Κάντε TO BHMA προτιμώμενη πηγή
Στο Άλλο κρεβάτι μάς παρουσιάζεται από την πρώτη σελίδα ένας αυτομυθοπλαστικός ήρωας που μιλά σε έναν ψυχαναλυτή στη Νέα Υόρκη της δεκαετίας του ’80. Ο αφηγητής είναι συγγραφέας, είχε κάποτε γράψει ένα σημαντικό μυθιστόρημα (που μοιάζει με το Τρίτο στεφάνι), και αντιμετωπίζει τώρα μια σειρά προβλήματα, μεταξύ των οποίων και το writer’s block. Στις ψυχαναλυτικές συνεδρίες θα αρχίσει να θυμάται (και να πλέκει αριστοτεχνικά) στιγμές από τη ζωή του, σκηνές της μέρας και της νύχτας, αλλά και παλιότερες συνεδρίες στο κρεβάτι ενός άλλου ψυχαναλυτή, στους Αντίποδες. Όπως είχε συμβεί και με την προηγούμενη ψυχανάλυση, και τούτη εδώ θα κοπεί ξαφνικά – όχι όμως πριν δώσει αποκαλύψεις, αναθεωρήσεις και έξοδο από το συγγραφικό τέλμα, γραφή.
Ήταν Το άλλο κρεβάτι αυτό το «άλλο παιδί» το οποίο ήδη από το 1979 ο Ταχτσής αναφέρει στην αλληλογραφία του ότι έχει ξεκινήσει, κάθε φορά που τον ρωτούν αν γράφει άλλο μυθιστόρημα; Σίγουρα η λέξη «μυθιστόρημα», τόσο εμφατικά στον τίτλο του δακτυλόγραφου, δείχνει προς αυτή την κατεύθυνση. Εφτά κεφάλαια για να αντιστοιχούν στις αντίστοιχες ψυχαναλυτικές συνεδρίες που υποτίθεται περιγράφουν, με το έβδομο κεφάλαιο να σημειώνεται μεν αλλά μένει εκεί, σελίδα κενή, αφήνοντας το κείμενο εκκρεμές. Σαν μια ψυχαναλυτική συνεδρία στην οποία πήγες και αποφάσισες να μείνεις χωρίς να μιλάς. Ή σαν ένα ραντεβού για ψυχανάλυση το οποίο έκλεισες αλλά τελικά δεν πήγες και τη σταμάτησες.
Ακριβώς επειδή Το άλλο κρεβάτι είναι μια ιστορία για την κατάκτηση του μυθιστορήματος (μεγάλο μέρος του αφιερώνεται στο πώς γράφτηκε, τελικά, μέσω ανάλυσης, ένα κείμενο που μοιάζει στο Τρίτο στεφάνι), γίνεται επίσης και μια ιστορία για την αναγκαιότητα της αυτοβιογραφίας. Και ταυτόχρονα μια αφήγηση για την αδυναμία, για την απομάκρυνση, ή καλύτερα για την απόδραση, και από τα δύο. Στις σελίδες του διαβάζουμε σκηνές γνωστές από τα αυτοβιογραφικά κείμενα του Ταχτσή – όμως οι περισσότερες έχουν πάρει άλλη τροπή, γράφονται (αλλά και συνδέονται) πλέον με ένα απαράμιλλα αριστοτεχνικό ύφος και, περιέργως, δημιουργούν ένα πλαίσιο που είναι πιο αποκαλυπτικό από ποτέ. Αν, δηλαδή, με τον όρο «αποκάλυψη» στη λογοτεχνία εννοούμε ένα κείμενο που δεν αφήνει κανένα περιθώριο να αμφισβητήσουμε τους (πάντα κατασκευασμένους) όρους της ειλικρίνειάς του.
Θεωρώ αυτό το κείμενο ατέλειωτο μάλλον, αλλά σίγουρα όχι ατελές. Ναι, προφανώς, αισθάνεσαι την αναγνωστική επιθυμία να είχε προχωρήσει, έτσι, με αυτήν τη δομή και αυτούς τους ομόκεντρους κύκλους που στήνει σε κάθε κεφάλαιό του. Όμως, καθώς το διαβάζεις μπρος πίσω, καθώς σε σπρώχνει να το διαβάσεις μπρος πίσω, σκέφτεσαι ότι η ξαφνική του διακοπή ενεργεί εντός του κειμένου, σε ένα βαθμό προς όφελός του. Αφενός, στηρίζεται από τη σκηνική του σύμβαση.
Αυτή είναι μια ψυχανάλυση που διακόπηκε ξαφνικά. Όμως έτσι, δημιουργείται κι ένα βιβλίο που, καθώς μετεωρίζεται, σε κάνει να προσέχεις ακόμα περισσότερο τις λεπτομέρειές του, σε κάνει να θες να πιάσεις μολύβι και να γράψεις κι εσύ, πάνω στις σελίδες, στην τελευταία κενή σελίδα του, αργότερα. Αυτό είναι και το δεύτερο στοιχείο που συμβάλλει, θεωρώ, στην αίσθηση μιας εσωτερικής αρτιότητας: ο Ταχτσής, αυτός ο άνθρωπος που δοκίμαζε και ξαναδοκίμαζε για να βρει τον τρόπο, τη φόρμα, στην οποία θα έχυνε τον αυτοβιογραφικό του λόγο, έχει εδώ φτιάξει κάτι που πραγματικά δουλεύει. Το άλλο κρεβάτι είναι μια ιδιαίτερα λειτουργική μηχανή αφήγησης, μια ιδιαίτερα κουήρ μηχανή αφήγησης θα πρόσθετα, και ως τέτοια είναι τέλεια. Τα υπόλοιπα, είναι σαν να σου λέει ο Ταχτσής από το Άλλο κρεβάτι του, μπορείς να τα προσθέσεις και μόνος ή μόνη ή μόνο σου.
Ας μην ξεχνάμε ότι η φήμη του Ταχτσή, ακόμα και κατά τη διάρκεια της ζωής του, και σίγουρα μετά τον θάνατό του, δεν ήταν αποτέλεσμα μόνο του Τρίτου Στεφανιού, όπως ίσως μας έχει ωθήσει να πιστεύουμε ένα μέρος της κριτικής. Ήταν δημιούργημα μιας πολυπλόκαμης κειμενικής παραγωγής, η οποία έχαιρε τεράστιας εκτίμησης από τις σύγχρονες και τους σύγχρονούς του. Ο αλληλογράφος Ταχτσής, ή ο επιφυλλιδογράφος Ταχτσής, ή ο πνευματώδης Ταχτσής στις δημόσιες συζητήσεις, και σίγουρα ο αυτοβιογραφούμενος Ταχτσής, ήταν πλευρές της συγγραφικής προσωπικότητας που δεν συνδέονταν με ένα ολοκληρωμένο βιβλίο, μα που εντούτοις το κοινό γνώριζε, εκτιμούσε, ανέμενε και επικροτούσε.
Το άλλο κρεβάτι, ως μυθιστορηματικό ήρωα, μια τέτοια αυτομυθοπλαστική εκδοχή του Ταχτσή βγάζει μπροστά. Όλα περνούν από τις σελίδες του: τα ατέλειωτα κείμενα αλλά και η γραφομηχανή που δεν σταματά να παράγει, οι παλινωδίες αλλά και το αδιανόητα εύστροφο χιούμορ, οι μικρότητες του λογοτεχνικού σιναφιού αλλά και οι δυσκολίες μιας (ενδεχόμενης) κουήρ κοινότητας, η εμπιστοσύνη στην καλοσύνη των ξένων αλλά και η προδοσία, η ταύτιση, η ταυτότητα, αλλά και η αποταύτιση και η ρευστότητα.
Μας εμφανίζεται έτσι, ακόμα και με τη δομή του τίτλου του – ουδέτερο άρθρο, επιθετικός προσδιορισμός και ουσιαστικό – ως εντελώς ομόλογο και απολύτως συνδεδεμένο με τα άλλα δύο του έργα που γνωρίζουμε. Το τρίτο στεφάνι, Το φοβερό βήμα: ανάμεσά τους τώρα Το άλλο κρεβάτι. Αξίζει να μείνουν μαζί στο πάνθεον των δημοσιευμένων κειμένων του Ταχτσή. Αν μη τι άλλο και για να μας υπενθυμίζουν τη διάθεσή του για μια διαφορετική τροπικότητα, μια ακόμα εκδοχή, μια άλλη λύση.