Η Παναγιά Γοργόνα:Η μορφή της Παναγίας της Γοργόνας διαθέτει πλατιά, υπερφυσικά πράσινα μάτια και γαλάζια λέπια στο κάτω μέρος του κορμιού της. Ως μια άλλη, θηλυκή εκδοχή του Ποσειδώνα, δεν κρατάει τον Χριστό, αλλά κρατά μια τρίαινα στο ένα χέρι και ένα καράβι στο άλλο. Πρόκειται για τα απόλυτα, εύγλωττα σύμβολα του θαλασσινού βίου των πιστών της – Πηγή
Η ψυχολογία του τάματος και η ανατομία του ναού
Πώς χτίστηκε αυτό το «αιρετικό» μνημείο; Η απάντηση κρύβεται στην κλασική ανθρώπινη ψυχολογία της συναλλαγής. Το λαϊκά αρχιτεκτονημένο εξωκλήσι βρίσκεται στη Σκάλα (γενέτειρα του συγγραφέα) και αποκλίνει από τη βυζαντινή ναοδομία. Χτίστηκε πιθανότατα τον 19ο αιώνα από τεχνίτες που έφτιαχναν εργαστήρια σαπωνοποιίας και διασώθηκαν από μια τρικυμία χάρη σε ένα θαύμα. Οικοδόμησαν το ναΰδριο χρησιμοποιώντας αποκλειστικά την κοσμική τέχνη που γνώριζαν.
Τη λαϊκή απεικόνιση της Παναγίας ανέλαβε ο καπετάν Λιας. Ένας μέτοικος, πιθανότατα από τη «μυστική» Ανατολία, που λειτουργούσε ως κοσμοκαλόγερος και εγκάτοικος του εξωκλησιού.
Η λογοτεχνία του Μυριβήλη
Ο Μυριβήλης πήρε αυτό το δίκτυο προφορικών αφηγήσεων, δοξασιών και συμβόλων και του έκανε ψυχανάλυση, μετατρέποντάς το σε ένα εκτενές μυθιστόρημα. Η Παναγιά η Γοργόνα (1948) έρχεται να ολοκληρώσει την «τριλογία του πολέμου», ακολουθώντας τη Ζωή εν τάφω (1924) και τη Δασκάλα με τα χρυσά μάτια (1933).
Στο επίκεντρο μπαίνει η Σμαραγδή. Η ηρωίδα αυτή βρέθηκε ως εγκαταλειμμένο βρέφος στη βάρκα του θετού της πατέρα. Η αφήγηση χτίζει την τραγική, μυθοπλαστική της μοίρα δίνοντάς της χαρακτηριστικά από τις γοργόνες: ομορφιά, σπάνια δεξιοσύνη και έναν χαρακτήρα τόσο αγέρωχο που σοκάρει μια άγουρη, για ανεξάρτητες γυναίκες, κοινωνία.
Γύρω της στήνεται το σκηνικό της απόλυτης επιβίωσης: οι Μικρασιάτες πρόσφυγες του 1922 εγκαθίστανται στη Σκάλα και αγωνίζονται ενάντια σε μύριες δυσχέρειες. Ο συγγραφέας αναλύει τον φτωχικό βίο του ψαροχωριού, ρίχνοντας έναν τολμηρό πολιτικό στοχασμό (με χιούμορ και βαθιά κατανόηση) πάνω στη μετάβαση από τον παραδοσιακό στον σύγχρονο, τεχνοκρατικό κόσμο του Μεσοπολέμου.
Όπως ακριβώς το ομώνυμο πλάσμα είναι μισή γυναίκα και μισό ψάρι, έτσι και η αφήγηση του Μυριβήλη είναι κλινικά διχασμένη: ισορροπεί ιδιοφυώς ανάμεσα στον ωμό ρεαλισμό και στον πλούσιο λυρισμό, προσφέροντας ένα από τα πιο σπουδαία θαλασσινά μυθιστορήματα της νεοελληνικής λογοτεχνίας.
Τι συμβολίζει ο Δεκαπενταύγουστος και γιατί δεν είναι ημέρα πένθους;