Ο Δεκαπενταύγουστος δεν είναι απλώς η μεγαλύτερη θρησκευτική γιορτή του καλοκαιριού είναι μια γιορτή άρρηκτα δεμένη με την ελληνική φύση, την αρμύρα της θάλασσας και τη ζεστασιά του λαϊκού μας πολιτισμού.
Σε κάθε γωνιά της Ελλάδας, και ειδικά στα νησιά του Αιγαίου, η Παναγία δεν είναι μια απρόσιτη μορφή, αλλά ένα πρόσωπο οικείο. Ο λαός τής έχει δώσει δεκάδες διαφορετικά, μοναδικά ονόματα, βγαλμένα από το ίδιο το τοπίο, τα αγριολούλουδα και την καθημερινότητα των ανθρώπων.
Αυτή ακριβώς τη ζωντανή, παλλόμενη σχέση του Έλληνα με τη Θεοτόκο ύμνησε με τον πιο μαγευτικό τρόπο ο νομπελίστας ποιητής μας, Οδυσσέας Ελύτης.
Η πιο «αλλόκοτη» Παναγία της Ελλάδας δεν κρατά βρέφος, αλλά τρίαινα
Οδυσσέας Ελύτης, «Τα ονόματα της Παναγίας»
«Λίγο για μια στιγμή να παίξεις πάνω στην κιθάρα σου
Ε, ε, Χρυσομαλλούσα/ ε, ε, Χρυσοσκαλίτισσα
Να ξεπετιέται πάλι το βουνό με τ’ άσπρο σπίτι στην πλαγιά
τ’ άλογο με τα δύο φτερά/ και η άγρια φράουλα της θάλασσας
Λάμπουσα και Κανάλα μου και Παραπόρτιανή μου
θα δεις την πράσινη ψαρόβαρκα σκαμπανεβάζοντας να χάνεται
μέσα στ’ αραποσίτια
τον Μήτσο με τις τρίχες και με τ’ αλυσιδάκι στο λαιμό
Ε, Παναγιά Τα Μάγκανα/ ε, Παναγιά Τόσο Νερό
Να βλαστημάει και ν’ ανεβάζει ανίδεος μες στα δίχτυα του
τέσσερα – πέντε αρχαία ελληνικά
το τέλλεσθε και το νηυσί, το μέλεα και το κρίναι σα
Καρυστιανή κι Ακλειδιανή/ Δαφνιώτισσα κι Αργιώτισσα
Που μια στιγμή τα παίζεις πάνω στην κιθάρα σου
κι απ’ τ’ αναμμένο πέλαγο αντικρύ σου ακούς
Έι, Κρουσταλλένια, έι Δροσιανή/ έι Παναγιά του Νίκους
Να σχίζεται στα δύο τ’ ουρανού το καταπέτασμα
κι ένας παμπάλαιος έφηβος απαράλλαχτος εσύ
να κατεβαίνει- κοίτα:
Στα κύματα μ’ ένα καμάκι ορθός και στους αφρούς να πλέει
Σπηλιώτισσα και Μερσινιά και Θαλασσίστρα μου έι!»
Η πιο «αλλόκοτη» Παναγία της Ελλάδας δεν κρατά βρέφος, αλλά τρίαινα