
Κάντε TO BHMA προτιμώμενη πηγή
Απ’ τον Εξώστη του Αμόρε μέχρι σήμερα, που διευθύνει το θέατρο Πόρτα, ο Θωμάς Μοσχόπουλος παραμένει ένας ανήσυχος δημιουργός και ένας ήσυχος άνθρωπος. Πρωτοπόρος και τολμηρός, όπου και όταν χρειάζεται, συγκροτημένος, με μια θεατρική συνέπεια και συνέχεια, σκηνοθετεί, μεταφράζει, γράφει, διδάσκει (στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης), παραδίδει σεμινάρια. Μόλις πριν λίγες μέρες βραβεύτηκε για τη συνολική προσφορά του στο ελληνικό θέατρο (Μεγάλο Βραβείο Θεάτρου από την Ελληνική Ένωση Κριτικών Θεάτρου και Παραστατικών Τεχνών).
Μετά τον επιτυχημένο «Ίωνα», το περασμένο καλοκαίρι στην Επίδαυρο, επέστρεψε στη βάση του. Στο Πόρτα, για δεύτερη σεζόν παρουσιάζονται η «Ελίζα» της Ξένιας Καλογεροπούλου σε δική του διασκευή-σκηνοθεσία, και ο «Κύριος Ζυλ», που έγραψε ο ίδιος βασισμένος στη «Δεσποινίδα Τζούλια» του Στρίντμπεργκ. Τέλος, στις 20 Νοεμβρίου θα κάνει πρεμιέρα η νέα παραγωγή του Πόρτα με το «(Για ένα) “Όνειρο” (Καλοκαιρινής Νύχτας)» του Σαίξπηρ κι ένα πολυπρόσωπο θίασο.
Για όλα αυτά μικά στο ΒΗΜΑ Talks.
Φέτος ανεβάζετε Σαίξπηρ: Γιατί είναι τόσο σημαντικός;
Έχω μια προβληματική σχέση με τον Σαίξπηρ. Καταρχήν η παράσταση δεν θα είναι 100% Σαίξπηρ. Είναι ένα σχόλιο πάνω στον Σαίξπηρ και ακριβώς ανάμεσα στα ερωτήματα είναι και το «Τι είναι αυτό που κάνει τον Σαίξπηρ σημαντικό». Προσωπικά έχω μια κυκλοθυμική σχέση μαζί του. Λατρεύω αποσπάσματα, πάρα πολύ σπάνια έργα ολόκληρα. Είναι τόσο θραυσματικός και όπως έλεγε ένας καθηγητής στον Καναδά, δεν ξέρεις ποια άποψη είχε ο ίδιος σε σχέση με τα θέματά του. Αυτό μας δυσκολεύει γιατί δεν μπορεί να συγκροτήσει εύκολα ένα έργο με ολότητα.
Το «Όνειρο» είναι από τα λίγα που έχουν καλή δομή. Έχει δύο-τρεις πολύ σαφείς κόσμους οι οποίοι μ’ έναν τρόπο συνδιαλέγονται πάνω στα ίδια θέματα απλώς με άλλη οπτική. Παρόλα αυτά, με τη φόρα που έχω πάρει στις διασκευές, αφού το έργο αποτελεί, εκτός των άλλων, προετοιμασία ενός θεατρικού έργου, αυτό είναι και το θέμα το δικό μας. Απλά εμείς το μεταφέρουμε στο τώρα σε εμάς με τα ονόματά μας. Σαν να κάνουμε μια παρωδία ντοκιμαντέρ.
Κρατάτε τους χαρακτήρες;
Ναι, απλώς υπάρχουν και οι χαρακτήρες που παίζουν τους χαρακτήρες. Έχουμε αφαιρέσει αρκετά μεγάλο κομμάτι του κειμένου και θα προσθέσουμε πιο αφηρημένα στοιχεία γιατί το ονειρικό στοιχείο παίζει και στις δύο περιοχές. Δεν είναι ακριβώς μια γραμμική αφήγηση. Ο στόχος είναι να μην χάσει ο θεατής την αφήγηση του έργου αυτή καθαυτή αλλά να μπει και στη διαδικασία μιας διαφορετικής εμπειρίας. Είμαστε με μια διάθεση ξεβρακώματος, μεταφορικά το λέω. Κι εμείς χαμένοι είμαστε όταν είμαστε πάνω στη σκηνή.
Τι σας οδήγησε στο «Όνειρο»;
Ήταν πάντα ένα έργο που ήθελα να ανεβάσω. Με αυτό έκανα την πτυχιακή μου στη σχολή -έπαιξα τον Λύσσανδρο. Άλλες τουλάχιστον τρεις φορές ήμουν έτοιμος να το κάνω -ο Χουβαρδάς μου το είχε προτείνει για το Εθνικό, αλλά μόλις είχα κάνει τη «Δωδέκατη Νύχτα» στο Αλίκη. Είναι αυτό το μείγμα θαυμασμού για κάτι που είναι στα όρια του ιδιοφυούς και ταυτόχρονα της αίσθησης ότι εσύ ποτέ δεν μπορείς να κάνεις κάτι καλύτερο από αυτό που έχει κάνει ο ίδιος ο συγγραφέας για τον εαυτό του. Θα ’λεγα ότι σχεδόν είναι έργα που, συνολικά, περισσότερο διαβάζονται παρά παίζονται. Σκηνές μπορεί να είναι αριστουργηματικές. Πραγματικά, προσπαθώ να θυμηθώ αν είδα ποτέ μια παράσταση Σαίξπηρ και να την ζήλεψα. Πάντα κάτι μου λείπει. Απ’ την άλλη είναι τόσο περίπλοκος ο κόσμος του και τόσο πυκνός που αρχίζω και πραγματικά πιστεύω ότι δεν υπήρχε ο Σαίξπηρ αλλά ήταν το ψευδώνυμο κάποιου άλλου.
Πιστεύετε στις θεωρίες περί Σαίξπηρ;
Υπάρχουν τρεις τουλάχιστον που αναφέρουν ότι αποκλείεται ένας άνθρωπος απ’ το Στράτφορντ, ένα χωριό, με την ελάχιστη μόρφωση που είχε, να είχε τέτοια πυκνότητα στη γνώση. Υπάρχει η θεωρία ότι ο κόμης της Οξφόρδης τα έγραφε και έβαζε τον ηθοποιό Σαίξπηρ να φαίνεται μπροστά. Ο Κόμης πιθανότητα να ήταν και νόθος γιος της Ελισάβετ, ένας άνθρωπος φοβερά μορφωμένος… Και λέγεται ότι το «Όνειρο» γράφτηκε για τους γάμους της κόρης του. Δεν είναι σίγουρο, αλλά με διασκεδάζει πάρα πολύ αυτή η θεωρία του άλλου Σαίξπηρ.
«Το θέατρο θα ’πρεπε να σε αφήνει πάντα ξεκρέμαστο».
Υπάρχουν θεωρίες ότι πίσω απ’ το όνομα Σαίξπηρ ήταν δύο και τρεις άνθρωποι. Η πιο σοβαρή είναι αυτή του Κόμη -την έχουν υποστηρίξει απ’ τον Φρόιντ και τον Μπέρναρ Σω ως τον Ράιλαντς και τον Ντέρεκ Τζάκομπι. Μέσα από ξεκάθαρους συλλογισμούς έχει γραφτεί ότι το πιθανότερο είναι πως δεν ήταν ο Σαίξπηρ αυτός που τα έγραφε -αυτός δηλαδή ο ηθοποιός που τα κάνει όλα. Κι ότι κάποιος άλλος τον χρησιμοποιούσε σαν αχυράνθρωπο.
Λόγω και αντιφάσεων;
Οι ήρωες δεν είναι αντιφατικοί, τα έργα του είναι χωρίς δεδομένη διάθεση. Δέχεται ταυτόχρονα και το άσπρο και το μαύρο, κι αυτό είναι σπουδαίο. Αλλά στην τελική όταν κάθεσαι και διαβάζεις τα έργα πάρα πολύ σπάνια μπορείς να συγκροτήσεις μια στέρεη σκέψη. Νιώθω ότι έγραφε και με βάση μια αναγκαιότητα -αν ας πούμε είχε έναν ηθοποιό και δεν ήξερε τι να τον κάνει, έγραφε στα γρήγορα έναν ρόλο, τον έβαζε μέσα στο έργο -μετά τον εξαφάνιζε.
Κάτι σαν έλλειψη συνοχής;
Ναι, κατά κάποιον τρόπο. Ελάχιστα έργα του είναι πολύ καλά συγκροτημένα, όπως ο «Οθέλλος» και ο «Μάκμπεθ». Υπάρχουν όμως και εκείνα, που μου αρέσουν πιο πολύ εμένα, τα οποία είναι τόσο μπερδεμένα που νομίζεις ότι έχεις βρει τη λύση αλλά δεν της έχεις βρει. Σαν παιχνίδι, σαν έναν κόμπο που θέλω να λύσω αλλά δεν θα τον λύσω. Νομίζω ότι αυτή τη φορά έχω συμβιβαστεί με την απόλαυση ότι είναι ένα sudoku που δεν λύνεται. Η τελική σύνθεση θα ολοκληρωθεί λίγα λεπτά πριν αρχίσει η παράσταση.
Υπάρχει κάτι συνδέει μεταξύ τους τα έργα που έχετε σκηνοθετήσει μέσα σ’ αυτές τις τρεις δεκαετίες;
Ανάλογα την περίοδο. Αυτή τη συνέχεια σίγουρα τη βρίσκω. Αν δει κανείς από που έχω ξεκινήσει και που είμαι τώρα, νομίζω ότι είναι καθαρά αυτοβιογραφούμενα τα πράγματα. Αντανακλούν δηλαδή την ψυχική μου κατάσταση, τους φόβους, τις αγωνίες, την πραγματικότητά μου, το παρόν μου. Θα μπορούσε πραγματικά κανείς να με γνωρίσει πιο καλά μέσα απ’ τα έργα που ερμηνεύω παρά αν με ζούσε εκείνο το διάστημα.
Όταν σκηνοθέτησα τον «Κύριο Ζυλ», για να φέρω ένα παράδειγμα, δεν είχα πιο δύσκολο. Δεν είχα την απόσταση να κρίνω το έργο, ήμουν σε μια ταύτιση. Τώρα, δεύτερη χρονιά που παίζεται το έργο, ήταν ευκολότερο γιατί είχα πάρει μεγαλύτερη απόσταση. Εκ των υστέρων ξέρω γιατί τα έκανα.
Ποιο ήταν το πρώτο έργο που σκηνοθετήσατε;
«Ο Χιονάνθρωπος και το κορίτσι» του Τριβιζά. Ένα παιδικό στην Καλαμάτα, παραγγελία. Με είχε καλέσει ο Κακλέας που μόλις είχε αναλάβει το ΔΗΠΕΘΕ. Για μεγάλους ήταν «Η Βεντσιάνα»…
«Παλιότερα δεν καταλάβαινα ότι άλλο επιτυχία και άλλο ευτυχία».
Είχατε εξαρχής πίστη στον εαυτό σας;
Υπήρχε μια πίστη στο παιχνίδι. Ποτέ δεν το πήρα πάρα-πάρα-πάρα πολύ στα σοβαρά -το έκανα σοβαρά δουλεύοντας, όχι γιατί έπρεπε αλλά γιατί ήθελα. Δεν με κούρασε ψυχικά ποτέ η δουλειά, με κούρασε ο κόσμος, γύρω-γύρω. Ειδικά τώρα τελευταία μου είναι πια ξεκάθαρο γιατί κάνω αυτή τη δουλειά. Σαφώς και μ’ ενδιαφέρει να έχει αποδοχή αλλά αυτό που μ’ ενδιαφέρει κυρίως είναι εγώ να είμαι σε μια ζωντανή επικοινωνία μ’ αυτό που κάνω. Το κάνω πολύ λιγότερο για τους άλλους και πολύ περισσότερο για μένα.
Νιώσατε εγκαίρως την αποδοχή;
Ναι, παρόλο που ήμουν τέτοιο ψώνιο που θυμάμαι να διαβάζω ένα βιβλίο για τον Πίτερ Μπρουκ, στα 22-23 μου, που έλεγε ότι την πρώτη του παράσταση την είχε κάνει στα 18 και να λέω «εγώ, γιατί δεν την έχω κάνει;». Υπήρχε περισσότερο μια αγωνία όχι υπαρξιακή ούτε αποδοχής ακριβώς, αλλά λαχτάρας.
Τώρα συνειδητοποιώ ότι είχα πολλή αποδοχή και νωρίς, γιατί κάτι αχόρταγο υπήρχε μέσα μου. Ευτυχώς, τώρα έχει χορτάσει ή έχω τοποθετήσει τα πράγματα σε άλλη βάση. Παλιότερα δεν καταλάβαινα ότι άλλο επιτυχία και άλλο ευτυχία. Νόμιζα ότι κάτι θα σου δώσει η επιτυχία.
Ευτυχία;
Ευτυχή με έκανε πάντα η διαδικασία. Είχα μεγάλο θέμα με την έκθεση. Όταν έρχονταν οι άνθρωποι να μου πουν συγχαρητήρια, εγώ κρυβόμουν πίσω απ’ τα σκηνικά γιατί ντρεπόμουν. Είχα μια κρυφο-αλαζονεία ότι «δεν ξέρετε εσείς, εγώ ξέρω τι αξίζω και αξίζω και παραπάνω από αυτό, απ’ το μπράβο σας…». Το δικό μου μπράβο δεν το έδινα εύκολα στον εαυτό μου. Κάποια στιγμή άρχισα να το δίνω, γιατί παραδέχτηκα ότι ποτέ δεν θα χορτάσω, οπότε κοίταξα να δω τι μπορώ να χαρώ.
Τι κρατάτε από την μεγάλη περιπέτεια του Αμόρε;
Το Αμόρε ήταν τρομερά ευτυχής συγκυρία, ιστορικά σχεδόν θα έλεγα. Αυτό που έκανε ο Γιάννης (σ.σ. Χουβαρδάς) είναι ανεκτίμητο. Μας έδωσε τεράστια ελευθερία και τεράστια κίνητρα για να έρθουμε σ’ επαφή με πράγματα τα οποία δεν υπήρχαν καν στην άκρη του μυαλού μας. Τα ρίσκα του Γιάννη ήταν μεγάλα. Εκεί ήμασταν και όλοι νέοι, της ίδιας γενιάς, και ξεκινούσαμε. Και όσο πιο τολμηρό ήταν κάτι τόσο πιο αποδεκτό ήταν, με μεγάλη ευθύνη ταυτόχρονα. Το αναλαμβάναμε ο καθένας μόνος του. Δεν ήμασταν ανεύθυνα πιτσιρίκια κάτι που βλέπω τώρα. Βλέπω παιδιά που νομίζουν ότι τους οφείλει κανείς να τους φτιάξει ένα πλαίσιο. Εκεί υπήρχε το μεγάλο πλαίσιο και μέσα σ’ αυτό ο Γιάννης μας έλεγε «βγάλ’ τα πέρα μόνος σου». Γιατί ο ίδιος είχε ένα συγκεκριμένο και πρακτικό όραμα, δεν ήταν μόνο θεωρία. Είχε σαφείς συντεταγμένες και εκεί μέσα, παίζοντας με τους κανόνες του παιχνιδιού, είχε τεράστια ελευθερία».
Όλο αυτό σας έδινε αυτοπεποίθηση;
Δεν το καταλάβαινα ως αυτοπεποίθηση, δεν καταλάβαινα πώς είναι ο έξω κόσμος. Νόμιζα πως έτσι είναι παντού. Δεν ερχόμουν σε επαφή με πολλά άλλα θέατρα και φανταζόμουν πως αυτό ήταν και το σωστό. Θυμάμαι, τότε, μου είχε προτείνει ο Νίκος Κούρκουλος να κάνω τον «Ίωνα» και του είχα πει ότι δεν είμαι έτοιμος και ότι ανήκω κάπου αλλού και θέλω να το τιμήσω…
Κινείστε ανάμεσα σ’ ένα θέατρο που εμπεριέχει μια πρόκληση και στο θέατρο για παιδιά. Πού συναντιούνται αυτά τα δύο;
Θα έλεγα ότι είναι πολύ ίδια. Το παιδί σε απελευθερώνει μ’ έναν απίστευτο τρόπο. Ζητάει από σένα μια αμεσότητα και μια ειλικρίνεια -και τρυφερά και τολμηρά. Το παιδί δεν είναι συμβατικό. Αυτό που σκοτώνει, νομίζω, είναι η συμβατικότητα, που μπορεί να ’ναι και η συμβατικότητα της πρωτοπορίας -κι αυτή ίσως είναι και η χειρότερη. Με τα παιδιά δεν το έχεις αυτό.
Η γενναιοδωρία των παιδιών είναι μεγάλη, το βλέπω κάθε φορά που κάνουμε το παιδικό στο Πόρτα. Κι αυτό είναι πολύ μεγάλο στήριγμα. Ξέρεις ότι το παιδί δεν θα ‘ρθει για σένα αλλά γιατί περνάει καλά. Κι εκεί είναι που ζυγίζεις καλύτερα τις δυνάμεις σου. Ξέρεις ότι δεν καμώθηκες. Αλλά και στη φόρμα, πιο τολμηρά πράγματα δοκιμάζω στο παιδικό τα οποία μετά, μεταμφιεσμένα εμφανίζονται στην παράσταση, αλλά μόνο εγώ το ξέρω.
Πρέπει να υπάρχει κάτι ανεπιτήδευτο, γιατί η επιτήδευση είναι το μόνο πράγμα που το φοράμε με τεράστια ευκολία. Ειδικά στα πιο ψαγμένα είδη θεάτρου. Εκεί είναι θέμα προσωπικής ευθύνης. Ευτυχώς, περιβάλλομαι από ανθρώπους οι οποίοι είναι ειλικρινείς -η μητέρα μου πρώτα απ’ όλα. Θυμάμαι κάποια στιγμή, στα πολύ πρώτα, γύρισε και μου είπε «καλά τώρα έκανες τις ευκολίες σου, τα έχεις ξανακάνει αυτά». Κι αυτό ήταν λίγο σοκαριστικό. Καλύτερα όμως να είμαι με ανθρώπους που είναι γειωμένοι και που γειώνουν κι εμένα, γιατί χρειάζεται συνεχώς μια αντίσταση. Αλλιώς είσαι στο μη πραγματικό.
Άλλωστε νομίζω πως και ο Γιάννης Χουβαρδάς και η Ξένια Καλογεροπούλου είναι αυστηροί συνομιλητές…
Ναι, όχι όμως απορριπτικοί. Έχουν μια αντικειμενικότητα που είναι ξυράφι. Μάλλον μεγάλωσα σ’ ένα τέτοιο οικογενειακό περιβάλλον, πολύ υποστηρικτικό αλλά πολύ ειλικρινές, και προφανώς το αναπαράγω. Γενικά δεν μπορώ τα νταντέματα, παρόλο που αγαπάω πολύ τη φροντίδα -μ’ αρέσει και να την παίρνω και να την δίνω. Αλλά το ντάντεμα μου φαίνεται μια γελοία υπόθεση όπως επίσης και το αυτοντάντεμα. Αυτό που νομίζουμε ότι κάτι είμαστε -αυτό κάνει τη ζημιά. Αν το πάρεις λίγο στην πλάκα καταλαβαίνεις ότι είναι μια πολύ σοβαρή ιστορία το να κάνεις αυτή την πλάκα, να ψυχαγωγήσεις και να ψυχαγωγηθείς -θα είχαμε μεγαλύτερο κέρδος σαν αποτέλεσμα. Το ότι είμαστε πολύ σοβαροφανείς εμένα με εξοντώνει…
Πιστεύετε ότι απ’ τα χρόνια του Αμόρε ως σήμερα τα πράγματα έχουν αλλάξει στο θέατρο, έχουν ανοίξει;
Όχι. Τότε ήταν πιο ανοικτά, γιατί υπήρχε η αντίδραση αλλά υπήρχε και η υποστήριξη. Τώρα υπάρχει μια χλιαρότητα ότι τα έχουμε δει όλα. Εγώ δεν είχα καμία διάθεση να σοκάρω. Νομίζω ότι το θέατρο έχει αυτή τη μαγική δύναμη να επιτρέπει να είσαι και αλαζόνας και βέβηλος για τις δύο ώρες που κρατά η παράσταση. Το θέμα είναι αν το κουβαλάς μετά. Το να είμαι αθυρόστομος και εκτός, είναι μια εσφαλμένη αντίληψη και για τη ζωή και για το θέατρο. Το θέατρο όμως σου δίνει αυτή την ευκαιρία. Την ώρα που είσαι σ’ αυτόν τον κόσμο επιτρέπονται τα πάντα και οφείλουν να επιτρέπονται τα πάντα γιατί απελευθερώνεις και τον θεατή. Αρκεί να υπάρχει μια σύμβαση. Αν υπάρχει ένας κοινός παρονομαστής, μια συμφωνία με τον θεατή, αυτή η συμφωνία είναι ιερή.
«Όλοι γινόμαστε συντηρητικοί έχοντας την εικόνα του επαναστάτη».
Το σκεφτόμουν με αφορμή την Επίδαυρο: Νομίζουμε ότι η Επίδαυρος είναι ένας χώρος πολύ αρτιστίκ. Όχι, το αντίθετο, είναι ένας χώρος πολύ λαϊκός. Περιλαμβάνει κόσμο τόσο μεγάλης γκάμας που πρέπει να έχεις αυτό το μαγικό που είχε ο Σαίξπηρ. Να μπορείς να απευθυνθείς και στον ψαγμένο και σ’ αυτόν που θέλει απλώς να παρακολουθήσει μια ιστορία. Έχει μεγάλη σημασία να ξέρεις σε ποιον απευθύνεσαι, τι θες να πεις και σε ποιον.
Δεν διαλέγεις όμως το κοινό σου;
Όχι, αλλά κατά κάποιον τρόπο η σταθερότητα του σήματος, κάτι δημιουργεί. Εγώ χαίρομαι πολύ γιατί μετά από πολλά χρόνια που δουλεύω στο Πόρτα, το θέατρο δεν είχε σαφή ταυτότητα πλην του παιδικού. Τώρα νομίζω πως έχει.
Ήταν πιο ελεύθερα τα πράγματα παλιότερα;
Ναι, γιατί με κάποιον τρόπο ήμασταν πολύ πιο σίγουροι για το ποιος ήταν ο εχθρός. Ήταν η συντήρηση. Τώρα ξαφνικά αναρωτιέσαι ποια είναι η συντήρηση, ποιο απ’ όλα είναι η συντήρηση. Γιατί όλοι γινόμαστε συντηρητικοί έχοντας την εικόνα του επαναστάτη. Το πόσους συντηρητικούς επαναστάτες έχω δει τον τελευταίο καιρό δεν περιγράφεται. Τότε ήταν πιο απλά, μπορεί να υπήρχε αφέλεια. Τώρα το αινιγματικό και το δύσκολο είναι ότι δεν ανήκουμε πουθενά και δεν θέλουμε να ανήκουμε και καλά κάνουμε που δεν θέλουμε αλλά κάπου πρέπει να έχουμε και μια ασφάλεια ότι αναφερόμαστε σε κάτι. Βλέπω ανθρώπους και καταστάσεις να αλλάζουν με τέτοια ταχύτητα, βλέπω τόσες πολλές κωλοτούμπες -σε κοινωνικό, πολιτικό πλαίσιο, που αναρωτιέσαι που πηγαίνουμε, που πατάμε… Για να κάνεις ένα άλμα πρέπει να έχεις μια βάση να πηδήξεις. Ξεκινούσαμε από κάτι που είχε μια παγιωμένη ταυτότητα. Τώρα είναι όλα ανάκατα.
Κι όμως υπάρχει μια άνθιση σήμερα στο θέατρο
Είναι ποσοτική όχι ποιοτική. Δεν νομίζω ότι δοκιμάζονται πράγματα. Είναι παγιωμένοι τρόποι. Ο καθένας φτιάχνει τον δικό του τρόπο και αυτόν σερβίρει. Είναι σαν να ’χεις βάλει ένα ταμπελάκι που γράφει «επαναστάτης» και μ’ αυτήν να κυκλοφορείς. Χωρίς ν’ αποδεικνύεται κάτι στην πράξη.
Την τελευταία πενταετία το θέατρο επιδιώκει να ενσωματώσει πιο έντονα ένα κοινωνικό στοιχείο, κάτι σαν απαίτηση των καιρών…
Αφήνοντας απ’ έξω ότι το θέατρο είναι η τέχνη του προβληματισμού. Αυτό που λέγαμε πριν για τον Σαίξπηρ, ότι και οι δύο έχουν δίκιο, αυτό δεν υπάρχει πια. Τώρα πηγαίνουμε σε προπαγάνδα, σε ένα ιδεολόγημα που λέει αυτό είναι το καλό και αυτό είναι το κακό. Και είναι τραγικό. Το θέατρο θα ’πρεπε να σε αφήνει πάντα ξεκρέμαστο για να κουβαλήσεις τη σκέψη σπίτι σου. Τώρα δίνει απαντήσεις. Και το κάνει μ’ έναν τρόπο που ανακουφίζει τον μικροαστό κάνοντάς τον να αισθάνεται ότι την έκανε πάλι την επανάστασή του -να πει «πάλι είδα ένα έργο γροθιά στο στομάχι». Σαν να θέλει το θέατρο να κολακέψει τον κόσμο και όχι να τον κουνήσει από τη θέση του. Γιατί βασίζεται πάρα πολύ στο εισιτήριο και το εισιτήριο θέλει κολακεία.
Το σύνηθες είναι ότι παίρνω ένα έργο και θα το κάνω εγώ να με εξυπηρετήσει. Δεν θα μετακινήσει εμένα, εγώ θα το μετακινήσω και μαζί και τον θεατή. Μου φαίνεται πολύ γραφικό αυτό.
«Έχω αποδεχτεί τη μη σιγουριά και αυτό με κάνει πιο σίγουρο».
Λείπουν οι μεγάλοι -δάσκαλοι, σκηνοθέτες, ηθοποιοί;
Όλο το σύστημα καταρρέει. Χάνονται οι μεγάλες ιδεολογίες, χάνονται οι άνθρωποι που έχουν πίστη σε κάτι. Η αμφιβολία πλέον είναι το μόνο που υπάρχει, η αμφιβολία για την αμφιβολία, δεν είναι καν αμφιβολία για να επαναδομήσεις κάτι, οπότε που να χτιστεί ο μύθος του μεγάλου. Απ’ την άλλη καλώς γκρεμίστηκε ο μύθος του μεγάλου, αλλά δεν αντικαταστάθηκε από κάτι στέρεο κι ας μην είναι τόσο μεγάλο. Και στην τελική ας μην υπάρχουν μεγάλοι που είναι τόσο βασανιστικοί για τον εαυτό τους και τους άλλους. Εμένα αυτό που με ενοχλεί δεν είναι τα μεγέθη που λείπουν, είναι η αστάθεια, η κωλοτούμπα, η έλλειψη θάρρους να πεις ότι “εγώ δεν ξέρω”. Ο δάσκαλος πάει μαζί με τον μαθητή. Πρέπει να υπάρχει η λαχτάρα να ψαχτείς για να σου πει ο άλλος έλα ψάξου από εδώ. Κι αυτό είναι κάτι που το ξεκινάει αυτός που πεινάει…
Παρόλα αυτά χαίρομαι γιατί βλέπω και στο Πανεπιστήμιο και εδώ στο θέατρο ότι υπάρχουν κάποια παιδιά που όταν τους δώσεις 5 σου επιστρέφουν 15. Αν τα αφήσεις μόνα, μπορεί να μισά από αυτά να φύγουν. Θέλει πολλή αφοσίωση, διακριτική αφοσίωση. Μπερδεύουμε την αφοσίωση με τη χειραγώγηση. Κι εγώ το έπαθα αυτό στη ζωή μου. Νόμιζα ότι αφοσιώνομαι στους ανθρώπους αλλά στην ουσία ήθελα να τους ελέγχω και να με ελέγχουν.
Η τωρινή σας κατάσταση είναι…
Νομίζω ότι είμαι σε μια καλή φάση. Μπορώ να εμπιστευτώ λίγο περισσότερο το ένστικτό μου περισσότερο, να μην θεωρώ ότι πρέπει να είναι εξασφαλισμένο από τετρακόσιες μεριές. Έχω αποδεχτεί τη μη σιγουριά και αυτό με κάνει πιο σίγουρο.
Μια φορά συνάντησα τυχαία έναν σκηνοθέτη του κινηματογράφου και μου είπε «Τι γίνεται βρε Μοσχόπουλε, ό,τι θέλεις κάνεις εσύ;». Και του απάντησα «όχι, ό,τι κάνω το θέλω».
Κεντρική Φωτογραφία: Μενέλαος Μυρίλλας/SOOC



