
Κάντε TO BHMA προτιμώμενη πηγή
Η ενασχόληση σας με τα συγκεκριμένα θεατρικά έργα φαίνεται ότι εκπορεύεται από τη βία που αισθανόμαστε καθημερινά να μας κατακλύζει. Στην «Άλκηστη» ασχοληθήκατε με τη γυναικοκτονία.
Είναι πολυπαραγοντικό το ζήτημα. Σε κάθε περίπτωση ξεκινάς από μια δική σου αφετηρία θέασης. Το θέμα είναι και τι αντέχεις να δεις κάθε φορά.
Επειδή δεν είμαι οργανωμένος σε κάποιο κόμμα ή σε κάποια ομάδα, αυτός είναι ο τρόπος μου να προσπαθήσω να αφομοιώσω, να αντέξω και να τοποθετηθώ απέναντι σε αυτό που συμβαίνει. Γιατί νομίζω ότι οι καιροί είναι πάρα πολύ τρομακτικοί.
Έχουμε πολέμους γύρω μας. Έχουμε έναν παράφρονα Τραμπ, και κάθε μέρα φοβάσαι τι καινούργιο θα αποφασίσει για την ανθρωπότητα. Έχουμε έναν καταδικασμένο εγκληματία πολέμου, μια μηχανή γενοκτονίας, τον Νετανιάχου και το Ισραήλ, να καλπάζει εναντίον της ανθρωπότητας και να μην τον πειράζει κανείς, επειδή είναι σύμμαχος διαφόρων.
Και, μάλιστα, στα δικά μας παρατράγουδα —σε αυτό που πραγματικά θεωρώ λούμπεν, όπως, ας πούμε, είναι ο Άδωνις Γεωργιάδης— ακούμε να λέει πόσο νοικοκύρης, πόσο αξιόλογος και πόσο παράδειγμα είναι ο Νετανιάχου και το Ισραήλ.
Είναι πράγματα που σε μαχαιρώνουν καθημερινά, με τα οποία δεν μπορώ να ζήσω και έχω την ανάγκη να βρω διόδους για να μιλήσω γι’ αυτά, Δεν θεωρώ, όμως, ότι η τέχνη χρειάζεται να αναφέρει ονόματα και συγκεκριμένα περιστατικά της επικαιρότητας για να μιλήσει ουσιαστικά. Η αλληγορία, η ποίηση και η παρηγοριά της τέχνης μπορούν να μας βοηθήσουν να συλλάβουμε τα πράγματα πιο βαθιά.
Το να λες “αυτός είναι ο κακός” μπορεί να ικανοποιεί ένα αίσθημα εκτόνωσης, αλλά δεν νομίζω ότι σε πηγαίνει παρακάτω. Αν προσπαθήσεις να δείξεις για ποιον μηχανισμό σήψης μιλά ο “Άμλετ”, μπορεί κάποιος να συνδεθεί με τη δική του στιγμή και να πάει δύο βήματα παραπέρα.
Στον «Άμλετ» θίγονται, μεταξύ άλλων, ζητήματα ταυτότητας. Το φάντασμα του πατέρα είναι πράγματι η επιστροφή ενός νεκρού ή μήπως λειτουργεί περισσότερο ως η φωνή του παρελθόντος και του υποσυνείδητου;
Υπάρχει το μεγάλο ερώτημα αν το φάντασμα είναι πράγματι το φάντασμα ενός πατέρα ή αν είναι η επαφή με το υποσυνείδητο, που σου λέει ότι, αν δεν λύσεις το παρελθόν, δεν θα υπάρξει παρόν και μέλλον.
Η αποκατάσταση του παρελθόντος είναι αυτή που έρχεται να φέρει ο πατέρας. Ο Άμλετ, βλέποντας στο παρόν τη σήψη της κοινωνίας, της εξουσίας, της δολοφονίας, της αδελφοκτονίας και της αιμομιξίας, πρέπει να αποκαταστήσει την τάξη.
Είναι φοβερό, όμως, γιατί συναντά το φάντασμα τη στιγμή που είναι ήδη σαν να είναι έτοιμος να το συναντήσει. Είναι σαν να θέλει να συναντήσει μια ιδέα που θα του ορίσει την ταυτότητά του.
Το ότι πρέπει να βρει τον τρόπο να εκδικηθεί είναι αυτό που τελικά τον ορίζει και, την ίδια στιγμή, τον καταστρέφει. Στοιχειώνεται τόσο πολύ από αυτή την ιδέα, ώστε παγιδεύεται μέσα στην εμμονή και στην αυτοδιαλεκτική.
Κάθε φορά που προσπαθεί να προχωρήσει το σχέδιο της εκδίκησης, εμφανίζονται η αμφιβολία, ο συλλογισμός, η σκέψη και η σύγκρουση ανάμεσα στην πρόθεση και την ενοχή, στην ανάγκη για εκδίκηση και την αμφιβολία, στην ανάγκη για αποκατάσταση της ηθικής και στην επίγνωση ότι, ακόμη κι αν εκδικηθεί, αυτό το πράγμα δεν θα αλλάξει.
Αυτό θεωρώ ότι είναι η μεγαλύτερη αιτία της αναβολής. Ο Άμλετ γνωρίζει, μέσα από τη συνάντηση με το φάντασμα —άρα και με τη συνείδησή του—, τόσο βαθιά τα πλοκάμια και τις ρίζες ενός νοσηρού συστήματος, ώστε ξέρει ότι, ακόμη κι αν σκοτώσει την κεφαλή του, δεν θα γλιτώσει από αυτό.
Το κύτταρο είναι τόσο ριζωμένο και πολλαπλασιασμένο εσωτερικά, ώστε ο ίδιος ο μηχανισμός που το έχει γεννήσει θα σε καταπιεί. Έτσι, το ίδιο το σύστημα αναβάλλει διαρκώς την πράξη του Άμλετ. Αυτό έχει αναγωγές και σε άλλα θέματα της επικαιρότητας.
Δηλαδή;
Είναι ανοησία να πιστεύει κανείς ότι, αν σταματήσεις τον Νετανιάχου, θα λυθεί το ζήτημα της βαθιά ριζωμένης πεποίθησης του Ισραήλ ότι οι Παλαιστίνιοι είναι όλοι ένοχοι, ακόμη και τα μωρά που γεννιούνται. Όταν κάτι είναι τόσο βαθιά ριζωμένο, δεν μπορεί να ξεριζωθεί επειδή νίκησες την κεφαλή του. Το ίδιο μπορεί να συμβαίνει και στην καθημερινότητα.
Το ότι, απέναντι σε κάτι βαθιά ανήθικο, καταδεικνύεις μια βαθιά ανηθικότητα, δεν σημαίνει ότι το σύστημα γύρω από αυτή την ανηθικότητα δεν θα σε καταπιεί. Μπορεί να στοχοποιήσεις κάποιον για κάτι που βρίσκεις τρομερά άδικο, αλλά αυτός ο άνθρωπος μπορεί να ανήκει σε ένα ολόκληρο σύστημα. Ο μηχανισμός που υπάρχει γύρω του μπορεί να σε καταπιεί. Αυτές είναι οι μικρές αναγωγές.
Να κλείσουμε με το «Cleansed», που παίζεται δεύτερη χρονιά. Τι έχει αλλάξει;
Αυτό που διαπίστωσα, ξανασυναντώντας το έργο στις πρόβες, είναι ότι οι ηθοποιοί είναι πολύ πιο ενταγμένοι στο έργο. Έχουν αφομοιώσει τόσο πολύ τον μηχανισμό του, ώστε νομίζω ότι η παράσταση φέτος σε παρασύρει περισσότερο.
Τους είδα όλους πιο αποφασισμένους για τη βουτιά που ζητά το έργο. Και αυτό, ως σκηνοθέτη, με ενθουσιάζει. Το κοινό, επίσης, είναι πολύ πιο εκδηλωτικό φέτος. Ίσως επειδή, όσο περισσότερο παρασύρεσαι, τόσο περισσότερο ενεργοποιείσαι. Πέρσι υπήρχαν φορές που στο τέλος επικρατούσε μούδιασμα.
Παραδόξως, το βαθύ σκοτάδι της Σάρα Κέιν έχει φως. Οι άνθρωποι περνούν μέσα από τον ακρωτηριασμό και τη διάλυση, αλλά, αν αποφασίσουν να ζήσουν και να ενωθούν, έχουν κερδίσει κάτι.
Όσο πιο βαθιά περνά αυτό στους ηθοποιούς και διαπερνά την παράσταση, τόσο περισσότερο οδηγεί σε λύτρωση. Γιατί υπάρχει ο κίνδυνος να μείνει κανείς μόνο στην αποτύπωση της βίας ή στο «τι κρίμα που είναι όλα αυτά που περνούν». Κι όμως, μέσα σε όλα αυτά, υπάρχει κάτι στη γραφή της Σάρα Κέιν που επιμένει ότι πρέπει να κοιτάς το φως και την πιθανότητα της αγάπης. Υπάρχουν διάφοροι δρόμοι. Δεν ξέρω ποιος είναι ο σωστός ούτε αν θα βγεις τελικά. Μιλάω για το ευκταίο.
INFO «Ρομπέρτο Τσούκκο», Θέατρο Προσκήνιο, από 23/10. Σκηνοθεσία: Δημήτρης Καραντζάς. Παίζουν: Δημήτρης Καπουράνης, Μανώλης Μαυροματάκης, Άννα Καλαϊτζίδου, Δήμητρα Βλαγκοπούλου, Μιχάλης Τιτόπουλος, Ιωάννα Δεμερτζίδου, Μπάμπης Αλεφάντης, Βασίλης Ζαφειρόπουλος
Αγορά εισιτηρίων για την παράσταση «Ρομπέρτο Τσούκκο» από το inTickets.



