Οι επανεξοπλισμοί σήμερα βαφτίζονται αναγκαίοι, ισχυροποιούν τους ήδη ισχυρούς, εξασθενούν τους ασθενέστερους όπως η Ελλάδα, και ο «Λεβιάθαν», ως μη όφειλε, ωθεί στην κανονικοποίηση του πλιάτσικου των περιορισμένων πόρων και στην αντιδημοκρατία.
Δυο λόγια για τον λαϊκισμό
Βέβαια, όταν λέμε «κόσμος του Χομπς» αναφερόμαστε στη «φυσική κατάσταση» χωρίς οργανωμένο κράτος, χωρίς αποδεκτούς κανόνες, όπου ο καθένας επιδιώκει το συμφέρον του, όπου επικρατούν ανταγωνισμός και ανασφάλεια, φόβος και ατέρμονες συγκρούσεις. Αυτή την κατάσταση ο Χομπς την περιέγραψε ως «πόλεμο όλων εναντίον όλων» (bellum omnium contra omnes) με την ανθρώπινη ζωή να είναι «μοναχική, φτωχή, αποκρουστική, κτηνώδης και σύντομη».
Με τον «Λεβιάθαν», το βιβλικό θαλάσσιο τέρας, ο Χομπς ήθελε να δείξει τη δύναμη και την υπεροχή του κράτους απέναντι στα άτομα. Αλλά η αποτελεσματικότητα του «Λεβιάθαν» προϋποθέτει ένα στοιχειώδες κοινωνικό συμβόλαιο. Τέτοιο συμβόλαιο δεν υφίσταται σήμερα. Ούτε καν του Τζον Λοκ ή του Ζαν-Ζακ Ρουσό που ανέπτυξαν διαφορετικές εκδοχές της ίδιας ιδέας.
Ο «Λεβιάθαν» υπάρχει ως ιδιοκτησία και ως πραματευτής της ακηδίας και της βαρβαρότητας. Εάν το 1914 οι εθνικισμοί κατέστρεψαν τον υπέροχο «πολιτισμό» της Ευρώπης, όταν οι ισχυρές χώρες αποφάσισαν να κινητοποιήσουν τεράστιους στρατούς, σήμερα γίνεται κάτι χειρότερο. Οι επανεξοπλισμοί βαφτίζονται αναγκαίοι, ισχυροποιούν τους ήδη ισχυρούς, εξασθενούν τους ασθενέστερους, όπως η Ελλάδα, και ο «Λεβιάθαν», ως μη όφειλε, ωθεί στην κανονικοποίηση του πλιάτσικου των περιορισμένων πόρων και στην αντιδημοκρατία.
Σήμερα, κανείς δεν ξέρει αν είναι γόνιμα τέτοια ζητήματα. Ο μισός αιώνας της ελληνικής Μεταπολίτευσης, με ισχνά κοινωνικά συμβόλαια, ίσως να ήταν μια απόκλιση ειρήνης, στοιχειώδους δικαιοσύνης και λογικής αισιοδοξίας. Ενδεχομένως, να ήταν μια ορμή της μεταπολεμικής διευθέτησης με μια μετα-χομπσιανή απόχρωση, όπου το ισχυρότερο κίνητρο –εκτός από τον φόβο του θανάτου– ήταν η ελπίδα για μια καλύτερη ζωή. Την Παρασκευή που γιορτάσαμε την αποκατάσταση της Δημοκρατίας, μάλλον δεν μας απασχόλησαν τέτοια θέματα. Οι τουαλέτες των κυριών μας απασχόλησαν περισσότερο.
