Μυθικός μπασίστας, συνθέτης, bandleader, παιδί-θαύμα από τα ’70s, άνθρωπος που έγραψε ιστορία στο jazz fusion, στο funk και στη μουσική για τον κινηματογράφο: ο Stanley Clarke επιστρέφει στην Αθήνα για μία μόνο βραδιά, την Τετάρτη 19 Νοεμβρίου, στο Θέατρο Παλλάς, στο πλαίσιο της σειράς συναυλιών Jazz Masters. Για τους φίλους της τζαζ, το όνομά του δεν χρειάζεται συστάσεις. Για όλους τους υπόλοιπους, αρκεί να πούμε ότι μιλάμε για τον συνιδρυτή, μαζί με τον Chick Corea, των Return to Forever – ίσως του πιο εμβληματικού fusion γκρουπ στην ιστορία της jazz – και για έναν μουσικό που άλλαξε για πάντα τον ρόλο του μπάσου.
Στις πρόσφατες ζωντανές σας εμφανίσεις πλαισιώνεστε από εξαιρετικούς νεότερους μουσικούς. Πόσο σημαντικός είναι για εσάς σήμερα ο ρόλος της «μεταλαμπάδευσης» και του διαλόγου ανάμεσα στις γενιές;
Η καθοδήγηση (mentorship) είναι πάρα πολύ σημαντική. Αυτή είναι, στην πραγματικότητα, η ιστορία της jazz. Όταν κοιτάμε πίσω στην ιστορία της τζαζ, συχνά ξεχνάμε ότι ο Miles Davis ήταν κι εκείνος κάποτε 20 χρονών και έπαιζε με κάποιον.
Ο Charlie Parker ήταν πολύ νέος σε μια εποχή που η μουσική αυτή διαμορφωνόταν. Η τζαζ – ή όπως κι αν την πούμε – ήταν πάντα μια μουσική που την οδηγούν οι νέοι. Όλες οι μεγάλες αλλαγές σε αυτή τη μουσική – και γενικά σε κάθε μουσική – ήρθαν από νέους ανθρώπους. Οι νέοι έχουν φυσικά την τάση να θέλουν καινούργιες ιδέες, διαφορετικές ιδέες, έχουν πολλή ενέργεια. Πάντα έτσι ήταν. Όταν ήμουν νέος, έπαιζα με σπουδαίους μουσικούς. Στάθηκα απίστευτα τυχερός: Horace Silver, Dexter Gordon, Joe Henderson.
Ιδιαίτερα μεγάλη χαρά μου έδωσε το ότι υπήρξα μέλος των Jazz Messengers του Art Blakey – από τις πιο περήφανες στιγμές μου. Έπαιξα με τον Horace Silver και πραγματικά απόλαυσα τις στιγμές με τον Stan Getz. Είχαμε μια καταπληκτική μπάντα: εγώ, ο Chick Corea, ο Tony Williams, ο Airto Moreira και φυσικά ο Stan Getz. Φανταστικό σχήμα.
Μαθαίνεις πράγματα με τέτοιους ανθρώπους. Πολλοί από τους μέντορές μου ήταν πολύ καλοί μαζί μου, με στήριξαν. Μου στάθηκαν όταν ήμουν 17-18 χρονών, στην αρχή της διαδρομής. Είναι εξαιρετικά σημαντικό αυτό, γιατί κρατά τη μουσική ζωντανή και σε κίνηση μέσα στον χρόνο.
Έχετε κερδίσει πολλά μουσικά βραβεία. Πέρα από τις διακρίσεις, ποια στιγμή της καριέρας σας θεωρείτε πιο σημαντική;
Η πιο περήφανη μουσική στιγμή μου ήταν σε έναν χώρο στο Σαν Φρανσίσκο που λέγεται SF Jazz. Είναι ένας σπουδαίος οργανισμός, ένα είδος κέντρου παραστατικών τεχνών. Έπαιξα εκεί τέσσερις βραδιές, σε ένα πολύ όμορφο θέατρο, και ένα από τα βράδια μου ζήτησαν να παίξω ένα σόλο στο μπάσο.
Έπαιξα λοιπόν ένα ακουστικό bass solo για ενενήντα λεπτά. Ήταν απίστευτο. Ο κόσμος πραγματικά κατάλαβε αυτό που έκανα. Νομίζω πως, χωρίς καν να το συνειδητοποιώ, είχα περάσει όλη μου τη ζωή προετοιμάζοντας τον εαυτό μου για αυτό το ένα πράγμα. Και ήμουν τόσο ευτυχισμένος… γιατί κανείς δεν μου πέταξε ντομάτες!
Ο κόσμος έχει αλλάξει ριζικά από τη δεκαετία του ’70 – τεχνολογικά, πολιτισμικά, πνευματικά. Πώς έχει εξελιχθεί η δική σας σχέση με τη μουσική μέσα σε όλες αυτές τις μεταμορφώσεις;
Όσον αφορά την εξέλιξη στη μουσική και την τέχνη, πάντα ήμουν από αυτούς που αγκαλιάζουν τα νέα πράγματα – ειδικά την τεχνολογία, τις πολιτισμικές αλλαγές, τις νέες πνευματικές αντιλήψεις.
Πρέπει να το κάνεις αυτό. Αν δεν το κάνεις, μένεις κολλημένος. Γίνεσαι ένας τύπος που νομίζει ότι ο δικός του τρόπος σκέψης είναι ο μόνος σωστός. Είναι εγωιστικό, είναι κοντόφθαλμο. Καταλαβαίνω ότι όσο μεγαλώνουμε, γινόμαστε πιο σταθεροί στις συνήθειές μας.
Αλλά αν κοιτάξεις ανθρώπους σαν τον Miles Davis, ή τη σύντομη ζωή του John Coltrane, ή πολλούς μεγάλους ζωγράφους και συγγραφείς, θα δεις ότι όλοι οι σπουδαίοι εξελίσσονται. Καταλαβαίνουν πόσο σημαντική είναι η εξέλιξη.
Είστε συνθέτης, bandleader, δάσκαλος, παραγωγός. Όταν ανεβαίνετε στη σκηνή σήμερα, τι είναι αυτό που ακόμη σας ενθουσιάζει περισσότερο στο live παίξιμο;
Αυτό που με ενθουσιάζει – και συνεχίζει να με ενθουσιάζει – στο να ανεβαίνω στη σκηνή, είναι η στιγμή που η μπάντα φτάνει σε ένα σημείο όπου ο καθένας δημιουργεί ακριβώς αυτό που θέλει να δημιουργήσει και ταυτόχρονα είναι πλήρως συντονισμένος με το τι κάνουν οι υπόλοιποι. Κάτι συμβαίνει τότε, κάτι μαγικό.
Και, όσο κι αν ακούγεται περίεργο, είναι θεραπευτικό. Αν μιλήσεις με πολλούς μουσικούς, θα σου πουν ότι οι στιγμές που νιώθουν πιο υγιείς – σωματικά, πνευματικά και ψυχικά – είναι ακριβώς όταν κατεβαίνουν από τη σκηνή μετά από ένα τέτοιο live.
Δεν υπάρχει τίποτα σαν μια σπουδαία συναυλία, ειδικά στην τζαζ, όπου ο αυτοσχεδιασμός παίζει τόσο κεντρικό ρόλο. Είσαι όσο πιο ελεύθερος μπορείς να είσαι: αυτοσχεδιάζεις, παίζεις αυτό που νιώθεις – και αυτό λειτουργεί. Και όταν ο κόσμος σου χαρίζει το χειροκρότημά του, είναι σαν να σου λέει: «Σε ακούσαμε και μας άρεσε». Δεν υπάρχει τίποτα καλύτερο από αυτό. Απολύτως τίποτα.
Για πολλούς θαυμαστές σας, το «School Days» είναι κάτι σαν ύμνος. Τι σημαίνει για εσάς αυτό το κομμάτι σήμερα, μετά από τόσα χρόνια;
Το άλμπουμ «School Day»s ήταν, στην πραγματικότητα, κάτι πολύ απλό. Ήταν ένας δίσκος που έγινε εύκολα, γιατί ξεκινούσε από ένα απλό σημείο στην καρδιά μου: την ελευθερία. Ήταν η έκφραση ενός νέου ανθρώπου που ένιωθε απίστευτα ελεύθερος.
Ήταν μια υπέροχη εποχή στη Νέα Υόρκη – και στο Λος Άντζελες επίσης. Εγώ ζούσα τότε στη Νέα Υόρκη, αλλά ετοιμαζόμουν να μετακομίσω στην Καλιφόρνια. Η μουσική βιομηχανία ήταν φιλόξενη. Αγκάλιαζε όλα τα είδη μουσικής.
Νομίζω ότι, αν με ρωτήσεις, εκείνη η περίοδος – τα μέσα των ’70s – ήταν η καλύτερη εποχή για την instrumental μουσική. Δεν νομίζω ότι ξαναέγινε καλύτερη από τότε. Είχα κι ένα σπουδαίο δισκογραφικό label που μου έλεγε: «Πήγαινε απλώς να γράψεις μουσική, Stanley. Γύρνα σε δύο μήνες. Ορίστε και τα χρήματα για να το κάνεις». Αυτό είναι τεράστιο πράγμα. Ηχογραφούσα στο Electric Lady, το στούντιο του Jimi Hendrix. Ήταν μια υπέροχη περίοδος. Θα έλεγα λοιπόν ότι η λέξη-κλειδί είναι «ελευθερία».
Το κομμάτι «School Days» είναι η αίσθηση του πώς ένιωθα όταν ήμουν στο σχολείο. Πέρασα πολύ ωραία ως μαθητής, ειδικά στο μουσικό σχολείο. Υπήρχαν πολλές νέες ιδέες, ο κόσμος σκεφτόταν τι θα κάνει με τη ζωή του.
Η μουσική τότε δεν ήταν κάτι που σκεφτόσουν ότι μπορεί να αποτύχει. Η μουσική βιομηχανία ήταν πολύ δυνατή, και η ιδέα να μπεις σε αυτήν είχε περισσότερο να κάνει με την αξία, με το πόσο καλός ήσουν, παρά με το στυλ.
Έπρεπε πραγματικά να μπορείς να κάνεις κάτι – είτε ήταν τζαζ, blues, ροκ, pop, οτιδήποτε. Σήμερα, με την τεχνολογία, ο καθένας μπορεί να κάνει έναν δίσκο. Βγαίνουν πολύ περισσότεροι δίσκοι απ’ ό,τι τότε. Τότε, όμως, υπήρχε πραγματική αξία στην εξάσκηση, στο να στρώσεις το εργαλείο σου, όποιο κι αν ήταν το πεδίο σου. Αυτό είναι που κουβαλά για μένα το «School Days»: ελευθερία.
Τέλος, τι μπορεί να περιμένει το αθηναϊκό κοινό από αυτή την εμφάνιση – και τι θα θέλατε εσείς να πάρει μαζί του φεύγοντας;
Ελπίζω το κοινό να απολαύσει τη μπάντα ως σύνολο αλλά και τον κάθε μουσικό ξεχωριστά, και να νιώσει κάτι από το πνεύμα μας, τον ενθουσιασμό μας για τη μουσική, όλο αυτό που φέρνουμε στη σκηνή. Και να σου πω κάτι; Λατρεύω την Αθήνα. Είναι ένα υπέροχο μέρος, με πολύ καλό φαγητό, οπότε σίγουρα θα περάσω καλά. Και ελπίζω να έχω την ευκαιρία να γνωρίσω και μερικούς από τους fans από κοντά.
Κλείστε εισιτήρια στο in tickets για τη συναυλία του Stanley Clarke στο θέατρο Παλλάς.