Κάντε TO BHMA προτιμώμενη πηγή
REUTERS/Ullstainbild
Ο Ρουχ παραδέχεται ότι μεγάλωσε βλέποντας τον Χίτλερ ως ένα «τέρας» με πολιτικό ταλέντο. Ωστόσο, εστιάζοντας στην περίοδο 1928-1930, ακόμη και ο βιογράφος του Χίτλερ, Ίαν Κέρσοου, καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η επιτυχία του NSDAP είχε ελάχιστη σχέση με τον ίδιο. Ο Χίτλερ βρισκόταν σε απόλυτη κάμψη: το 1929 πραγματοποίησε μόλις 29 ομιλίες – τις μισές από τις συνηθισμένες – εκ των οποίων οι 21 έλαβαν χώρα στη Βαυαρία. Το 1930, ο Γκέμπελς περνούσε το μισό έτος διαμαρτυρόμενος για την αναβλητικότητα του ηγέτη του. Σύμφωνα με τον Ρουχ, ο Χίτλερ ήταν εκείνη την περίοδο «ένας τεμπέλης εγκληματίας που κοιμόταν μέχρι το μεσημέρι».
REUTERS/Fabrizio Bensch
Η οικονομική κρίση δεν αρκεί ως εξήγηση για την εκλογική εκτόξευση του 1930, παρότι είναι δελεαστικό να επικαλούμαστε οικονομικούς παράγοντες όταν ερμηνεύουμε την άνοδο φασιστικών κινημάτων – μια ρητορική που ακούγεται ξανά σήμερα στη Γερμανία. Οι ιστορικές πηγές, όμως, δείχνουν ότι οι ψηφοφόροι δεν ήταν «τόσο ηλίθιοι». Σε περιοχές με υψηλή ανεργία, το NSDAP σημείωσε σχετικά χαμηλές επιδόσεις. Το ίδιο ισχύει και για τους νέους: το κόμμα κατέγραψε χαμηλά ποσοστά σε περιοχές με υψηλά ποσοστά πρωτοψηφούντων. Η παγκόσμια οικονομική κρίση μπορεί να εξηγεί γιατί το NSDAP διπλασίασε την απήχησή του το 1932 φτάνοντας το 37,3%, αλλά ως ερμηνεία για την μεγάλη αύξηση του 1930 κρίνεται ανεπαρκής.
Η «Μαύρη Πέμπτη» της Γουόλ Στριτ δεν επηρέασε πλήρως τη Γερμανία παρά μόνο τον Ιούλιο του 1931, όταν κατέρρευσαν αρκετές μεγάλες τράπεζες – δηλαδή 10 μήνες αφότου οι Ναζί είχαν ήδη εξασφαλίσει 107 έδρες. Το ΑΕΠ της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης συρρικνώθηκε κατά 36,6% κατά τη διάρκεια των δύο επόμενων ετών, ενώ μέχρι το τέλος του 1930 η υποχώρηση ήταν μόλις 7,1% (και παραμένει άγνωστο ποιο ποσοστό αυτής της μείωσης οφειλόταν στο ίδιο το εκλογικό αποτέλεσμα). Υπάρχει, σημειώνει ο Ρουχ, ο κίνδυνος να συγχέουμε το αίτιο με το αποτέλεσμα.
Το πιο εντυπωσιακό – και παράλληλα αινιγματικό – στοιχείο είναι ότι και τα τρία μεγάλα δεξιά κόμματα της Βαϊμάρης είχαν τοποθετήσει σκληροπυρηνικούς ηγέτες μεταξύ 1928 και 1929. Αν οι ψηφοφόροι αναζητούσαν αμιγώς σκληρή δεξιά πολιτική, μπορούσαν να επιλέξουν το Καθολικό Κόμμα του Κέντρου, το εθνικιστικό-φιλελεύθερο DVP ή το μοναρχικό DNVP.
Η άποψη ότι όταν τα συντηρητικά κόμματα υιοθετούν τις θέσεις της ακροδεξιάς οι ψηφοφόροι προτιμούν το «πρωτότυπο» αποτελεί, κατά τον Ρουχ, έναν γενικευτικό ισχυρισμό που δεν επιβεβαιώνεται. Το 1930, ο Χίτλερ θεωρούνταν μια «ξεθωριασμένη απομίμηση» όσων προσέφεραν το DVP ή το DNVP. Το DNVP, μάλιστα, διεξήγαγε μια πιο έντονα αντισημιτική εκστρατεία από τον Χίτλερ, κι όμως αναδείχθηκε στον μεγαλύτερο ηττημένο των εκλογών, χάνοντας το 7,3% των ψήφων του.
Τα αληθινά αίτια
Γιατί, λοιπόν, το NSDAP έκανε το «μπαμ» το 1930; Όσο παράδοξο κι αν ακούγεται, ενδεχομένως για τον ίδιο λόγο που οι ψηφοφόροι το είχαν απορρίψει το 1928: εξαιτίας της ροπής του στη βία. Από την πρώτη στιγμή που εντάχθηκε στο NSDAP, ο Χίτλερ μιλούσε ανοιχτά για την εκτέλεση των πολιτικών του αντιπάλων, και το ναζιστικό κόμμα παρέμεινε απολύτως συνεπές σε αυτή τη ρητορική. Στην προεκλογική περίοδο του 1930, δεν εστίασε στην κοινωνική πολιτική ούτε στην κατασκευή των αυτοκινητοδρόμων, παρά μόνο στα «σχέδια δολοφονίας».
Από τη σύγχρονη σκοπιά είναι δύσκολο να το αποδεχτούμε, αλλά η έλξη του ιστορικού φασισμού για τη βία δεν τον κατέστησε απωθητικό, αλλά αντιθέτως εξαιρετικά ελκυστικό για μεγάλη μερίδα των Γερμανών ψηφοφόρων.
Παρόμοια φαινόμενα παρατηρούνται και σήμερα με την AfD, όπου οι φαντασιώσεις βίαιης εκδίκησης φαίνεται να αποτελούν αναπόσπαστο μέρος των προεκλογικών συγκεντρώσεων στις πλατείες. Βρισκόμαστε αντιμέτωποι με μια «δηλητηρίαση ολόκληρης της κοινωνίας», προειδοποιεί ο Ρουχ.