Κάντε TO BHMA προτιμώμενη πηγή
Η στοίβα στο κομοδίνο μεγαλώνει, ενώ στη βιβλιοθήκη ο ψίθυρος άρχισε να ακούγεται σαν κραυγή απελπισίας. Τα νέα βιβλία, έπειτα από συνεννόηση με το συνδικαλιστικό τους όργανο, αποφάσισαν να διαμαρτυρηθούν ανοιχτά: «Πότε θα μας διαβάσεις επιτέλους;» και «Δεν μπορεί να συνεχιστεί άλλο αυτή η κατάσταση!». Αυτές οι φωνές πλημμυρίζουν καθημερινά τα σπίτια των συστηματικών αναγνωστών.
Νέες ιστορίες, γυαλιστερά εξώφυλλα, καλές μεταφράσεις, συγγραφείς με μέλλον, συγγραφείς με ιδιαιτερότητες και κρυμμένα «διαμαντάκια». Τα βιβλία που αγοράστηκαν με τόσο ενθουσιασμό, τελικά ξεχάστηκαν σαν ροδάκινα στη φρουτιέρα. Μοιάζουν φρέσκα, από την κάτω πλευρά όμως έχουν σαπίσει – να τι μύριζε άσχημα τόσες μέρες! Δυστυχώς, θα περιμένουν. Τα ήδη δοκιμασμένα έχουν σειρά προτεραιότητας. Πάντα θα έχουν, ειδικά σε περιόδους εσωτερικής κρίσης και αποπροσανατολισμού.
Το ίδιο συμβαίνει και με τις σειρές, τις αγαπημένες μας ταινίες ή τα βιντεοπαιχνίδια. Δεν είναι τυχαίο που γυρίζουμε στα σίγουρα μόλις αισθανθούμε πίεση. Την πρώτη φορά που διαβάζεις κάτι, ο εγκέφαλός σου βρίσκεται σε λειτουργία επιβίωσης: επεξεργάζεται την πλοκή, παρακολουθεί τους χαρακτήρες, χτίζει τον κόσμο, διαχειρίζεται την αγωνία. Ο προμετωπιαίος φλοιός είναι πλήρως ενεργοποιημένος, ταξινομώντας πληροφορίες, κάνοντας προβλέψεις και ενημερώνοντας τις προσδοκίες σου κάθε λίγες σελίδες.
· Τι θα διαβάσουν οι συγγραφείς το καλοκαίρι
Τη δεύτερη φορά, αυτή η δουλειά έχει ήδη γίνει. Ο εγκέφαλός σου ξέρει τον χάρτη, πράγμα που σημαίνει ότι μπορεί να σταματήσει να πλοηγείται και να αρχίσει να παρατηρεί. Οι ψυχολόγοι το ονομάζουν αυτό «fluency». Πρόκειται για την ευκολία επεξεργασίας οικείων δεδομένων. Ο εγκέφαλος, αυτόματα, ερμηνεύει αυτή την ευκολία ως σήμα ότι κάτι είναι αληθινό, ασφαλές και πολύτιμο.
Είναι η σταθερά, λοιπόν, αυτή που μας λείπει, και το βιβλίο που διαβάζουμε για δεύτερη ή τρίτη φορά μάς την προσφέρει απλόχερα. Ο Σάτρι (τυχαίο το παράδειγμα) κατεβαίνει και πάλι στο ποτάμι και δεν υπάρχει κανένα πρόβλημα με αυτό. Αντίθετα, η παρατήρηση των λεπτομερειών ή των λέξεων που χρησιμοποιεί, για παράδειγμα, ο Κόρμακ Μακάρθι κάνει την ανάγνωση ακόμα καλύτερη. Η ιστορία που ήδη γνωρίζεις διανθίζεται, γίνεται πιο πλούσια και σου επιτρέπει να δεις πιο καθαρά τους μηχανισμούς της.
Υπάρχει επίσης κάτι που ονομάζεται «εμπλουτισμός σχήματος». Όταν γνωρίζεις ήδη τη δομή της ιστορίας, ο εγκέφαλός σου είναι ελεύθερος να χτίσει ένα πλουσιότερο, πιο λεπτομερές νοητικό μοντέλο στις επόμενες αναγνώσεις. Παρατηρείς την προοικονομία, εντοπίζεις αυτό που είπε ένας χαρακτήρας στο τρίτο κεφάλαιο και το οποίο αποκτά πλήρες νόημα στο ένατο.
· Ο φόβος που προκαλούν τα μεγάλα βιβλία και «Η χερσόνησος με τα άδεια σπίτια»
Σε περιόδους άγχους ή αλλαγής, αυτή η γνωστή κατάληξη μετατρέπεται σε καταφύγιο, μιας και το βιβλίο δεν μπορεί να σε αιφνιδιάσει. Ξέρεις πού θα χτυπήσει η συναισθηματική κορύφωση, ξέρεις πότε θα κλάψεις, ξέρεις πότε θα σε αφήσει να αναπνεύσεις. Αυτή η προβλεψιμότητα, αν και θα μπορούσε να χαρακτηριστεί από πολλούς ως βαρετή, μοιάζει κατά τη διάρκεια της ανάγνωσης θεραπευτική. Το νευρικό σύστημα βρίσκει έναν αξιόπιστα ασφαλή χώρο για να ξεκουραστεί. Έρευνες δείχνουν ότι η νοσταλγία που προκαλείται από οικείες εμπειρίες – όπως η επανανάγνωση – ενισχύει τη συναισθηματική ευεξία και μειώνει τον «κοινωνικό πόνο», δηλαδή τη συναισθηματική δυσφορία που προκύπτει από την απόρριψη, τον αποκλεισμό ή την απώλεια επαφής με τους άλλους.
Την ίδια στιγμή, όσο τα αδιάβαστα τσιρίζουν από αγανάκτηση, ένα παλιό βιβλίο λειτουργεί ως καθρέφτης. Βλέπεις σε αυτόν την εκδοχή του εαυτού σου όταν το διάβασες για πρώτη φορά: πόσο άλλαξες από τότε ή πόσο στάσιμος έμεινες. Τα βιβλία, άλλωστε, μένουν ίδια. Οι μόνοι που αλλάζουν είναι οι άνθρωποι και η οπτική τους. Αυτή η αντίθεση μάς βοηθά να νιώσουμε ότι η ζωή μας έχει μια συνοχή – οι ψυχολόγοι μιλούν για «self-continuity», τη συνέχεια του εαυτού μέσα στον χρόνο. Το βιβλίο που τόσα μας έδωσε, θα είναι πάντα εκεί να μας περιμένει, όπως και η ασφάλεια που μας παρέχει κάθε φορά που το ανοίγουμε.