Χριστίνα Φίλιππα: «Το ζευγάρι Μελά-Ιωαννίδη διέπρεψε στο Παστέρ, αλλά και έζησε κόντρα στα στερεότυπα της εποχής του»

Η

Ο Γεώργιος Σπ. Ιωαννίδης στο Ινστιτούτο Παστέρ.

Ο γιατρός μιλούσε ακόμα και για την αξία της πρόληψης, σε μια εποχή που κάτι τέτοιο μόνο αυτονόητο δεν ήταν. «Οι συνθήκες ήταν εξαιρετικά αντίξοες. Κυριαρχούσε η δημώδης ιατρική και ο κόσμος εμπιστευόταν κομπογιαννίτες και τσαρλατάνους».

«Ούτε ίχνος προσωπικής ρεκλάμας»

Δύο στοιχεία μού έκαναν ιδιαίτερη εντύπωση στον Ιωαννίδη, αναφέρω στη Χριστίνα Φίλιππα. Το πρώτο ήταν ότι, όταν πλέον είχε αρρωστήσει και χρειάστηκε να νοσηλευτεί στην Αγγλία, αρνήθηκε να επιβαρύνει οικονομικά το Ινστιτούτο Παστέρ με τα έξοδα. «Ποιος θα το έκανε αυτό σήμερα;» σχολιάζει η συγγραφέας.

Διαβάστε επίσης:Έκανε ή όχι χρήση της τεχνητής νοημοσύνης η Όλγκα Τοκάρτσουκ στο νέο της βιβλίο;

Το δεύτερο ήταν η στάση του απέναντι στη δημοσιότητα. Στη μοναδική συνέντευξη που παραχώρησε το 1952 στη «Βραδυνή», ζήτησε από τον δημοσιογράφο να του υποσχεθεί ότι δεν θα περιλάβει «ούτε ίχνος διαφημίσεως ή προσωπικής ρεκλάμας, ούτε για μένα ούτε για οποιονδήποτε από τους καλούς και πιστούς συνεργάτες μου». Ήθελε να γραφτούν μόνο όσα αφορούσαν το Ινστιτούτο Παστέρ, «που είναι ο ιερός βωμός μας, όπου όσοι πιστοί αφιερώνουν τα πάντα».

Ο Ιωαννίδης αρθρογραφούσε υπέρ ενός δημόσιου δωρεάν συστήματος υγείας. “Είναι χαρά ότι ο γιατρός από προσοδοφόρο επάγγελμα, γίνεται υπάλληλος”, έγραφε. «Η υγειονομική οργάνωση είναι διαρκής πόλεμος με τη δυστυχία, και για να γνωρίσει κανείς καλά τη δυστυχία πρέπει να την έχει δει από πολύ κοντά — για να μην πούμε ότι πρέπει να την έχει δοκιμάσει ο ίδιος».

Πέθανε το 1953 σε ηλικία 60 ετών. «Κι έπειτα εκείνη κάθισε και κατέγραψε όλο το έργο του», σημειώνει η Φίλιππα.

Μια χημικός στην Αντίσταση

Την ίδια ακεραιότητα χαρακτήρα διέθετε και η Ζωή Μελά, η οποία μάλιστα ανέπτυξε έντονη δράση και κατά τη διάρκεια της Κατοχής. Ήταν από τα πρώτα μέλη του Συνδέσμου Ελληνίδων Επιστημόνων, που είχε ιδρύσει το 1924 η Μαρία Φλαμπουριάρη. Την περίοδο 1942-1944 εκλέχθηκε πρόεδρος του Συνδέσμου. «Προσπάθησε εκείνα τα χρόνια να σώσει ό,τι μπορούσε να σωθεί», λέει η Φίλιππα. «Οργάνωναν συγκεντρώσεις γυναικών, τους έδιναν κουράγιο και γνώση». Η μετέπειτα πρόεδρος του Συνδέσμου Ελληνίδων Επιστημόνων Αμαλία Φλέμινγκ θα πει: «(…) στη γερμανική κατοχή η Ζωή Μελά-Ιωαννίδη χρησιμοποίησε ό,τι δύναμη της έδινε ο τίτλος της προέδρου των Ελληνίδων Επιστημόνων για να βοηθήσει τους καταδιωκόμενους από τους εχθρούς γυναίκες και άνδρες».

Διαβάστε επίσης:Λίστες… με τα καλύτερα βιβλία

Το 1945, ωστόσο, μετά τα Δεκεμβριανά, η Μελά «πετάχτηκε κυριολεκτικά έξω από τον Σύνδεσμο από ομάδα άγριων αντιδραστικών», όπως καταγράφει η Φλέμινγκ. Παρ’ όλα αυτά, συνέχισε να αγωνίζεται μέσα από την Ένωση Ελλήνων Χημικών, τονίζει η Χριστίνα Φίλιππα.

Στη δεκαετία του 1950, όπως αναφέρεται στο βιβλίο, αρνήθηκε να υπογράψει το «Πιστοποιητικό Κοινωνικών Φρονημάτων», το οποίο επιβαλλόταν τότε στους υπαλλήλους. Για τη στάση της αυτή κρατήθηκε στην Ασφάλεια και αφέθηκε ελεύθερη μόνο ύστερα από παρέμβαση του αδελφού της, Μιχάλη — χωρίς όμως ποτέ να υπογράψει.

Η Ζωή Μελά-Ιωαννίδη ήταν ανάμεσα στους 200 αντιστασιακούς χημικούς που τίμησε η Ένωση Ελλήνων Χημικών το 1984. Μέχρι το τέλος της ζωής της παρέμεινε δραστήρια, συνεχίζοντας την πολυσχιδή επιστημονική και κοινωνική της προσφορά. Πέθανε το 1996, σε ηλικία 98 ετών.

«Να θυμόμαστε κι όσους δεν επιδίωξαν δημοσιότητα»

Πώς είδε η Χριστίνα Φίλιππα τη σχέση Μελά-Ιωαννίδη μέσα από την έρευνά της; «Νομίζω πως βρήκε ο Φίλιππας τον Ναθαναήλ», λέει χαρακτηριστικά. «Ο Ιωαννίδης ήταν ένας συνεσταλμένος και αυστηρά οριοθετημένος άνθρωπος, αφοσιωμένος ολοκληρωτικά στην επιστήμη του. Αντίθετα, η Ζωή Μελά ήταν παντού – μια εξαιρετικά δραστήρια γυναίκα. Εκείνη του έμαθε ακόμη και κολύμπι. Ομονοούσαν και στον τρόπο ανατροφής των παιδιών, τα μεγάλωναν με πειθώ, όχι με πίεση, όπως μου έχει πει η κόρη τους». Οι ζωές τους, όπως παρατηρεί, ήταν τόσο βαθιά συνδεδεμένες, ώστε η Μελά θα βρισκόταν ούτως ή άλλως στη βιογραφία του Ιωαννίδη, και εκείνος αντίστοιχα στη δική της.

Διαβάστε επίσης:Μοντεσσόρι και όχι μόνο: Οι 5 πιο δημοφιλείς μέθοδοι ανατροφής και τα μεγάλα τους λάθη

Αυτό που τελικά της έμεινε περισσότερο από όλη την έρευνα τι ήταν; «Η αντίσταση που προέβαλαν. Δεν ακολούθησαν τη διαδρομή που τα κοινωνικά στερεότυπα της εποχής, της τάξης και του φύλου τους προόριζαν γι’ αυτούς. Δεν επέλεξαν τη βολή ούτε εφησύχασαν ποτέ· συμμετείχαν διαρκώς στην κοινωνία. Και το πιο σημαντικό, δεν το διαφήμισαν ποτέ».

Η ίδια θεωρεί ότι «οφείλουμε να θυμόμαστε κάποιους ανθρώπους, ακόμη κι αν δεν τους συναντάμε μέσα από τη δημοσιότητα».

Κάποτε, μάλιστα, κυρίως αυτούς.

Το βιβλίο της Χριστίνας Φίλιππα «Γεώργιος Σπ. Ιωαννίδης-Ζωή Μελά-Ιωαννίδη: Πρωτοπόροι επιστήμονες στο Ελληνικό Ινστιτούτο Παστέρ» κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Άπαρσις.