Όσα πρέπει να ξέρεις για τον Γιάννη Ρίτσο:
Το ιστορικό του βάρος: Γεννημένος το 1909 στη Μονεμβασιά, υπήρξε μία από τις κορυφαίες και πιο πολυμεταφρασμένες μορφές της ελληνικής λογοτεχνίας. Ένας ποιητής που μετουσίωσε τον συλλογικό πόνο και τα προσωπικά του τραύματα σε πανανθρώπινο λυρισμό.
Ο ανυπότακτος νους: Αλύγιστος απέναντι στο κατεστημένο και τις διώξεις. Στα πιο σκοτεινά χρόνια των εξοριών του (Μούδρος, Μακρόνησος), έκρυβε τα ποιήματά του θαμμένα μέσα σε μπουκάλια στο χώμα, αποδεικνύοντας πρακτικά ότι η ελεύθερη σκέψη δεν φυλακίζεται.
Κεντρική θεματική: Η ποίησή του ακροβατεί αριστοτεχνικά ανάμεσα στους μεγάλους κοινωνικούς αγώνες της ρωμιοσύνης και τα πιο σκοτεινά, εσωτερικά μονοπάτια της ύπαρξης: την απώλεια, τη μοναξιά, τη μνήμη και την καθαρτήρια δύναμη της αγάπης.
Για τον Ρίτσο, η ερωτική έλξη δεν περιορίζεται σε μια ρηχή, επιφανειακή συγκίνηση. Μας εισάγει σε ένα μυσταγωγικό σύμπαν όπου το συναίσθημα παίρνει διαστάσεις κοσμικής θύελλας. Μακριά από συνηθισμένα μοτίβα, ντύνει τη συνάντηση δύο ανθρώπων με μια ένταση που κόβει την ανάσα. Ο λόγος του εδώ φλέγεται, θυμίζοντάς μας πως το να δοθείς ολοκληρωτικά σε κάποιον απαιτεί να περάσεις μέσα από τη φωτιά, να σπάσεις τα όρια της ύπαρξης και να μεταλάβεις το απόλυτο.
Όταν ο Γιάννης Ρίτσος έγραψε ένα ποίημα για την κόρη του: «Κοιμήσου, κοριτσάκι. Είναι μακρύς ο δρόμος.»
Ωδή στον έρωτα
Έρωτα, κύμα φωτεινό στη θύελλα των σκιών,
Εσύ δικαιώνεις τη ζωή γκρεμίζοντας τα ερέβη·
πάνω απ’ το σάλο υψώνεσαι, λαμπρόχρωμη αλκυών,
και των ματιών Σου η θαλπωρή το πέλαγο ημερεύει.
Στης λογικής το πρόσταγμα η καρδιά δε θ’ αντιδρά,
σάρκα και νους θα δένονται στην άρπα Σου ένα τέλι
κι από τα δάση των ξανθών βλεφάρων Σου φαιδρά
θα βλέπουν οι έκθαμβοι άνθρωποι: τον Ήλιο ν’ ανατέλλει.
(Πρόκειται για την εναρκτήρια και την ακροτελεύτια στροφή από την «Ωδή στον Έρωτα» του Γιάννη Ρίτσου. Το γεγονός ότι το συγκεκριμένο έργο εκτείνεται σε 41 τετράστιχα,αγγίζοντας τους 164 στίχους στο σύνολό του είναι απολύτως αναμενόμενο. Άλλωστε, το ερωτικό στοιχείο υπήρξε για τον κορυφαίο δημιουργό μια ανεξάντλητη δεξαμενή έμπνευσης και ένας σταθερός πυρήνας στην τεράστια και αριστουργηματική εργογραφία του).
Άλλο ένα αγαπημένο ερωτικό ποίημα του Γιάννη Ρίτσου που πρέπει να έχεις διαβάσει:
ΓΙΑΝΝΗΣ ΡΙΤΣΟΣ – ΤΑ ΕΡΩΤΙΚΑ
Τα ποιήματα που έζησα στο σώμα σου σωπαίνοντας,
θα μου ζητήσουν, κάποτε, όταν φύγεις, τη φωνή τους.
Όμως εγώ δε θα ‘χω πια φωνή να τα μιλήσω.
Γιατί εσύ συνήθιζες πάντα να περπατάς γυμνόποδη στις κάμαρες,
κι ύστερα μαζευόσουν στο κρεβάτι
ένα κουβάρι πούπουλα, μετάξι κι άγρια φλόγα.
Σταύρωνες τα χέρια σου γύρω στα γόνατά σου,
αφήνοντας προκλητικά προτεταμένα τα σκονισμένα σου ρόδινα πέλματα.
Να με θυμάσαι – μου ‘λεγες – έτσι?
έτσι να με θυμάσαι με τα λερωμένα πόδια μου?
με τα μαλλιά μου ριγμένα στα μάτια μου – γιατί έτσι βαθύτερα σε βλέπω.
Λοιπόν, πώς να ‘χω πια τη φωνή.
Ποτέ της η Ποίηση δεν περπάτησε έτσι
κάτω από τις πάλλευκες ανθισμένες μηλιές κανενός Παραδείσου.
Αθήνα, 16.ΙΙ.81
Απόσπασμα «Σάρκινος λόγος» – «Τα ερωτικά», Κέδρος, 1981
Κανόνες πνευματικής επιβίωσης από τον Δημήτρη Λιαντίνη για να μην παραδοθείς αμαχητί