Πόση ζωή ξοδεύουμε προσπαθώντας να αποδείξουμε ότι είμαστε καλοί; Να κερδίσουμε την προτίμηση ενός γονιού, να μη μοιάσουμε σε κάποιον που μας πλήγωσε, να κρύψουμε μια ζήλια που χαλάει την εικόνα μας. Κι όταν αποτυγχάνουμε, πόσο εύκολα περνάμε στην απέναντι βεβαιότητα: έτσι είμαστε, αυτό κληρονομήσαμε, τίποτα δεν αλλάζει.
Στο «Ανατολικά της Εδέμ», ο Τζον Στάινμπεκ δίνει σ’ αυτή την αγωνία οικογενειακό πρόσωπο. Η βιβλική ιστορία του Κάιν και του Άβελ επιστρέφει μέσα από την αδελφική αντιζηλία, την άνιση πατρική αγάπη και την ανάγκη ενός παιδιού να πιστέψει πως αξίζει. Το ερώτημα γίνεται οδυνηρά προσωπικό: αν αναγνωρίζεις μέσα σου τη δυνατότητα να πληγώσεις, είσαι ήδη καταδικασμένος να το κάνεις;
Εδώ αποκτά το βάρος της η λέξη «timshel», όπως την ερμηνεύουν οι χαρακτήρες του μυθιστορήματος: μπορείς να επιλέξεις. Η καταγωγή, η απόρριψη, ακόμη και οι προηγούμενες πράξεις σου δεν καταργούν την ευθύνη για την επόμενη. Και η παραδοχή πως δεν είσαι τέλειος μπορεί να σου επιτρέψει, επιτέλους, να ασχοληθείς με το πώς φέρεσαι.
Τα δέκα αποσπάσματα που ακολουθούν αγγίζουν αυτή τη δύσκολη ελευθερία. Την ώρα που οι γονείς παύουν να μοιάζουν αλάνθαστοι. Την ώρα που ο πόνος γίνεται ρόλος στον οποίο βολευόμαστε. Την ώρα που τελειώνουν οι εξηγήσεις για το ποιοι γίναμε και χρειάζεται να αποφασίσουμε τι θα κάνουμε από εδώ και πέρα.
Οι αλήθειες με τον Σταίνμπεκ: «Οι άνθρωποι δεν καταστρέφονται από τη μοναξιά, αλλά από …»
10 αποφθέγματα από τα «Αναταλοικά της Εδέμ» του Τζον Στάινμπεκ
(Πηγή αποσπασμάτων: Goodreads – «Ανατολικά της Εδέμ» του Τζον Στάινμπεκ. Απόδοση στα ελληνικά από το αγγλικό κείμενο)
- «Και τώρα που δεν χρειάζεται να είσαι τέλειος, μπορείς να είσαι καλός».
- «Όλα τα μεγάλα και πολύτιμα πράγματα είναι μοναχικά».
- «Όμως η εβραϊκή λέξη “timshel” -“μπορείς”- σου δίνει τη δυνατότητα να επιλέξεις. Ίσως να είναι η σημαντικότερη λέξη στον κόσμο. Λέει πως ο δρόμος είναι ανοιχτός. Επιστρέφει όλη την ευθύνη στον άνθρωπο. Γιατί, αν “μπορείς”, τότε ισχύει επίσης ότι “μπορείς και να μην το κάνεις”».
- «Και αυτό πιστεύω: πως ο ελεύθερος νους του κάθε ανθρώπου, που αναζητά και εξερευνά, είναι το πολυτιμότερο πράγμα στον κόσμο. Και γι’ αυτό θα αγωνιζόμουν: για την ελευθερία του νου να ακολουθεί όποια κατεύθυνση επιθυμεί, χωρίς καθοδήγηση. Και αυτό οφείλω να πολεμώ: κάθε ιδέα, θρησκεία ή κυβέρνηση που περιορίζει ή καταστρέφει το άτομο. Αυτός είμαι και αυτός είναι ο σκοπός μου».
- «Όταν ένα παιδί αντιλαμβάνεται για πρώτη φορά ότι οι μεγάλοι κάνουν λάθος, όταν πρωτοπερνά από το σοβαρό μικρό μυαλό του πως οι μεγάλοι δεν διαθέτουν πάντοτε θεϊκή νοημοσύνη, πως οι κρίσεις τους δεν είναι πάντοτε σοφές, οι σκέψεις τους σωστές, οι αποφάσεις τους δίκαιες, ο κόσμος του βυθίζεται στον πανικό και στην ερημιά. Οι θεοί έχουν πέσει και κάθε ασφάλεια έχει χαθεί. Και ένα πράγμα είναι βέβαιο για την πτώση των θεών: δεν πέφτουν λίγο γκρεμίζονται και συντρίβονται ή βυθίζονται βαθιά μέσα στην πράσινη λάσπη. Είναι επίπονο να τους ξαναστήσεις ποτέ πια δεν λάμπουν όπως πριν. Και ο κόσμος του παιδιού δεν ξαναγίνεται ποτέ εντελώς ακέραιος. Είναι ένας επώδυνος τρόπος να μεγαλώνεις».
- «Πιστεύω πως υπάρχει μία ιστορία στον κόσμο, και μόνο μία. […] Οι άνθρωποι είναι παγιδευμένοι – στη ζωή τους, στις σκέψεις τους, στις επιθυμίες και στις φιλοδοξίες τους, στην απληστία και στη σκληρότητά τους, αλλά και στην καλοσύνη και στη γενναιοδωρία τους – σ’ ένα δίχτυ καλού και κακού. […] Δεν υπάρχει άλλη ιστορία. Όταν ένας άνθρωπος τινάξει από πάνω του τη σκόνη και τα θραύσματα της ζωής του, θα του απομείνουν μόνο τα σκληρά, ξεκάθαρα ερωτήματα: Ήταν καλό ή ήταν κακό; Έπραξα σωστά ή άσχημα;»
- «Καμαρώνεις για τον πόνο σου; Σε κάνει να φαίνεσαι σπουδαίος και τραγικός; […] Σκέψου το. Ίσως παίζεις έναν ρόλο σε μια μεγάλη σκηνή, με μοναδικό θεατή τον εαυτό σου».
- «Μερικές φορές ο άνθρωπος θέλει να είναι ανόητος, αν αυτό του επιτρέπει να κάνει κάτι που η εξυπνάδα του τού απαγορεύει».
- «Μου φαίνεται πως, αν εσύ ή εγώ πρέπει να επιλέξουμε ανάμεσα σε δύο δρόμους σκέψης ή δράσης, θα έπρεπε να θυμόμαστε ότι θα πεθάνουμε και να προσπαθούμε να ζούμε έτσι ώστε ο θάνατός μας να μη χαρίσει καμία ευχαρίστηση στον κόσμο».
- «Όταν ένας άνθρωπος λέει ότι δεν θέλει να μιλήσει για κάτι, συνήθως εννοεί ότι δεν μπορεί να σκεφτεί τίποτε άλλο».
Στάινμπεκ: «Όταν οι άνθρωποι είναι πολύ φτωχοί, εξακολουθούν να…»