Κάντε TO BHMA προτιμώμενη πηγή
Από τις αρχές του καλοκαιριού ήδη βομβαρδιζόμαστε με άρθρα και διαφημίσεις για τις νέες παραγωγές της χειμερινής σεζόν. Τι θα επιλέξουμε να δούμε φέτος, λοιπόν; Ποιες παραμέτρους χρειάζεται να έχουμε υπ’ όψιν για να μην παγιδευτούμε από τις Σειρήνες – πληθώρα παραστάσεων που διεκδικούν την προσοχή μας; Ποιους Λαιστρυγόνες και Κύκλωπες μπορούμε να αποφύγουμε για να μην παρασυρθούμε σε κακές θεατρικές επιλογές;
Το combo «έργο –σκηνοθέτης – ηθοποιοί»
Συνήθως όταν επιλέγουμε ποια παράσταση θα δούμε, κρίνουμε βάσει του τρίπτυχου: κλασικό ή νέο έργο που ακούγεται ενδιαφέρον – σκηνοθέτης ή σκηνοθέτιδα με καλή έξωθεν μαρτυρία – αγαπημένοι ηθοποιοί. Συνήθως, επίσης, η παλάντζα επιλογής γέρνει προς το τρίτο σκέλος, τους ερμηνευτές, γιατί κακά τα ψέματα, στην Ελλάδα έχουμε πολλούς και καλούς ηθοποιούς, αλλά όχι αντίστοιχα πολλούς καλούς σκηνοθέτες. Όμως στο θέατρο ο σκηνοθέτης είναι ο «αρχιτέκτονας» της παράστασης. Αυτός επιλέγει το έργο, τους ηθοποιούς και τους συντελεστές της παράστασης (αν δεν παρέμβει ο παραγωγός), αυτός ορίζει την αισθητική της παράστασης και το τελικό παραστατικό αποτέλεσμα. Η παρουσία καταξιωμένων ηθοποιών προσφέρει μια κάποια ασφάλεια ως προς το επίπεδο των ερμηνειών, αλλά δεν αποτελεί σίγουρο παράγοντα συνολικής καλλιτεχνικής επιτυχίας. Γιατί, όσο ωραίο και αν είναι το έργο, όσο άξιοι και αν είναι όλοι οι ηθοποιοί και οι συντελεστές, αν η σκηνοθετική ανάγνωση ρίξει την παράσταση στα βράχια, η καλλιτεχνική ναυς χάνεται αύτανδρη. Η σκηνοθετική υπογραφή είναι πρωταρχικής σημασίας στην επιλογή μιας παράστασης.
Η παγίδα των «μεγάλων ονομάτων»
Είναι συχνό φαινόμενο μια παράσταση να διαφημίζεται αποκλειστικά βασιζόμενη σε έναν πολύ αναγνωρίσιμο ηθοποιό, συνήθως από την τηλεόραση ή και από το θέατρο. Όμως, ένας δημοφιλής πρωταγωνιστής δεν μπορεί να εγγυηθεί μια καλή παράσταση, αν το κείμενο είναι αδύναμο, η σκηνοθεσία ανύπαρκτη ή η χημεία της υπόλοιπης ομάδας προβληματική. Ένας κούκος δεν φέρνει – σχεδόν ποτέ – μόνος του την άνοιξη. Το θέατρο είναι ομαδική τέχνη.
Ο παράγων «παραγωγός»
Ο αθέατος «αρχηγός» μιας καλλιτεχνικής πρότασης ή τα χρήματα πίσω από την τέχνη. Αυτός βάζει τα χρήματα σε μια θεατρική παραγωγή, άρα καθορίζει εν πολλοίς και την αισθητική μιας παράστασης και το ευχάριστο ή δυσάρεστο κλίμα ανάμεσα στους συντελεστές της (το οποίο πάντα «περνάει στην πλατεία»), ανάλογα με το αν τηρούνται ή όχι τα οικονομικά συμπεφωνημένα. Επίσης, οι νέες ομάδες καλλιτεχνών πολύ σπάνια βρίσκουν παραγωγό να στηρίξει τις προτάσεις τους, οπότε δημιουργούν εκ των ενόντων, κάνουν κυριολεκτικά arte povera. Πενία τέχνας κατεργάζεται, λοιπόν, και συχνά παραδίδει πολύ αξιόλογα καλλιτεχνικά δείγματα. Αξίζει να βάλετε στο θεατρικό σας ραντάρ τις «off-off» παραγωγές γιατί συχνά κρύβουν διαμαντάκια.
Η ανασφάλεια του «νέου έργου»
Ναι, λογικό το ερώτημα: «Πώς να εμπιστευτούμε το έργο ενός συγγραφέα που δεν γνωρίζουμε;». Επιλέγετε έναν σκηνοθέτη ή μια ομάδα που εμπιστεύεστε, οι οποίοι έχουν διαλέξει μια νέα συγγραφική φωνή, ώστε να πειραματιστείτε με μεγαλύτερη ασφάλεια σχετικά με έναν νέο δραματουργό. Όλοι οι μεγάλοι συγγραφείς ξεκίνησαν άγνωστοι. Μπορεί στην αναζήτησή σας να ανακαλύψετε τον νέο Σαίξπηρ ή Μπέκετ.
Η λεπτομέρεια της «διασκευής»
Όταν επιλέγετε ένα κλασικό έργο, ελέγξτε τον υπότιτλο μήπως αναγράφονται οι λέξεις «διασκευή», «με αναφορά στο έργο του/της…», «μια επίσκεψη στο έργο του/της». Αν περιμένετε να δείτε μια κλασική σκηνοθετική ανάγνωση, θα απογοητευτείτε. Επίσης, αν δίπλα σε έναν διάσημο τίτλο έργου, για παράδειγμα «Αμλετ», δεν δείτε το όνομα του Σαίξπηρ αλλά του σκηνοθέτη, πονηρευτείτε. Δεν θα είναι ο «Αμλετ» που ξέρετε και αναμένετε.
Η συμβολή των «promo photos»
Πολύ-πολύ χρήσιμο εργαλείο. Οι φωτογραφίες που συνοδεύουν το προωθητικό υλικό μιας παράστασης είναι οι καλύτεροι φίλοι του θεατρόφιλου. Βλέπετε αποτυπωμένη την αισθητική της παράστασης (τα σκηνικά, τα κοστούμια, τους φωτισμούς), το ύφος των ερμηνευτών, προτού καν κλείσετε τα εισιτήρια σας. Αν σας καλύπτει αισθητικά αυτό που αντικρίζετε, προχωράτε στην πλατφόρμα εισιτηρίων με μεγαλύτερη σιγουριά.
Το trend του FOMO (Fear of Missing Out)
Όταν μια παράσταση γίνεται «talk of the town» – συχνά δε πριν καν ξεκινήσει – και κατακλύζει τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, δημιουργείται η εντύπωση ότι «πρέπει» να τη δουν όλοι. Ωστόσο, η μαζική προβολή και ο επικοινωνιακός σαματάς δεν σημαίνουν απαραίτητα ότι η συγκεκριμένη παράσταση ταιριάζει στα δικά σας αισθητικά κριτήρια. Πολλές φορές, οι υπερβολικά προωθημένες παραστάσεις απογοητεύουν όσους τις παρακολουθούν απλώς για να είναι μέρος της τρέχουσας πολιτιστικής συζήτησης. Οι μεγάλες προσδοκίες ουκ ολίγες φορές καταλήγουν σε μεγάλες απελπισίες – στην τέχνη, όπως και στη ζωή.
Οι κατευθυνόμενες «κριτικές»
Αποφύγετε να βασίζεστε σε βαθμολογίες με «αστέρια» ή σε κείμενα που μοιάζουν περισσότερο με δελτία Τύπου παρά με εμπεριστατωμένη κριτική. Επίσης, μην εμπιστεύεστε τη «γνώμη του κοινού», δηλαδή αγνώστων με ψευδώνυμο που μπορεί να είναι ο οιοσδήποτε. Αναζητήστε κριτικούς με τους οποίους έχετε κοινή αισθητική, ρωτήστε γνωστούς σας των οποίων την κρίση εμπιστεύεστε.
Ο χώρος του θεάτρου
Ο χώρος συνδιαμορφώνει την εμπειρία. Τα μεγάλα, ιστορικά θέατρα προσφέρουν συνήθως πολυπρόσωπες παραγωγές, με εντυπωσιακά σκηνικά και κοστούμια. Οι μικρές, εναλλακτικές σκηνές εξασφαλίζουν σχεδόν εγγύτητα αναπνοής με τους ηθοποιούς, ενισχύοντας την αίσθηση της αμεσότητας. Συχνά, λόγω προβληματικών καθισμάτων, ενισχύουν και τους πόνους στο μυοσκελετικό σύστημα. Ένα ατομικό, φορητό κάθισμα, σαν αυτά που χρησιμοποιούμε στα ανοιχτά θέατρα, εξασφαλίζει καλύτερους όρους θέασης.
Ο συνυπολογισμός της διάρκειας
Μια παράσταση που διαρκεί τρεις ώρες χωρίς διάλειμμα απαιτεί αντοχή και προσήλωση. Αν επιλέξετε ένα τέτοιο έργο μετά από μια εξαντλητική ημέρα εργασίας, η κούραση θα εμποδίσει την απόλαυσή του, ανεξάρτητα από την ποιότητα του θεάματος. Ελέγχετε πάντα τη διάρκεια και την ύπαρξη διαλείμματος πριν αγοράσετε εισιτήριο.
Καλή θεατρική σεζόν να έχουμε.