Skip to content
Διάρκεια άρθρου: Λιγότερο απο 1 λεπτό Λεπτά

Μαρία Πετεβή: «Η καταπίεση των γυναικών στη Δύση μπορεί να είναι πιο υποδόρια» | ΤΟ ΒΗΜΑ

Google Button Κάντε TO BHMA προτιμώμενη πηγή

Μαρία Πετεβή. Φωτογραφία: Ρούλα Ρέβη

Διαβάζοντας τη Λολίτα στην Τεχεράνη. Φωτογραφία: Ρούλα Ρέβη«Διαβάζοντας τη Λολίτα στην Τεχεράνη». Φωτογραφία: Ρούλα Ρέβη

Η συλλογικότητα λειτουργεί ως αντίβαρο στη μοναξιά;

Σίγουρα. Τα αυταρχικά καθεστώτα καλλιεργούν τη μοναξιά και κάνουν τους ανθρώπους πιο κλειστούς, φοβισμένους, απομονωμένους. Όταν ζεις μέσα σε περιορισμούς, αυτοί γίνονται κάποια στιγμή σαν δεύτερο δέρμα και επηρεάζουν τον τρόπο που μιλάς, κινείσαι, συνδέεσαι και εκφράζεσαι.

Οι γυναίκες της παράστασης, όμως, ανοίγουν σιγά σιγά σαν λουλούδια. Μέσα από την ένωσή τους βγαίνει το ξεχωριστό χρώμα της καθεμιάς. Στην αρχή μοιάζουν όλες γκρίζες, όμως στην πραγματικότητα είναι γεμάτες χρώματα. Η λογοτεχνία γίνεται ένα παράθυρο προς έναν κόσμο που δεν έχουν τη δυνατότητα να ζήσουν και τις βοηθά να κατανοήσουν, να συμπονέσουν και να ταυτιστούν.

«Η τέχνη μπορεί να μας ευαισθητοποιήσει, να μας αφυπνίσει, να μας ταρακουνήσει. Μια παράσταση, μια ταινία ή ένα τραγούδι δεν τελειώνει τη στιγμή που το παρακολουθούμε. Το παίρνουμε μαζί μας, το συζητάμε, το μεταφέρουμε στην καθημερινότητά μας.»

Η τέχνη επομένως επιδρά καταλυτικά στον άνθρωπο.

Σαφώς .Το βλέπω και από τον εαυτό μου . Υπάρχουν έργα που με έχουν συγκλονίσει και έχουν μετακινήσει κάτι μέσα μου. Θυμάμαι ταινίες, όπως τα «Πνεύματα του Ινισέριν» ή το «La grande bellezza», που τις σκεφτόμουν για πολύ καιρό, ακόμη και κάθε μέρα, γιατί είχαν ανοίξει έναν καινούργιο χώρο μέσα μου.

Αυτό είναι πολύ σημαντικό στην τέχνη: ότι μπορεί να σε αγγίξει και να σε κάνει να δεις διαφορετικά τον εαυτό σου και τον κόσμο.

Γιατί θεωρείτε τόσο σημαντική τη συλλογική διάσταση της τέχνης;

Επειδή κάθε καλλιτεχνικό έργο δημιουργείται από πολλούς ανθρώπους. Για να γίνει μια παράσταση χρειάζονται πολλές ψυχές, πολλή δουλειά και μια κοινή προσπάθεια. Αυτό από μόνο του είναι συγκινητικό είναι μια πράξη αντίστασης στη ματαιότητα. Και όταν ένας άνθρωπος βρίσκεται σε μια δύσκολη στιγμή, η τέχνη μπορεί να λειτουργήσει θεραπευτικά, εμψυχωτικά, εμπνευστικά ακόμα και να παρέχει συντροφιά σαν χάδι.

Έχω ακούσει ανθρώπους που βρίσκονταν σε νοσοκομεία ή περνούσαν μια πολύ δύσκολη περίοδο να λένε ότι μια σειρά, μια ταινία ή μια κωμωδία τούς βοήθησε να ελαφρύνουν λίγο το μέσα τους.

Σας προβληματίζει ο τρόπος με τον οποίο καταναλώνουμε σήμερα την τέχνη και την πληροφορία;

Με προβληματίζει πολύ η διάσπαση προσοχής που έχουμε πλέον. Υπάρχει μια συνεχής και πολύ γρήγορη εναλλαγή εικόνων και πληροφοριών, κυρίως μέσα από τα social media. Έτσι, πολλές φορές τα πράγματα δυσκολεύονται να μας διαπεράσουν.

Γινόμαστε καταναλωτές εικόνων, χωρίς να προλαβαίνουμε να δημιουργήσουμε τον χώρο που χρειάζεται για να αισθανθούμε, να ανακαλύψουμε και να ψάξουμε. Αυτό με αγχώνει, γιατί γύρω μας συμβαίνουν φοβερά πράγματα και κινδυνεύουμε να τα συνηθίσουμε σαν να είναι φυσιολογικά.

Έχουμε γίνει αναίσθητοι απέναντι σε όλα όσα συμβαίνουν;

Δεν θα έλεγα ακριβώς αναίσθητοι. Νομίζω ότι είναι και ένας μηχανισμός επιβίωσης. Μας βομβαρδίζουν καθημερινά με τόσες πληροφορίες, που είναι αδύνατο να βιώνουμε κάθε είδηση με την ίδια ένταση.

Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι πρέπει να κλεινόμαστε στον εαυτό μας. Χρειάζεται να κρατάμε τις αισθήσεις και τις κεραίες μας ανοιχτές, να μην εξοικειωνόμαστε με το άσχημο και να προσπαθούμε να καταλαβαίνουμε τι σημαίνουν όλα αυτά για εμάς και για την κοινωνία.

Πώς βλέπετε τη θέση των γυναικών σήμερα, στο Ιράν αλλά και στη Δύση;

Στο Ιράν η καταπίεση είναι πολύ εμφανής και ακραία. Υπάρχουν γυναίκες που φυλακίζονται, βασανίζονται ή τιμωρούνται για πράγματα που σε εμάς μπορεί να φαίνονται αυτονόητα. Όταν, όμως, έρθεις σε επαφή με μια διαφορετική πραγματικότητα και πάρεις λίγο αέρα ελευθερίας, είναι πολύ δύσκολο να επιστρέψεις πίσω στο ‘’κελί’’.

Και στη Δύση, βέβαια, οι γυναίκες δεν τα έχουμε όλα εύκολα. Υπάρχουν ακόμη πολλά μέτωπα: η πρόσβαση στην άμβλωση, οι γυναικοκτονίες, η κοινωνική ανισότητα. Μπορεί οι μορφές καταπίεσης να είναι διαφορετικές ή πιο υποδόριες, όμως δεν σημαίνει ότι έχουν εξαφανιστεί.

«Στο Ιράν η καταπίεση είναι πιο φανερή, ενώ στις δυτικές κοινωνίες μπορεί να είναι πιο υποδόρια και να κρύβεται μέσα σε ένα σύστημα που έχουμε συνηθίσει. Η κοινωνική ανισότητα, η ανισότητα των φύλων και η πατριαρχία έχουν πολλές μορφές, αλλά στην ουσία συνδέονται.»

Υπάρχουν, λοιπόν, κοινά σημεία ανάμεσα στην πραγματικότητα του Ιράν και στη δική μας;

Υπάρχουν, έστω και αν οι διαφορές είναι μεγάλες. Στο Ιράν η καταπίεση είναι πιο φανερή, ενώ στις δυτικές κοινωνίες μπορεί να είναι πιο υποδόρια και να κρύβεται μέσα σε ένα σύστημα που έχουμε συνηθίσει. Η κοινωνική ανισότητα, η ανισότητα των φύλων και η πατριαρχία έχουν πολλές μορφές, αλλά στην ουσία συνδέονται.

Δεν μπορείς να κάνεις μια ειρηνική πορεία χωρίς να αντιμετωπίσεις καταστολή.

Ακόμη και εδώ, άνθρωποι που βγαίνουν στον δρόμο για να διεκδικήσουν τα δικαιώματά τους μπορεί να βρεθούν αντιμέτωποι με βία. Και δεν είναι μόνο αυτό. Το ότι υπάρχουν οικογένειες που δεν έχουν χρήματα για τρόφιμα και βασικές ανάγκες, ή άνθρωποι που δουλεύουν ατελείωτες ώρες και δεν βλέπουν τα παιδιά τους, δεν μου φαίνεται μεγάλη ελευθερία.

Η παράσταση είναι, επομένως, επίκαιρη και για εμάς.

Ναι, γιατί, παρότι ξεκινά από μια συγκεκριμένη πραγματικότητα, εκείνη του Ιράν, μιλά για ζητήματα πανανθρώπινα. Για την ταυτότητα, την ελευθερία, την πραγματικότητα, την αλληλεγγύη και την ανάγκη των ανθρώπων να συσπειρώνονται.

Με αφορά πολύ και αυτή η ρομαντική ιδέα ότι, ενώ όλα γύρω σου μπορεί να καταστρέφονται, εσύ στρέφεσαι σε κάτι πνευματικό, όπως η λογοτεχνία, η τέχνη.

Ένας άνθρωπος μπορεί να στερηθεί την ελευθερία και το οξυγόνο με πολλούς τρόπους και αυτό δεν αφορά μόνο το Ιράν.

Σας απασχολεί το να τοποθετήστε δημόσια απέναντι στα κοινωνικά ή πολιτικά γεγονότα; Το επιζητείτε;

Δεν φοβάμαι να εκφράσω την άποψή μου, αλλά δεν αισθάνομαι την ανάγκη να μιλάω συνεχώς για όλα. Πολλές φορές καλούμαστε, ως καλλιτέχνες, να τοποθετηθούμε για θέματα που μπορεί να μη γνωρίζουμε αρκετά.

Προτιμώ να μιλάω όταν έχω πραγματικά κάτι να πω και όταν η άποψή μου βασίζεται σε γνώση. Νομίζω ότι είναι σημαντικό να ακούμε περισσότερο τους ανθρώπους που έχουν βιώσει ένα γεγονός ή γνωρίζουν βαθιά ένα ζήτημα. Δεν χρειάζεται όλοι να μιλάμε συνέχεια. Χρειάζεται να σκεφτόμαστε και γιατί μιλάμε.

Άρα η σιωπή μπορεί να είναι και μια μορφή ευθύνης.

Ναι, κατά κάποιον τρόπο. Δεν σημαίνει ότι δεν πρέπει να μιλάμε. Η δουλειά μας ως καλλιτεχνών είναι η επικοινωνία, η ένωση και η μεταφορά σκέψεων και συναισθημάτων. Όμως χρειάζεται μέτρο και ειλικρίνεια. 

Πρέπει να αναρωτιόμαστε αν έχουμε κάτι ουσιαστικό να προσθέσουμε ή αν απλώς θέλουμε να υπάρχουμε διαρκώς κάπου. Η πολυφωνία είναι απαραίτητη, αλλά πρέπει να αφήνουμε χώρο να ακουστούν περισσότερο εκείνοι που έχουν βιώσει τα γεγονότα.

Τώρα που η παράσταση έχει διανύσει μια διαδρομή κάποιων ημερών από την πρεμιέρα της, πώς ανταποκρίνεται μέχρι τώρα το κοινό;

Κρατώντας το δεδομένο ότι πρόκειται για μια παράσταση που δεν βασίζεται στη δράση ή στο εντυπωσιακό θέαμα εννοώ ότι έχει μεγάλα αφηγηματικά μέρη, νομίζω ότι έχουμε καταφέρει να μεταφέρουμε το κοινό μέσα σε αυτό το ιδιαίτερο ιρανικό σαλόνι. 

Το έργο βλέπει τις ηρωίδες, τις διαφορές τους, τις συγκρούσεις τους, αλλά και το πώς τελικά ενώνονται σαν μια οικογένεια. Η μία γίνεται ένα σκαλοπάτι για την άλλη και δημιουργείται ένα δίκτυο ασφάλειας.

Απευθύνεται περισσότερο στο γυναικείο κοινό;

Κι εγώ αυτό πίστευα αρχικά, αλλά τελικά με εξέπληξε το γεγονός ότι και άντρες, ακόμη και νεότεροι, ταυτίστηκαν και συγκινήθηκαν. Νομίζω ότι αυτό συμβαίνει επειδή η παράσταση μιλά για την ταυτότητα και την ελευθερία. Αυτά τα ζητήματα δεν έχουν φύλο, ηλικία ή εθνικότητα.

Παρότι μιλάμε κυρίως για τις γυναίκες του Ιράν, το έργο ψηλαφίζει και με ποιους τρόπους καταπιέζονται οι άντρες. Κι εκείνοι καλούνται να χωρέσουν σε συγκεκριμένα καλούπια, όπως συμβαίνει και με τις γυναίκες μέσα στην κοινωνία. Κι εκείνοι επηρεάζονται από την πατριαρχία. Επομένως, είναι σημαντικό οι θεατές να κρατήσουν την αίσθηση της σύνδεσης. Να δουν ότι η λογοτεχνία και η τέχνη μπορούν να ανοίξουν ένα παράθυρο σε έναν διαφορετικό κόσμο, αλλά και έναν δρόμο προς τον εαυτό μας.

Και, κυρίως, να καταλάβουν πόσο σημαντικό είναι να συναντιόμαστε, να ακούμε ο ένας τον άλλον και να δημιουργούμε χώρους ελευθερίας, ακόμη και μέσα στις πιο δύσκολες συνθήκες.

INFO «Διαβάζοντας τη Λολίτα στην Τεχεράνη» της Αζάρ Ναφίσι, Θέατρο Τέχνης Καρόλου Κουν-Υπόγειο, Πεσμαζόγλου 5. Ημέρες και ώρες παραστάσεων: Δευτέρα: 21.00, Τρίτη: 21.00, Κυριακή 21.00

Αγορά εισιτηρίων για την παράσταση «Διαβάζοντας τη Λολίτα στην Τεχεράνη» από το inTickets.

Το πρωτότυπο άρθρο https://www.tovima.gr/2026/10/29/culture/maria-petevi-sto-vima-oi-gynaikes-sto-iran-kai-ti-dysi-i-eleytheria-kai-i-dynami-tis-texnis/ ανήκει στο θέατρο – ΤΟ ΒΗΜΑ .
‹ ›