Μεγάλο πρόβλημα και στις δύο εποχές ήταν ότι τα πλοία δεν μπορούσαν να διατηρούν ανοιχτό το πανί σε ισχυρό άνεμο. Όταν το κατέβαζαν, η κωπηλασία σε έντονο κυματισμό γινόταν δύσκολη και το σκάφος κινδύνευε να στραφεί παράλληλα στα κύματα και να κατακλυστεί. Καθώς δεν είχε επινοηθεί το δεύτερο μικρότερο πανί (που να λειτουργούσε ως φλόκος), το υψηλό ακρόπλωρο με το μεγάλο ακροστόλιο των μυκηναϊκών αγγειογραφιών πλοίων φαίνεται ότι βοηθούσε το πλοίο να στρέφει και να παίρνει τον άνεμο στα πρύμα (ούριο). Η λειτουργία αυτή έχει διερευνηθεί από τη Διεπιστημονική Ομάδα Ναυτικής Αρχαιολογίας του Ξυλοκάστρου με τεχνικές μελέτες και πειράματα σε μοντέλα και απαντά ήδη στα πρωτοκυκλαδικά πλοία των τηγανόσχημων αγγείων (περ. 3000 π.Χ.). Μήπως οι εντυπωσιακοί δράκοι στα ακρόπλωρα των πλοίων των Βίκινγκς δεν ήταν μόνο αποτροπαϊκά σύμβολα;
Και οι δύο τύποι πλοίων κινούνταν με κουπιά και πανί, σε διαφορετικά όμως θαλάσσια περιβάλλοντα. Οι Μυκηναίοι καθώς κινούνταν σε περάσματα ανάμεσα στα νησιά είχαν να αντιμετωπίσουν τους απότομα μεταβαλλόμενους ανέμους του Αιγαίου. Από τις αγγειογραφίες τους διαπιστώνουμε ότι πρωτοχρησιμοποιούν έναν τύπο ιστιοφορίας διαφορετικό από των Μινωιτών. Κατάργησαν τη μάτσα, το δοκάρι κατά μήκος του κάτω μέρους του πανιού, προσάρμοσαν στα ελεύθερα κάτω άκρα ιμάντες, τις σκότες και πρόσθεσαν τους συστολείς. Οι συστολείς ήταν μία σειρά από ιμάντες που διέτρεχαν κατακόρυφα το πανί. Τους χειρίζονταν συστέλλοντας και απλώνοντας το πανί για να συλλαμβάνει και την παραμικρή πνοή ανέμου, να μαζεύεται γρήγορα και να είναι ευέλικτο στις αλλαγές του ανέμου.
Οι Βίκινγκς, που έπλεαν με σταθερούς και ισχυρούς ανέμους σε ανοιχτές θάλασσες είχαν μάλλινο πανί χωρίς μάτσα και χωρίς συστολείς. Το κινούσαν κυρίως από τις άκρες της μακριάς αντένας και τα ελεύθερα κάτω άκρα, τις σκότες. Ιστίο αντοχής περισσότερο, ενώ των Μυκηναίων ευελιξίας.
Σε δύο χιλιετίες απόσταση, κοινές και διαφορετικές λύσεις για δεινούς πλόες. Η ταινία του Νόλαν έφερε ξανά στο προσκήνιο τα πλοία του Οδυσσέα. Στο Κέντρο Μυκηναϊκής Ναυτικής Τέχνης στο Ξυλόκαστρο, που εγκαινιάζεται στις 18 Αυγούστου στο πλαίσιο του «Φεστιβάλ Αριστοναυτών», ο επισκέπτης μπορεί να γνωρίσει πώς ήταν πραγματικά τα ποντοπόρα πλοία της μυκηναϊκής εποχής και να συγκρίνει την ιστορική πραγματικότητα με την κινηματογραφική εικόνα της Οδύσσειας.
(*) Η Δήμητρα Καμαρινού είναι αρχαιολόγος, Διδάκτωρ του Πανεπιστημίου Πατρών, με ερευνητικό έργο στα ομηρικά και μυκηναϊκά πλοία. Έχει τιμηθεί από την Ακαδημία Αθηνών για τη μελέτη της που εκδόθηκε υπό τον τίτλο «ΝΗΕΣ ΠΟΝΤΟΠΟΡΟΙ. Ομηρικά πλοία, Δεινοί Πλόες και Ναυτική Αρχαιολογία» (εκδ. Πεδίο) και αναδεικνύει πίσω από τους μύθους της Οδύσσειας την πραγματικότητα ποντοπόρων πλοίων και των ταξιδιών τους.