
Κάντε TO BHMA προτιμώμενη πηγή
Θεσσαλονίκη, 1991. Σε μία αίθουσα στο κέντρο της πόλης μια νεαρή πιανίστρια μελετούσε το Κοντσέρτο για πιάνο αρ. 2 που είχε μόλις συνθέσει ο πατέρας της, Αλεξάντερ Τάνεφ.
Τριάντα πέντε χρόνια αργότερα, η Μπορίσλαβα Τάνεβα επιστρέφει στην πόλη για μια συνάντηση με ιδιαίτερο προσωπικό βάρος: στις 13 Νοεμβρίου, στην Αίθουσα Τελετών του ΑΠΘ, θα ερμηνεύσει το ίδιο έργο με την Κρατική Ορχήστρα Θεσσαλονίκης υπό τη διεύθυνση του Μίλτου Λογιάδη, στη συναυλία «Τάνεφ και Μπάρτοκ», το πρόγραμμα της οποίας συμπληρώνει το Κοντσέρτο για ορχήστρα του Μπέλα Μπάρτοκ. Για τη βουλγάρα πιανίστρια, συνθέτρια και παιδαγωγό (η οποία έχει διατελέσει δύο φορές υφυπουργός Πολιτισμού της χώρας της) η επιστροφή στην παρτιτούρα είναι και μια νέα γνωριμία με τη μουσική του πατέρα της, μέσα από τις εμπειρίες που μεσολάβησαν.
«Αισθάνομαι ειλικρινή ευγνωμοσύνη προς τη διεύθυνση της Κρατικής Ορχήστρας Θεσσαλονίκης για την πρόσκληση» λέει η ίδια. «Πέρα από ένα σημαντικό επαγγελματικό γεγονός, είναι και μια βαθιά προσωπική, συγκινητική στιγμή. Με έναν πολύ παράξενο τρόπο, η Θεσσαλονίκη συνδέεται με αυτό ακριβώς το κοντσέρτο. Οταν γράφτηκε – ήταν το τελευταίο μεγάλο έργο του πατέρα μου – ζούσα και εργαζόμουν στη Θεσσαλονίκη, στο Νέο Ωδείο, από το 1990 έως το 1993.
Ο πατέρας μου μού έστειλε το μέρος του πιάνου για να το μάθω κι εγώ το μελέτησα για πρώτη φορά στις αίθουσες του Νέου Ωδείου, που βρισκόταν στη συμβολή των οδών Τσιμισκή και Αγίας Σοφίας, στην καρδιά της πόλης. Δεν θα μπορούσα ποτέ να φανταστώ ότι, 35 χρόνια αργότερα, θα είχα την ευκαιρία να ερμηνεύσω αυτό το έργο και πάλι στη Θεσσαλονίκη με μία από τις κορυφαίες ορχήστρες της Ελλάδας. Επιστρέφω στην ίδια μουσική και στην ίδια πόλη, έχοντας όμως μαζί μου όλη την εμπειρία που έχω συγκεντρώσει στη ζωή και στην επαγγελματική μου πορεία. Είναι σαν να συναντώ ξανά ένα πολύ σημαντικό κομμάτι του εαυτού μου».
Εχετε ήδη ηχογραφήσει το έργο. Πώς έχει αλλάξει ο τρόπος με τον οποίο το κατανοείτε;
«Είναι πάντοτε απίστευτα συναρπαστικό να ανακαλύπτεις ξανά κάτι. Είτε πρόκειται για ένα βιβλίο, μια ταινία, έναν τόπο, έναν φίλο, είτε για μουσική… Πάντοτε αποκαλύπτονται νέα επίπεδα που συμπληρώνουν όμορφα, σαν κομμάτια ενός παζλ, μια πληρέστερη εικόνα αυτού του κόσμου.
Φυσικά, το ίδιο συμβαίνει και με αυτό το κοντσέρτο. Ομολογώ ότι από το 1992, όταν το ηχογράφησα, δεν μου είχε δοθεί μέχρι σήμερα κάποια ευκαιρία να το ερμηνεύσω ξανά. Μεσολάβησαν, δηλαδή, τριάντα τέσσερα ολόκληρα χρόνια χωρίς άμεση επαφή με αυτή τη μουσική. Και ναι, τώρα το παίζω διαφορετικά, ιδιαίτερα στα επεισόδια όπου το πιάνο μένει “μόνο”, σε συνθήκες απόλυτης ελευθερίας.
Ο ίδιος ο συνθέτης άφησε εξαιρετικά μεγάλα περιθώρια, μέσα στα οποία ο ερμηνευτής μπορεί κυριολεκτικά να αναδιαμορφώσει τα βασικά μουσικά σχήματα. Οπως γνωρίζουμε, η ελευθερία συνεπάγεται τη μεγαλύτερη ευθύνη. Γι’ αυτό προσεγγίζω το μουσικό κείμενο και τις λεπτομέρειές του, τη σιωπή ανάμεσα στις φράσεις, καθώς και τη συνολική οργάνωση του έργου με μεγάλη προσοχή και σεβασμό. Το πιο ενδιαφέρον, όμως, είναι ότι αισθάνομαι πως βρίσκομαι σε έναν ζωντανό διάλογο με το έργο: συνεχίζουμε να ανταλλάσσουμε ερωτήματα και να αναζητούμε τις απαντήσεις».
Πότε έγινε η μουσική προσωπική, ανεξάρτητη επιλογή σας;
«Η μουσική με περιέβαλλε κυριολεκτικά πριν ακόμη γεννηθώ! Μεγάλωσα σε ένα σπίτι με τουλάχιστον δύο πιάνα, όπου ακουγόταν διαρκώς μουσική. Στο ένα πιάνο συνέθετε ο πατέρας μου, ενώ στο άλλο η μητέρα μου, που δίδασκε πιάνο, παρέδιδε μαθήματα ή μελετούσε ο αδελφός μου.
Νομίζω, λοιπόν, ότι δεν είχα κάποιο άλλο πρότυπο μπροστά μου. Στην αρχή ήταν απλώς το φυσικό περιβάλλον μέσα στο οποίο ζούσα. Κάποια στιγμή, όμως, συνειδητοποίησα ότι δεν μου αρκούσε πια να αποτελώ απλώς μέρος αυτού του περιβάλλοντος· ήθελα να συμμετέχω κι εγώ ενεργά. Οραματίστηκα μια ζωή που θα έχτιζα μέσα από τη μουσική και, από τότε, δεν μπόρεσα ποτέ να τη φανταστώ διαφορετικά».
Ποια εμπειρία σάς έχει διαμορφώσει βαθύτερα ως μουσικό;
«Πιθανότατα οι συναντήσεις μου με διαφορετικούς ανθρώπους: δασκάλους, συναδέλφους, μαθητές, συνθέτες και αρχιμουσικούς. Ισως, ωστόσο, περισσότερο απ’ όλα να με διαμόρφωσαν οι στιγμές κατά τις οποίες αναγκάστηκα να βρω μόνη μου τις απαντήσεις. Ακριβώς τότε αρχίζει κανείς να αναπτύσσει τη δική του “φωνή”».
Είστε πιανίστρια, συνθέτρια και δασκάλα. Ποιος από αυτούς τους ρόλους βρίσκεται πιο κοντά στον πραγματικό εαυτό σας;
«Υπήρχαν περίοδοι κατά τις οποίες επιθυμούσα περισσότερο να ερμηνεύω και άλλες κατά τις οποίες ήθελα κυρίως να συνθέτω. Η διδασκαλία, ωστόσο, φαίνεται πως διατηρούσε πάντοτε μια σταθερή θέση, συνοδεύοντας τις δραστηριότητές μου ακόμη και όταν υπηρετούσα σε υψηλή θέση της κρατικής διοίκησης. Η πιανίστρια μέσα μου επηρεάζει τη συνθέτρια, η συνθέτρια επηρεάζει την πιανίστρια και η δασκάλα με αναγκάζει διαρκώς να επανεξετάζω και τις δύο. Για μένα, είναι τρεις διαφορετικές όψεις της ίδιας ανάγκης: να κατανοώ και να μοιράζομαι τη μουσική, να αναζητώ…».
Η θητεία σας ως υφυπουργού Πολιτισμού άλλαξε τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνεστε τις ανάγκες των καλλιτεχνών;
«Οταν δραστηριοποιείσαι αποκλειστικά ως καλλιτέχνης, βλέπεις τους θεσμούς απ’ έξω. Οταν βρεθείς στην άλλη πλευρά, συνειδητοποιείς πόσο σύνθετες είναι οι διοικητικές διαδικασίες, πόσα διαφορετικά συμφέροντα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη και πόσοι κανόνες πρέπει να τηρούνται… Ταυτόχρονα, η θητεία μου στο υπουργείο Πολιτισμού με έπεισε στην πράξη ότι οι θεσμοί οφείλουν να δημιουργούν τις προϋποθέσεις ώστε οι καλλιτέχνες να εργάζονται ελεύθερα και επαγγελματικά, αντί να καθορίζουν τι πρέπει να είναι η τέχνη».
Γιατί η βουλγαρική μουσική δεν είναι περισσότερο γνωστή διεθνώς;
«Πράγματι, η βουλγαρική μουσική δεν είναι ιδιαίτερα γνωστή έξω από τα σύνορα της χώρας. Οι λόγοι είναι σύνθετοι και δεν νομίζω ότι εδώ είναι ο κατάλληλος χώρος για να τους αναλύσουμε. Για να το συνοψίσω, πιστεύω ότι η Βουλγαρία στερείται μιας ενιαίας, μακροπρόθεσμης πολιτιστικής στρατηγικής, και η περιορισμένη διάδοση της μουσικής μας είναι μία από τις αρνητικές συνέπειες αυτής της έλλειψης.
Το γεγονός ότι η διεύθυνση της Κρατικής Ορχήστρας Θεσσαλονίκης δίνει τη δυνατότητα στο κοινό της πόλης να γνωρίσει έναν σχετικά σύγχρονο βούλγαρο συνθέτη με γεμίζει ευγνωμοσύνη. Θα καταβάλω κάθε προσπάθεια ώστε να δώσω την καλύτερη δυνατή ερμηνεία».
Υστερα από όλα όσα έχει φέρει η μουσική στη ζωή σας, τι εξακολουθείτε να αναζητείτε όταν ανεβαίνετε στη σκηνή;
«Πάντοτε αναζητούσα – και μπορώ να πω ότι συχνά το έχω πετύχει – έναν ειλικρινή διάλογο με το κοινό. Εκείνη η “αληθινή” σιωπή στην αίθουσα την ώρα που παίζεις γεννιέται μόνο όταν οι εσωτερικοί κόσμοι του καλλιτέχνη και του κοινού συναντιούνται και επικοινωνούν σε ένα εξαιρετικά υψηλό πνευματικό επίπεδο.
Κάθε φορά αναζητώ κάτι που θα κάνει τη μουσική αληθινή και θα της δώσει τη δύναμη να αγγίξει τόσο εμένα όσο και τους ανθρώπους στην αίθουσα. Η τεχνική τελειότητα είναι σημαντική, αλλά τελικά ανεβαίνει κανείς στη σκηνή για να δημιουργήσει έναν συναισθηματικό δεσμό. Αν αυτός ο δεσμός δημιουργηθεί, η συναυλία και η σκληρή δουλειά του καλλιτέχνη αποκτούν νόημα και του δίνουν την ώθηση να συνεχίσει».



