Το 1986, η 14χρονη Βανεσά Σπρινγκορά βρέθηκε σε μια «σχέση» με τον καταξιωμένο εκείνη την εποχή, Γάλλο συγγραφέα Γκαμπριέλ Ματζνέφ, ο οποίος προστατευμένος από το κύρος του και την ανοχή της πνευματικής ελίτ του Παρισιού, έχτισε όλη του την καριέρα δημοσιοποιώντας στα αυτοβιογραφικά βιβλία του ως απελευθερωτικές και πνευματικές εμπειρίες τις ερωτικές συνευρέσεις που είχε με ανήλικα κορίτσια και αγόρια, ορισμένα από αυτά στην αρχή της εφηβείας τους (ανάμεσά τους ξεχωρίζει το «Κάτω των δεκαέξι» που εκδόθηκε το 1974 και επαινέθηκε δημόσια).
Από την παράσταση «Μαρτυρία μιας κλεμμένης εφηβείας».
Βανεσά Σπρινγκορά, Παρίσι, 28/11/24 ©JF-PAGA
Από την παράσταση «Μαρτυρία μιας κλεμμένης εφηβείας».
Αν η Μαρτυρία μιας Κλεμμένη Εφηβείας σας επαναφέρει στη θεματική της Λυγερής γύρω από την έμφυλη ανισότητα και την επιβολή των πατριαρχικών στερεοτύπων, πόσο συνειδητή καλλιτεχνικά και πολιτικά είναι αυτή η επανάληψη;
Αυτή η επανάληψη ξεκινάει από πιο πριν, από την διπλωματική μου εργασία στη σχολή. Αποφοίτησα με μία διασκευή του Τούνελ του Ερνέστο Σαμπάτο, ενός κειμένου που η πρώτη του φράση είναι: «Ονομάζομαι Χουάν Πάμπλο Καστέλ και είμαι ο ζωγράφος που σκότωσε τη Μαρία Ιριμπάρνε». Οπότε, το πρώτο μου βάπτισμα στον χώρο της σκηνοθεσίας ήταν με μία παράσταση κοινής θεματικής, καθώς αφορούσε σε μία γυναικοκτονία. Ωστόσο, όσα κείμενα κι αν διαβάσω, με ένα πολύ στιβαρό πολιτικό πλαίσιο, όπως ο Άμλετ ή η Ιλιάδα, πάντα στρέφω την προσοχή μου στον ψυχισμό των γυναικείων ηρωίδων. Συνειδητά ερευνώ την έμφυλη ανισότητα στο θέατρο, ασυνείδητα, τα αναγνώσματά μου και η ίδια η ζωή με οδηγούν εκεί.
Η Μαρτυρία μιας Κλεμμένης Εφηβείας δεν αποτελεί απλώς επανάληψη της Λυγερής. Πρόκειται για την ίδια δυναμική – πατριαρχία, εξουσία, καταπίεση – σε διαφορετικό πλαίσιο και με άλλες φωνές. Η επιμονή μου σχετίζεται με το πώς η γυναίκα αντιμετωπίζεται διαχρονικά ως κτήμα: άλλοτε της αφαιρείται η ζωή, άλλοτε εγκλωβίζεται σε έναν γάμο «για λόγους τιμής» ώστε να διασωθεί η ανδρική εικόνα, και άλλοτε οδηγείται σε κοινωνική εκμηδένιση μέσω πράξεων εκδίκησης, όπως η ψηφιακή διαπόμπευση. Δεν πρόκειται, λοιπόν, για απλή θεματική επανάληψη, αλλά για μια προσωπική και πολιτική ανάγκη να φωτιστεί αυτό το συνεχές της βίας και της ιδιοκτησιακής αντίληψης πάνω στο γυναικείο σώμα και την ταυτότητα.
Το #MeToo άνοιξε διεθνώς έναν νέο δημόσιο λόγο για τη βία, τη σιωπή και τη συνενοχή. Πιστεύετε ότι αυτή η συζήτηση έχει οδηγήσει σε πραγματικές αλλαγές στους τομείς του πολιτισμού συμπεριλαμβανομένου του θεατρικού χώρου;
Το #MeToo όντως άνοιξε έναν νέο δημόσιο λόγο, όχι μόνο για τη βία, αλλά και για τη σιωπή και τη συλλογική συνενοχή. Αυτός ο λόγος άλλαξε πολύ τα πράγματα στον δημόσιο διάλογο, έκανε τους ανθρώπους να μιλούν και να ακούν διαφορετικά. Αλλά όσο αφορά την πραγματική αλλαγή στον πολιτισμό, και ειδικά στο θέατρο, θα έλεγα ότι είναι πιο σύνθετο.
Υπάρχει μια κινητικότητα, μια ευαισθητοποίηση, περισσότεροι καλλιτέχνες και επαγγελματίες μιλούν ανοιχτά, αλλά οι μηχανισμοί της εξουσίας και η αίσθηση «τι είναι επιτρεπτό» δεν αλλάζουν από τη μια μέρα στην άλλη. Στον θεατρικό χώρο βλέπουμε ανά διαστήματα συνέπειες – κάποιες πρακτικές επανεξετάζονται, κάποια πρόσωπα λογοδοτούν, αλλά η ουσιαστική αλλαγή χρειάζεται χρόνο και επιμονή.
Για μένα, το πιο σημαντικό είναι ότι αυτή η συζήτηση έχει δημιουργήσει ένα πλαίσιο που πλέον δεν αφήνει τίποτα «αόρατο». Οι ιστορίες των θυμάτων δεν μπορούν πια να αγνοηθούν, και οι θεατές αρχίζουν να αναγνωρίζουν τις δυναμικές εξουσίας που πριν περνούσαν απαρατήρητες. Με άλλα λόγια, έχουμε κινηθεί, αλλά χρειαζόμαστε πολλούς αγώνες ακόμη.
INFO Μαρτυρία μιας Κλεμμένη Εφηβείας, Υπόγειο Θεάτρου Τέχνης Καρόλου Κουν Πεσμαζόγλου 5, Κέντρο. Παραστάσεις: Κυριακή–Δευτέρα–Τρίτη, 21.00
Αγορά εισιτηρίων για την παράσταση «Μαρτυρία μιας κλεμμένης εφηβείας» από το inTickets.