Κάντε TO BHMA προτιμώμενη πηγή
Τον περασμένο Μάιο, μήνες προτού η Γαλλία βρεθεί στην κατάσταση που όλοι σήμερα γνωρίζουμε, με τα πρωτοφανή φαινόμενα ακραίας βίας, αποτέλεσμα του τεράστιου κύματος μαθητικών και φοιτητικών κινητοποιήσεων, το φεστιβάλ των Καννών εστίασε στο ενδιαφέρον που τα τελευταία χρόνια δείχνουν γάλλοι και μη κινηματογραφιστές προς τη θεματολογία του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου· κυρίως στην έννοια της αντίστασης.
Την ώρα που το πολύωρο έπος για τον Σαρλ Ντε Γκωλ (το δίπτυχο «Ντε Γκωλ: Η ωρα της αντίστασης» και «Ντε Γκωλ: Προς την ελευθερία») προβαλλόταν εκτός συναγωνισμού, στο επίσημο διαγωνιστικό τμήμα παιζόταν η ταινία «Μουλέν: Ο αντιστασιακός» (Moulin) που αφορά τη δράση του αντιστασιακού Ζαν Μουλέν (Ζιλ Λελούς) ο οποίος συνελήφθη στη Λυών και βρέθηκε αντιμέτωπος με τον «χασάπη της Λυών», τον αδίστακτο γερμανό διοικητή Κλάους Μπάρμπι (Λαρς Αϊντινγκερ).
«Ασχολήθηκα με αυτή την ιστορία από μια σύμπτωση» είπε ο Λάζλο Νέμες, ο σκηνοθέτης του «Μουλέν» στο «Βήμα», στη συνάντηση που είχαμε μαζί του στο φεστιβάλ Καννών. «Μου εστάλη ένα σενάριο γύρω από τις τελευταίες δέκα μέρες του Ζαν Μουλέν στη Λυών, όπου τελικά εκτελέστηκε από τους Γερμανούς. Ο Μουλέν είναι ένας θρυλικός ήρωας της γαλλικής αντίστασης στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και σκέφτηκα, καθότι το σενάριο ήταν γραμμένο με έναν πολύ ιδιαίτερο τρόπο, ότι θα μπορούσα να γυρίσω την ταινία μη συμβατικά».
Ο «Γιος του Σαούλ»
Βέβαια, ο όρος «συμβατικό» ακούγεται κάπως «περίεργος» στην περίπτωση αυτής της ταινίας, που ειρωνικά είναι η πιο «συμβατική» του 49χρονου σκηνοθέτη. Αρκεί να θυμηθεί κανείς προηγούμενες δουλειές του Νέμες, όπου την κορυφαία θέση κρατά ο «Γιος του Σαούλ», η πρώτη μεγάλου μήκους του, η οποία στο ίδιο φεστιβάλ απέσπασε το Μεγάλο Βραβείο της Επιτροπής για να κερδίσει αργότερα το Οσκαρ καλύτερης διεθνούς ταινίας. Εκεί βλέπεις το πραγματικά «μη συμβατικό» στην κινηματογράφηση και στην αφήγηση. Το ανέφερα στον σκηνοθέτη. «Μπορώ να το θέσω ως εξής» απάντησε εκείνος. «Αν οι ταινίες της δεκαετίας του 1970 ήταν φτιαγμένες με συμβατικό τρόπο, με χαρά μου θα ήθελα και η δική μου να ανήκει ανάμεσά τους. Γιατί εκεί βρίσκονται οι επιρροές μου. Πιστεύω πραγματικά ότι όλος ο σχεδιασμός αυτού του έργου, κάθε άλλο παρά συμβατικός είναι».
Αν και Ούγγρος, ο Νέμες μπόρεσε να μετακομίσει στο Παρίσι, όπου σπούδασε Ιστορία, Διεθνείς Σχέσεις και Πολιτικές Επιστήμες στο Institut d’Études Politiques. Ο κινηματογράφος ήταν από την αρχή το πάθος του αλλά στη Γαλλία δεν μπορούσε να πάει σε ανάλογη σχολή κινηματογράφου. Με το που επέστρεψε όμως στη Βουδαπέστη, ο Νέμες άρχισε να ασχολείται με το πάθος του και βρήκε τον δρόμο του αφού εργάστηκε αρκετά ως βοηθός σκηνοθέτη σε ταινίες μικρού μήκους.
«Νομίζω ότι το γεγονός ότι γνωρίζω πολύ καλά την Ιστορία της χώρας – μάλιστα ορισμένες φορές νιώθω ότι την ξέρω καλύτερα και από τους ίδιους τους Γάλλους – συνέβαλε στην απόφαση να μου ανατεθεί η σκηνοθεσία αυτής της ταινίας» είπε.
«Μπορώ να αντιληφθώ την σχέση των Γάλλων με την ιδέα της αντίστασης και όχι μόνο στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο αλλά γενικώς. Ωστόσο, μπορώ να πω ότι η ματιά σου ως ξένου μπορεί να σε βοηθήσει να δεις αυτό που βλέπεις καλύτερα· ίσως επειδή μέσα σου έχεις μια απόσταση. Μπορείς να δεις τα πράγματα κάπως διαφορετικά».
Σε ό,τι αφορά τον ίδιο τον Ζαν Μουλέν, το ενδιαφέρον του Νέμες ήταν καθαρά ανθρώπινο. «Συνήθως, ο κόσμος έχει την τάση να μυθοποιεί τους ήρωες που θαυμάζει, όμως εμένα δεν με ενδιέφερε κάτι τέτοιο. Με ενδιέφερε ο εσωτερικός κόσμος του Μουλέν, οι αδυναμίες, όπως και τα λάθη του· όχι τα τρόπαια και ο θρύλος. Κατά κάποιον τρόπο, εκείνα τα χρόνια ο ηρωικός Ζαν ήταν πολύ μόνος, απομονωμένος αλλά και ακλόνητος σε αυτό που πίστευε. Κουβαλούσε τον δαυλό στο σκοτάδι και κατά τη γνώμη μου αποτελούσε έμπνευση για τους άλλους, είτε εσκεμμένα είτε όχι. Αλλά νομίζω ότι σε κάθε ανθρώπινο ον συνυπάρχουν αντίθετες μεταξύ τους δυνάμεις, το σκοτάδι και το φως, όσο και αν προτιμούμε να δίνουμε σημασία στο δεύτερο. Οταν εστιάζεις στο φως ηθικολογείς και η ηθικολογία είναι πλήγμα για την εξέλιξη του πολιτισμού. Το σκοτάδι, από την άλλη πλευρά, είναι εκείνο που ίσως θα έπρεπε να μας ενδιαφέρει περισσότερο».