Κάντε TO BHMA προτιμώμενη πηγή(«Γαλακτοφόρες» της Ελιας Καλογιάννη
Η επιμελήτρια της έκθεσης Δέσποινα Ζευκιλή. Photo Credits: Αντώνης Κατρακάζης
Στην έκθεση η Μάρπησσα δεν λειτουργεί απλώς ως σκηνικό αλλά ως τόπος που κουβαλάει ισχυρές γυναικείες διαδρομές και αφηγήσεις. Μέσα από τις συναντήσεις με τις κατοίκους, τι ανακαλύψατε για τον τρόπο με τον οποίο οι ίδιες αντιλαμβάνονται την ταυτότητά τους; Βρήκατε μια διάθεση επαναδιαπραγμάτευσης των έμφυλων ρόλων ή περισσότερο μια σύνθετη συνύπαρξη παράδοσης και αλλαγής;
Εχοντας συναντήσει μες στα χρόνια γυναίκες διαφορετικών ηλικιών από την εθελοντική ομάδα του Φεστιβάλ σίγουρα η παρουσία τους και η ενεργός συμμετοχή σε διαφορετικά δρώμενα καθ’ όλη τη διάρκεια του χρόνου είναι κυρίαρχη.
Μέσα από έργα τέχνης που έχουν παραχθεί με τη συμβολή τους έχουν έρθει κατά καιρούς στην επιφάνεια διαφορετικές έμφυλες δυναμικές, στερεότυπα αλλά και χειραφετητικές επιτελέσεις, συνειδητές ή και όχι, που εδράζονται σε λαϊκές παραδόσεις, ιστορίες συγγενικών τους προσώπων ή στη σημερινή εργασιακή τους καθημερινότητα τους μήνες της σεζόν.
Ανυπομονώ κι εγώ η ίδια να “συναντήσω” τις γυναίκες που συμμετέχουν ή εμπνέουν τα φετινά έργα, τα οποία προέκυψαν από επιτόπια έρευνα και βρίσκονται ακόμη στο στάδιο της παραγωγής και να δω με ποιον τρόπο θα μας παρουσιάσουν τις εαυτές τους.
Τι πιστεύετε ότι συνδέει αυτές τις εικαστικούς που επιλέξατε; Είναι περισσότερο η αισθητική τους γλώσσα, η ερευνητική τους μεθοδολογία ή η ικανότητά τους να συνομιλούν με έναν τόπο και τους ανθρώπους του;
Ενας συνδυασμός. Με ενδιαφέρει ο τρόπος με τον οποίο έχουν δώσει φωνή σε σιωπημένες γυναίκες μέσα από τα έργα τους, που παρατηρούν, που ασχολούνται με τη γλώσσα και τις δυναμικές της, που συνδυάζουν μια εννοιολογική, ερευνητική επεξεργασία με το στοιχείο της καταγραφής, που ενδιαφέρονται για το στοιχείο της κοινότητας και της διαγενεακότητας, που αφηγούνται ιστορίες.
Τα έργα δεν χρησιμοποιούν τη Μάρπησσα ως φόντο αλλά ως ενεργό συνομιλητή. Πώς διαχειριστήκατε, ως επιμελήτρια, το όριο ανάμεσα στην καλλιτεχνική ελευθερία και την ευθύνη απέναντι στις ιστορίες των ανθρώπων που τις εμπιστεύτηκαν; Τι σημαίνει για εσάς μια ηθική της αναπαράστασης όταν δουλεύεις με μια ζωντανή κοινότητα;
Εμπιστεύομαι τις εικαστικούς με τις οποίες δουλεύω και τη διάθεσή τους να ακούσουν τις συνομιλήτριές τους και να φροντίσουν τις ιστορίες που τους εμπιστεύτηκαν, όπως εμπιστεύομαι και τα μέλη της κοινότητας της Μάρπησσας και την περιέργεια, το ενδιαφέρον, την ανοιχτότητα με την οποία υποδέχονται τους καλλιτέχνες και τις εκθέσεις. Ενα εικαστικό έργο, ακόμη κι αν ανήκει στη σχολή της καταγραφής ή της παρατήρησης, δεν είναι ποτέ ακριβής ή “αντικειμενική” αναπαράσταση, αν μπορεί να υπάρξει κάτι τέτοιο. Από τη στιγμή που η συνάντηση καλλιτεχνών και κοινότητας γίνεται με ειλικρινή διάθεση συνεργασίας, οι μετακινήσεις που θα προκύψουν και από τις δύο πλευρές έχουν σημασία.
Οι εικαστικοί πραγματοποίησαν επιτόπια έρευνα, συνομιλώντας με κατοίκους διαφορετικών γενεών. Υπήρξε κάποια ιστορία, συνάντηση ή διαπίστωση που ανέτρεψε τις αρχικές σας υποθέσεις και σας έκανε να δείτε διαφορετικά τον τόπο ή ακόμη και την ίδια την έννοια της κοινότητας;
Αν και πρόκειται για την ενδέκατη έκθεση που επιμελούμαι στη Μάρπησσα, με εκπλήσσει κάθε φορά το πόσα εξακολουθώ να μαθαίνω για αυτήν και τους κατοίκους της μέσα από τα μάτια των καλλιτεχνών, το ποια σημεία της ή ποιες ιστορίες επιλέγουν να φωτίσουν κάθε φορά.
Αναμένω με ενδιαφέρον να ακούσω τι συζητούν ένα απόγευμα στο ΚΑΠΗ της Μάρπησσας και γιατί αυτό μας αφορά, να δω με ποιον τρόπο μπορεί μια νέα εικαστικός με queer ματιά να ενδιαφερθεί για μια παλιά παράδοση του χωριού, ή πώς η συνήθεια των γυναικών της Μάρπησσας να βγαίνουν στα δώματα την εποχή της πανδημίας και να επικοινωνούν εκ του μακρόθεν θα ενεργοποιηθεί ξανά μαζί με εμάς τις επισκέπτριες.
Με ενδιαφέρει που γυναίκες χωρίς εμπειρία στη συγγραφή θα συμμετάσχουν στη δημιουργία μιας συλλογικής αφήγησης, ή ακόμη και το πόσο δεκτική είναι η κοινότητα στην επιτελεστικότητα της γλώσσας, τη συμπεριληπτική χρήση των αντωνυμιών, τα άτομα που αλλάζουν γένος κατά βούληση ή κατά περίπτωση.
Ποια μπορεί να είναι σήμερα η πολιτική δύναμη μιας εικαστικής έκθεσης;
Το να μπορεί να μας κάνει να σταθούμε και να σκεφτούμε, με το μυαλό αλλά και με ολόκληρο το σώμα μας, να έρθουμε σε επικοινωνία με γλώσσες και οπτικές διαφορετικές από τη δική μας και των οικείων μας, να προκαλέσει αναταραχές και μετακινήσεις με τον τρόπο της τέχνης. Να φωτίσει περιοχές της δημόσιας ζωής, του περιβάλλοντος, της εργασίας, των σχέσεων που μένουν αόρατες και προκαλούν τις προκατασκευασμένες αφηγήσεις περί επιτυχίας, προόδου και μέλλοντος. Να δράσει ενδυναμωτικά και επουλωτικά σε προσωπικό ή και συλλογικό επίπεδο.
INFO
«Μάρπησσες / ΒΕΡΑΕΛΙΑΚΩΝΣΤΑΝΤΖΑΦΡΑΝΚΛΗ*» στο πλαίσιο του φεστιβάλ «Διαδρομές στη Μάρπησσα», 28-30/8.