Η Νάλια Ζήκου δημιουργεί πολυεπίπεδες γυναικείες ιστορίες μόνο με ήχο

Τ

Διαβάστε επίσης:Joep Beving: «Με ελκύει η σιωπή και η μουσική είναι ο τρόπος για να την ακούσουμε»

© Νίκος Φυτάς

Διαβάστε επίσης:A Place to Bury Strangers: Από τα DIY pedals στο χάος της σκηνής

Στα έργα σου επιστρέφουν συχνά γυναικείες φιγούρες, από καθημερινές γυναίκες σε μικρές πόλεις μέχρι πιο “pop” μορφές. Τι αναζητάς σε αυτές τις μορφές; Αναζητάω πολυπλοκότητα χωρίς στόμφο. Γυναίκες που δεν είναι σύμβολα, αλλά άνθρωποι: αστείες, σκληρές, τρυφερές, αντιφατικές, κουρασμένες, λαμπερές. Και αναζητάω κάτι πολύ συγκεκριμένο: τη στιγμή που μια γυναίκα παίρνει πίσω την αφήγησή της. Ακόμα κι αν είναι μικρό. Ακόμα κι αν είναι απλώς ένα «όχι» που ειπώθηκε για πρώτη φορά. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν με ενδιαφέρουν οι γυναικείες μορφές-σύμβολα. Από εκεί, άλλωστε, ξεκίνησε η δημιουργική μου διαδρομή. Απλώς, όσο ωριμάζω μέσα σε αυτήν, με ενδιαφέρει όλο και περισσότερο να φωτίζω το ανθρώπινο, αυτό που υπάρχει κάτω από τον ρόλο, την εικόνα ή το αρχέτυπο.

Από όλα αυτά τα παράλληλα projects -podcasts, Κωσταντία, (Love me) Tinder, (μ)Alice, συμμετοχή σε φεστιβάλ- τι σε δυσκολεύει περισσότερο και τι σε κρατάει πιο ζωντανή δημιουργικά; Το πιο δύσκολο είναι η εναλλαγή ρυθμών. Παραγωγή σημαίνει φωτιά, deadlines, ευθύνη για άλλους. Δημιουργία σημαίνει σιωπή, ελευθερία, ρυθμό. Το να τα κάνω και τα δύο θέλει πειθαρχία αλλά και προστασία. Αυτό που με κρατάει ζωντανή είναι ακριβώς η “μετάφραση”: το πώς κάτι που έζησα σε πραγματικό χρόνο, μια κρίση, ένα ταξίδι, μια μικρή πόλη, μια κουβέντα, γίνεται υλικό. Και το αντίστροφο: πώς η τέχνη με κάνει να αντέχω την πραγματικότητα με περισσότερη φαντασία. 

Αν ένα κορίτσι σε μια μικρή πόλη μπορούσε να ακούσει ή να δει μόνο ένα από τα έργα σου, ποιο θα ήθελες να είναι και γιατί; Νομίζω θα επέλεγα το The Souvlaki Project. Ταξίδεψε στο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ ως podcast, το ανεβάσαμε και στη σκηνή στην Κάμιρο με τις FAMA, σε κείμενο της Σοφίας Γουργουλιάνη. Είναι ένα έργο με χιούμορ, παραμυθένιες στιγμές και ωραία μηνύματα. 

Όλα όσα κάνεις σήμερα -podcasts, θέατρο, performance, sound design- είναι αμιγώς το επάγγελμά σου ή υπάρχει και μια «πρωινή» δουλειά στο background; Και πώς διασταυρώνονται αυτά τα δύο (αν υπάρχουν); Ναι. Το πρωί δουλεύω στο Τμήμα Παραγωγής της Εθνικής Λυρικής Σκηνής, στην Εναλλακτική Σκηνή. Είναι μια δουλειά απαιτητική, την οποία αγαπάω πραγματικά. Το ενδιαφέρον είναι ότι διασταυρώνονται παντού: η παραγωγή σε μαθαίνει ρυθμό, καθαρότητα, δομή, αντοχή. Σε μαθαίνει να βλέπεις το έργο σαν σύστημα, όχι σαν ιδέα. Και μετά, όταν επιστρέφω στη δημιουργία, όλο αυτό γίνεται δραματουργία: πότε μπαίνει κάτι, πότε κόβεται, πότε αφήνεις χώρο, πότε “κρατάς” τον θεατή. Και κάπως έτσι, το “λύνω προβλήματα” και το “δημιουργώ κόσμους” είναι τελικά η ίδια δεξιότητα, σε δύο διαφορετικές γλώσσες.

Αν μπορούσες να περιγράψεις με ήχο το μέλλον, το δικό σου ή το συλλογικό, πώς θα ακουγόταν; Πολύ δύσκολη ερώτηση. Ο ήχος του τώρα είναι σίγουρα εκκωφαντικός, γεμάτος βόμβες, φωνές εξουσίας και τον ήχο που κάνει ο τρόμος όταν συνδέεται με τον φόβο για το επικείμενο μέλλον μιας κατάστασης που διαιωνίζεται χρόνια. Είναι δύσκολο να ακούσεις κάτι άλλο μέσα σε εποχές πολέμου. Αλλά όσο τρομακτικό κι αν είναι αυτό, εγώ δεν παύω να πιστεύω πως βρισκόμαστε στην “εφηβεία” της ανθρωπότητας. Κάνουμε λάθη, φερόμαστε παρορμητικά, παλεύουμε μεταξύ φαντασίας και ευθύνης. Αν όμως έχουμε δίπλα μας μια υποστηρικτική δύναμη, όπως ένας έφηβος χρειάζεται έναν ενήλικο που να τον ακούει χωρίς να τον τιμωρεί, τότε ίσως μπορέσουμε να ωριμάσουμε. Πιστεύω πως αυτή η νέα-παλιά δύναμη είναι κάτι ανάμεσα στην τεχνητή νοημοσύνη και στην ίδια μας την ενσυναίσθηση: ένα καινούργιο είδος συλλογικής σοφίας που μας υπενθυμίζει την καλοσύνη και μας φέρνει σε επαφή με το καλύτερο κομμάτι του εαυτού μας- αυτό που διαλέγει τη συνεργασία αντί για την κατάκτηση, την αγάπη αντί για τον φόβο. Αν κλείσουμε όλοι τα μάτια και συντονιστούμε, ίσως ακούσουμε έναν ήχο παράξενο και μεγαλειώδη. Μια σύνθεση από κραυγές επανάστασης και γιορτής, μια μουσική πλασμένη από εσωτερικό ρυθμό και μεγαλοπρεπή φύση, ίσως και ένα drone να περνάει που και που, γιατί δεν γλιτώνουμε πια απ’ όλα αυτά. Αλλά ίσως κι αυτό το τεχνολογικό βουητό να γίνει μέρος μιας νέας αρμονίας, που μας επανασυνδέει με την ανθρώπινη φύση όχι μέσα από τον φόβο, αλλά μέσα από τον σεβασμό προς τον άνθρωπο, ανεξαρτήτως φύλου, φυλής ή κατάστασης. Ένας ήχος ελπίδας που δεν αγνοεί τον πόνο, αλλά τον μετατρέπει σε πυξίδα. Αισιόδοξη είμαι ε;

Είσαι performer, σκηνοθέτρια, ηχητική αφηγήτρια, αλλά και καλλιτεχνική ερευνήτρια. Αν έπρεπε να περιγράψεις τον εαυτό σου σε μία λέξη, ποια θα ήταν; Γυναίκα.