Υπάρχουν ταινίες που, όσο κι αν διχάζουν όταν βγαίνουν, με τα χρόνια αποκτούν μια ξεχωριστή θέση στη μνήμη του κοινού. Το Troy του 2004 είναι ακριβώς μια τέτοια περίπτωση. Για πολλούς ήταν ένα μεγάλο, λαμπερό ιστορικό έπος με εντυπωσιακές μάχες, πάθος και τραγωδία. Για άλλους ήταν μια υπερβολικά ελεύθερη διασκευή της ελληνικής μυθολογίας. Παρ’ όλα αυτά, δύο δεκαετίες μετά, παραμένει μια ταινία που βλέπεται ευχάριστα, συζητιέται έντονα και κουβαλά μια γοητεία που δύσκολα εξηγείται μόνο με όρους box office ή νοσταλγίας.
Η επιστροφή του sword and sandal
Το Troy εμφανίστηκε σε μια περίοδο όπου το κοινό είχε ξανανοίξει την όρεξή του για μεγάλες επικές παραγωγές. Μετά την επιτυχία του Gladiator και ενώ ο απόηχος από το Lord of the Rings ήταν ακόμη ισχυρός, το Hollywood έδειχνε ξανά ενδιαφέρον για ιστορίες με πανοπλίες, βασιλιάδες, πολιορκίες και ήρωες μεγαλύτερους από τη ζωή. Το είδος που παλιότερα λεγόταν υποτιμητικά peplum ή sword and sandal είχε περάσει δεκαετίες στη σκιά, αλλά τώρα επέστρεφε με μεγαλύτερα budget, καλύτερα εφέ και πιο “σοβαρή” κινηματογραφική προσέγγιση.
Το ενδιαφέρον είναι ότι το Troy δεν ήθελε απλώς να μιμηθεί τα παλιά χολιγουντιανά έπη. Ήθελε να τα ανανεώσει. Να κρατήσει το θέαμα, αλλά να το περάσει μέσα από μια πιο σύγχρονη ματιά, πιο ανθρώπινη και λιγότερο μυθική.
Ο Τρωικός Πόλεμος χωρίς θαύματα
Η πιο καθοριστική επιλογή της ταινίας ήταν η απομυθοποίηση της ιστορίας. Αντί να δείξει τους θεούς να επεμβαίνουν άμεσα, όπως συμβαίνει στην παράδοση, προτίμησε να παρουσιάσει τον Τρωικό Πόλεμο σαν ένα βίαιο ανθρώπινο γεγονός. Η Ελένη δεν παρουσιάζεται ως πιόνι μιας θεϊκής διαμάχης, αλλά ως γυναίκα που παίρνει μια προσωπική απόφαση με τεράστιες συνέπειες. Ο Αχιλλέας δεν είναι ακριβώς υπεράνθρωπος· είναι ένας θρυλικός πολεμιστής από σάρκα και οστά. Και η πτώση της Τροίας μοιάζει λιγότερο με μοιραίο σχέδιο των θεών και περισσότερο με αποτέλεσμα φιλοδοξίας, έρωτα, εγωισμού και πολιτικής.
Αυτή η επιλογή ενόχλησε αρκετούς φίλους της μυθολογίας. Και όχι άδικα. Στην παραδοσιακή αφήγηση, οι θεοί δεν είναι διακόσμηση· είναι ουσιαστικό μέρος του δράματος. Από την Αφροδίτη μέχρι τον Απόλλωνα και τον Ποσειδώνα, η θεϊκή παρέμβαση κινεί νήματα παντού. Όμως, ως κινηματογραφική απόφαση, η απογείωση του ανθρώπινου στοιχείου λειτουργεί. Η ιστορία γίνεται πιο άμεση, πιο προσβάσιμη και ίσως πιο δραματική για ένα σύγχρονο κοινό.
Η Ελένη ως τραγικό πρόσωπο
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα στοιχεία της ταινίας είναι η εικόνα της Ελένης της Σπάρτης. Συχνά στην παράδοση η Ελένη παρουσιάζεται είτε σαν θύμα είτε σαν μοιραία γυναίκα που φέρνει την καταστροφή. Εδώ όμως είναι κάτι πιο σύνθετο. Είναι μια δυστυχισμένη γυναίκα που επιλέγει τον έρωτα, γνωρίζοντας ότι μπορεί να πληρωθεί με αίμα.
Αυτό κάνει τον χαρακτήρα της πολύ πιο τραγικό. Δεν είναι απλώς “η όμορφη γυναίκα που ξεκίνησε έναν πόλεμο”. Είναι ένας άνθρωπος που βλέπει καθαρά το βάρος της επιλογής του και πρέπει να ζήσει με αυτό. Η ερμηνεία της Diane Kruger βοήθησε πολύ σε αυτό. Έδωσε στην Ελένη μια μελαγχολία, μια αξιοπρέπεια και μια σιωπηλή ενοχή που την κάνουν να ξεχωρίζει.
Ο Αχιλλέας ανάμεσα στη δόξα και την απώλεια
Ο Αχιλλέας του Troy είναι ίσως ο πιο χαρακτηριστικός ήρωας της ταινίας. Όχι επειδή είναι τέλειος, αλλά ακριβώς επειδή δεν είναι. Είναι αλαζόνας, οργισμένος, αποκομμένος από τους περισσότερους γύρω του και κυνηγά τη δόξα με σχεδόν εμμονικό τρόπο. Θέλει το όνομά του να μείνει αθάνατο. Αυτός είναι ο πραγματικός του πόθος.
Την ίδια στιγμή όμως η ιστορία τον δείχνει και πιο ευάλωτο. Μέσα από τη σχέση του με την Briseis, αλλά και από τον δεσμό του με τον Πάτροκλο, φαίνεται ότι πίσω από τον πολεμιστή υπάρχει ένας άνθρωπος που διψά για κάτι πιο ουσιαστικό από τη φήμη. Αυτή η ένταση ανάμεσα στη δόξα και την ανθρωπιά είναι που κάνει τον Αχιλλέα ενδιαφέροντα, ακόμα κι αν η ερμηνεία του Brad Pitt δεν πείθει όλους το ίδιο σε κάθε σκηνή.
Πάντως, οπτικά και ως παρουσία, ταιριάζει ιδανικά στον ρόλο. Και το κοινό δύσκολα ξεχνά τη μονομαχία του με τον Έκτορα, μία από τις πιο δυνατές σκηνές της ταινίας.
Ο Έκτορας, η αληθινή καρδιά της Τροίας
Αν υπάρχει ένας χαρακτήρας που κερδίζει σχεδόν τους πάντες, αυτός είναι ο Έκτορας. Ο Eric Bana τον παίζει με ήρεμη δύναμη και βαθιά αξιοπρέπεια. Ο Έκτορας δεν πολεμά για προσωπική δόξα. Πολεμά για την οικογένειά του, την πόλη του, τους ανθρώπους του. Είναι ίσως ο πιο καθαρά ηρωικός χαρακτήρας της ιστορίας.
Αυτός είναι και ο λόγος που η αναμέτρησή του με τον Αχιλλέα έχει τόσο μεγάλο συναισθηματικό βάρος. Δεν βλέπουμε απλώς δύο μεγάλους πολεμιστές να συγκρούονται. Βλέπουμε δύο διαφορετικές αντιλήψεις για την τιμή, τη ζωή και το χρέος. Και όταν ο Έκτορας πέφτει, η ταινία πραγματικά αλλάζει τόνο. Χάνει ένα κομμάτι της ψυχής της.
Ο Πάρης, ο έρωτας και η ανευθυνότητα
Ο Πάρης είναι από τους πιο αμφιλεγόμενους χαρακτήρες. Δεν είναι γενναίος όπως ο αδελφός του, ούτε χαρισματικός όπως ο Αχιλλέας. Είναι παρορμητικός, εγωιστής και συχνά μοιάζει να μην καταλαβαίνει το μέγεθος της καταστροφής που προκαλεί. Κι όμως, η ταινία τον δείχνει όχι μόνο σαν ανεύθυνο νέο, αλλά και σαν άνθρωπο που όντως αγαπά.
Αυτή η αντίφαση τον κάνει πιο ενδιαφέρον απ’ όσο φαίνεται αρχικά. Ο Orlando Bloom ίσως να μην δίνει την πιο εντυπωσιακή ερμηνεία της ταινίας, αλλά καταφέρνει να περάσει αυτή τη νεανική τύφλωση του ανθρώπου που πιστεύει πως ο έρωτας αρκεί για να δικαιολογήσει τα πάντα.
Οι γυναίκες της ιστορίας έχουν χώρο
Κάτι που αξίζει να σημειωθεί είναι ότι το Troy δίνει ουσιαστικό ρόλο και στις γυναίκες του. Η Briseis, η Ανδρομάχη και η Ελένη δεν υπάρχουν μόνο για να υπηρετήσουν την πλοκή των ανδρών. Η καθεμία εκφράζει μια διαφορετική όψη του πολέμου: τον φόβο, την απώλεια, την επιβίωση, την ενοχή, την επιθυμία για ελευθερία.
Η Rose Byrne ως Briseis δίνει ένταση και ευαισθησία, ενώ η Saffron Burrows ως Ανδρομάχη προσθέτει μια ήσυχη θλίψη που κάνει την οικογενειακή πλευρά της τραγωδίας ακόμη πιο δυνατή. Μέσα από αυτές, ο πόλεμος παύει να είναι μόνο μονομαχίες και στρατηγοί. Γίνεται και κάτι πιο οικείο: η διάλυση μιας ζωής που θα μπορούσε να ήταν ειρηνική.
Παραγωγή μεγάλης κλίμακας, όπως παλιά
Ένα μεγάλο μέρος της γοητείας του Troy βρίσκεται και στην ίδια την κατασκευή του. Πρόκειται για μια ταινία φτιαγμένη με τη λογική των παλιών Hollywood epics: τεράστια σκηνικά, εκατοντάδες κοστούμια, μαζικές σκηνές μάχης και αίσθηση ότι βλέπεις κάτι πραγματικά “μεγάλο”. Παρά τα προβλήματα που είχε η παραγωγή, από καιρικές καταστροφές μέχρι τραυματισμούς και αυξημένο κόστος, το αποτέλεσμα στην οθόνη δείχνει πλούσιο και φιλόδοξο.
Σε μια εποχή όπου πολλές μεγάλες ταινίες βασίζονται σχεδόν αποκλειστικά στο ψηφιακό θέαμα, το Troy κρατά ακόμη μια πιο υλική, χειροποίητη αίσθηση. Αυτό ίσως εξηγεί γιατί έχει γεράσει καλύτερα απ’ όσο περίμεναν αρκετοί.
Γιατί τελικά άντεξε στον χρόνο
Το Troy δεν είναι πιστή μεταφορά της Ιλιάδας. Δεν προσπαθεί καν να είναι. Είναι μια ελεύθερη κινηματογραφική ανάγνωση του μύθου, με έμφαση στο δράμα, την εικόνα και το συναίσθημα. Και εκεί ακριβώς κρίνεται. Όχι ως μάθημα αρχαίας γραμματείας, αλλά ως επικό σινεμά.
Μπορεί να έχει αδυναμίες, μπορεί κάποιες επιλογές να ξενίζουν, όμως διαθέτει κάτι που δεν έχουν όλες οι φιλόδοξες παραγωγές: προσωπικότητα. Έχει σκηνές που μένουν, χαρακτήρες που σε αγγίζουν και μια αίσθηση μεγαλοπρέπειας που σήμερα σπανίζει. Ίσως τελικά αυτό να είναι το μυστικό του. Δεν είναι τέλειο, αλλά είναι αξέχαστο.
Αν γνωρίζατε ήδη αυτές τις λεπτομέρειες ή αν σας άρεσε το άρθρο, μπορείτε να το μοιραστείτε. Κι αν σας φάνηκε ενδιαφέρον, ρίξτε μια ματιά και στα υπόλοιπα σχετικά άρθρα του site.