Επιθυμούμε όλη την επιτυχία; Υπάρχει μια σιωπηρή παραδοξότητα στην ανθρώπινη φύση που σπάνια τολμάμε να παραδεχτούμε φωναχτά.
Ενώ δηλώνουμε σε όλους τους τόνους πως διψάμε για επιτυχία, πως παλεύουμε για την αναγνώριση και την ολοκλήρωση των στόχων μας, συχνά, ακριβώς τη στιγμή που το όνειρο πλησιάζει να γίνει πραγματικότητα, πατάμε φρένο.
Είναι εκείνη η ακατανόητη στιγμή του αυτοσαμποτάζ, όπου ο αθλητής χάνει το βέβαιο καλάθι, ο επαγγελματίας αναβάλλει το κρίσιμο ραντεβού και ο καλλιτέχνης δεν παραδίδει ποτέ το έργο του. Αυτό το φαινόμενο δεν είναι ατυχία, ούτε τεμπελιά αλλά ο βαθύτερος, αρχέγονος τρόμος μπροστά στο ενδεχόμενο της επιτυχίας.
Τι αναζητούσε ο Καμύ στις γυναίκες; «Έπιανα ξαφνικά τον εαυτό μου να κάνει συχνά μια ερώτηση που…»
Ο Αβραάμ Μάσλοου, ο πατέρας της ανθρωπιστικής ψυχολογίας, ονόμασε αυτό το φαινόμενο «Σύμπλεγμα του Ιωνά». Όπως ο βιβλικός Ιωνάς προσπάθησε να αποφύγει το πεπρωμένο του και την ευθύνη που του ανατέθηκε, έτσι και εμείς συχνά τρέμουμε το δικό μας μεγαλείο περισσότερο από την μικρότητά μας. Η αποτυχία, όσο οδυνηρή κι αν είναι, έχει ένα τεράστιο πλεονέκτημα: μας είναι γνώριμη.
Είναι ένας παλιός φίλος που μας επισκέπτεται χρόνια. Ξέρουμε πώς να τη διαχειριστούμε, ξέρουμε πώς να παίξουμε τον ρόλο του θύματος, πώς να δικαιολογηθούμε και πώς να κερδίσουμε τη συμπόνια των άλλων. Η αποτυχία δεν απαιτεί αλλαγή ταυτότητας, μας επιτρέπει να παραμένουμε αυτοί που ήμασταν πάντα: οι «αδικημένοι», οι «άτυχοι».
Αντίθετα, η επιτυχία είναι μια βίαιη εισβολή στο άγνωστο, απαιτεί τον θάνατο του παλιού μας εαυτού. Αν πετύχεις, δεν μπορείς πια να κρύβεσαι πίσω από δικαιολογίες. Αν πετύχεις, είσαι πλέον εκτεθειμένος στο φως και στην κριτική. Η επιτυχία φέρνει μαζί της το βάρος των προσδοκιών, μόλις φτάσεις στην κορυφή, όλοι περιμένουν ότι θα μείνεις εκεί, και αυτό δημιουργεί ένα δυσβάσταχτο άγχος: το άγχος της επόμενης μέρας. Πολλοί άνθρωποι προτιμούν την ασφάλεια της μετριότητας από τον ίλιγγο που προκαλεί η κορυφή, διότι στην κορυφή φυσάει δυνατός αέρας και δεν υπάρχει κανείς να σε προστατεύσει παρά μόνο ο εαυτός σου.
Επιπλέον, υπάρχει και η κοινωνική διάσταση του φόβου. Υποσυνείδητα γνωρίζουμε ότι η επιτυχία είναι μια μορφή «προδοσίας» απέναντι στη φυλή μας. Φοβόμαστε ότι αν ξεχωρίσουμε, αν λάμψουμε υπερβολικά, θα χάσουμε τους φίλους μας, θα προκαλέσουμε φθόνο ή θα μείνουμε μόνοι, η μετριότητα είναι συγκολλητική ουσία· μας κρατάει ενωμένους με το σύνολο. Η διάκριση, όμως, δημιουργεί απόσταση, πόσες φορές δεν έχουμε χαμηλώσει τον πήχη των ικανοτήτων μας μόνο και μόνο για να μην κάνουμε τους άλλους να νιώσουν άβολα; Αυτή η ενοχή της επιτυχίας είναι που μας κρατάει δεμένους στο έδαφος, σαν να ζητάμε συγγνώμη που τολμήσαμε να ονειρευτούμε κάτι περισσότερο.
Τελικά, ίσως το μεγαλύτερο εμπόδιο δεν είναι η έλλειψη ταλέντου ή ευκαιριών, αλλά η δική μας άρνηση να αποδεχτούμε τη δύναμή μας.
Η επιτυχία μας αφαιρεί το δικαίωμα να γκρινιάζουμε μάς αφαιρεί την πολυτέλεια της αδράνειας. Μας αναγκάζει να κοιτάξουμε τον καθρέφτη και να πούμε «αυτός είμαι εγώ και αυτό κατάφερα». Και για πολλούς, αυτή η εικόνα ενός ολοκληρωμένου, υπεύθυνου και δυνατού εαυτού είναι πολύ πιο τρομακτική από την εικόνα του αιώνια αγωνιζόμενου ονειροπόλου.
Ίσως τελικά να μην φοβόμαστε ότι θα αποτύχουμε, αλλά ότι θα πετύχουμε και δεν θα έχουμε πια καμία δικαιολογία για να μην είμαστε ευτυχισμένοι.
Ανεμοδαρμένα Ύψη: Η πιο σπαρακτική ερωτική εξομολόγηση όλων των εποχών