Eίμαι ο τελευταίος άνθρωπος στην γη που θα κατακρίνει κάποιον που δεν συμφωνεί μαζί μου. Όχι μόνο το δικαίωμα της άλλης άποψης αλλά και ο σεβασμός απέναντί της, αποτελούν βασικές αρχές της δημοκρατίας.
Ο Αντώνης Μυριαγκός (κέντρο) στον ρόλο του Καποδίστρια.
«Καποδίστριας» του Γιάννη Σμαραγδή.
Για να επιστρέψουμε όμως στον κινηματογράφο ας δούμε και τούτο: σε μια εποχή που κάθε λίγο και λιγάκι οι πάντες αναφέρονται στην κρίση του κινηματογράφου της αίθουσας, σε μια εποχή που όλοι μιλάμε για θεατές που έχουν συνηθίσει την (κινηματογραφική) ψυχαγωγία του καναπέ στο σπίτι, σε μια εποχή που το streaming και οι ψηφιακές πλατφόρμες απειλούν τα παραδοσιακά σινεμά, μια κινηματογραφική ταινία και μάλιστα ελληνική, κατάφερε να προκαλέσει τεράστιο θόρυβο στις αίθουσες και να σπάσει ταμεία. Υπάρχουν άνθρωποι που δεν έχουν καταφέρει να δουν ακόμη τον «Καποδίστρια» επειδή οι παραστάσεις είναι sold out.
Επομένως, εδώ, λες «ευχαριστώ» στον άνθρωπο που το κατάφερε, δεν τον «διαολίζεις».
Δεν μπορώ επίσης να μη θέσω ένα παράδειγμα που έζησα προσωπικά. Ο Ανέστης, ο Αλβανός ιδιοκτήτης ενός καφέ της γειτονιάς μου, μού είπε ότι πήγε να δει την ταινία με την Βουλγάρα φίλη του. Είχαν μια ιδέα για την προσωπικότητα και ιστορική σημασία του Ιωάννη Καποδίστρια αλλά δεν ήξεραν κάτι περισσότερο για το πρόσωπο.
Εδώ δεν λες τίποτα. Τέλος.
Εμπορικό και «εναλλακτικό» ελληνικό σινεμά
Μέσα στην ίδια ακριβώς περίοδο διανομής του «Καποδίστρια» παίχτηκαν δύο ακόμα ελληνικές ταινίες που πήγαν πολύ καλά στα ταμεία (και συνεχίζουν να πηγαίνουν): η «Σπασμένη φλέβα» του Γιάννη Οικονομίδη και τα «Κάλαντα των Χριστουγέννων» του Χρήστου Κανάκη.
Βέβαια αυτές οι δύο ταινίες δεν προκάλεσαν τον ίδιο θόρυβο με τον «Καποδίστρια», ούτε οδήγησαν το κοινό τους στον ίδιο διχασμό. Αυτό το προκάλεσε ο «Καποδίστριας» και οφείλεται φυσικά στο ίδιο το πρόσωπο του Ιωάννη Καποδίστρια, το οποίο ανέκαθεν δίχαζε, συνεχίζει να διχάζει και πολύ πιθανόν θα εξακολουθήσει να διχάζει στην Ελλάδα.
Πόσες ελληνικές ταινίες έχουν καταφέρει κάτι τέτοιο μέσα στον αιώνα που διανύουμε; Δεν είναι λίγες, αν και ο θόρυβος που οι περισσότερες προκάλεσαν ήταν μικρότερης κλίμακας – τουλάχιστον σε ότι αφορά το περιεχόμενό τους.
Να τις θυμηθούμε. Κατ’ αρχάς υπάρχουν οι προηγούμενες του ιδίου του Σμαραγδή (μέσα στον 21ο αιώνα), δηλαδή ο «Ελ Γκρέκο», ο «Ο Θεός αγαπάει το χαβιάρι» και ο «Καζαντζάκης».
Υστερα υπάρχει η «Φόνισσα» της Εύας Νάθενα από το μυθιστόρημα του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη όπως και το «Υπάρχω» του Γιώργου Τσεμπερόπουλου για τον Στέλιο Καζαντζίδη. Υπάρχει η «Ευτυχία» του Αγγελου Φραντζή για την Ευτυχία Παπαγιαννοπούλου αλλά και η «Σμύρνη μου αγαπημένη» του Γρηγόρη Καραντινάκη.
Θα βρούμε επίσης το «Τελευταίο σημείωμα», την «Μικρά Αγγλία», την «Ψυχή βαθιά» και τις «Νύφες» του Παντελή Βούλγαρη, όπως και την «Πολίτικη κουζίνα» του Τάσου Μπουλμέτη αν επιστρέψουμε στα πρώτα χρόνια του μιλένιουμ.
Εγώ λοιπόν τι «διαβάζω» μέσα από όλα αυτά; Να σας πω αμέσως τις διαβάζω. Αν θέλουμε να μιλάμε για επιτυχημένο ελληνικό σινεμά, αυτό είναι το σινεμά που έχουμε, σε αυτό το σινεμά μπορούμε να επενδύουμε και αυτό το σινεμά οφείλουμε να βελτιώνουμε.
Το σινεμά του «Καποδίστρια», του «Υπάρχω» και της «Φόνισσας»
Γιατί ποτέ των ποτών στον αιώνα τον άπαντα, ο θόρυβος της επιτυχίας που έχουν κάνει αυτές οι ταινίες, δεν πρόκειται να προκαλέσουν, όσο καλές και αν είναι, ταινίες όπως το «Animal», τα «Μαγνητικά πεδία», το «Digger», το «Αγαπούσε τα λουλούδια περισσότερο», το «Κιούκα το τέλος του καλοκαιριού», οι «Μαλδίβες» και η «Ριβιέρα». Ταινίες που είμαι σίγουρος ότι η συντριπτική πλειοψηφία των ανθρώπων που είδαν τον «Καποδίστρια» δεν γνωρίζει καν την ύπαρξή τους.
Και για να μην παρεξηγηθώ. Ολες αυτές οι «εναλλακτικές» ταινίες, εκ των οποίων κάποιες είναι πραγματικά καλές, ασφαλώς και πρέπει να υπάρχουν. Αλλά οφείλουν να γνωρίζουν και την θέση τους στον «χάρτη» της ελληνικής κινηματογραφίας.
Γιατί είναι αυτό ακριβώς, «εναλλακτικές». Είτε το θέλουν είτε όχι, βρίσκονται στις παρυφές και όχι στο κέντρο του κινηματογραφικού συστήματος – ενός συστήματος που τα τελευταία χρόνια δείχνει να θέλει να πάρει στα σοβαρά τον εαυτό του.
Αν θέλουμε να μιλάμε για το χτίσιμο μιας υγιούς κινηματογραφίας (και κακά τα ψέματα αυτή η κινηματογραφία στηρίζεται μόνο στην επικοινωνία με το κοινό) τότε καλώς ή κακώς, ταινίες όπως ο «Καποδίστριας», η «Φόνισσα», το «Υπάρχω», η «Ευτυχία», τα «Κάλαντα των Χρστουγέννων» και η «Σπασμένη φλέβα» οφείλουν να είναι ο κορμός του συστήματος, και όχι τα παρακλάδια του.