Τι σημαίνει τελικά «Στρίγγλα»; Η σκοτεινή ιστορία πίσω από τη λέξη

Η αναζήτηση της προέλευσης της λέξης μάς ταξιδεύει πίσω στην Αρχαία Ρώμη. Η λέξη προέρχεται από το λατινικό strix (στον πληθυντικό striges), το οποίο σήμαινε τη νυχτόβια κουκουβάγια (το είδος γκιώνης).

Ωστόσο, για τους Ρωμαίους, τα πουλιά αυτά δεν ήταν απλώς αθώα πλάσματα της νύχτας. Στη ρωμαϊκή μυθολογία, οι striges ήταν δαιμονικά, φτερωτά πλάσματα, οιωνοί κακοτυχίας, τα οποία πίστευαν ότι τρέφονταν με ανθρώπινη σάρκα και αίμα ιδιαίτερα με το αίμα βρεφών. Από το υποκοριστικό της λέξης (strigula) γεννήθηκε η δική μας «στρίγγλα».

Η στρίγγλα στην ελληνική λαογραφία

Περνώντας στην ελληνική λαϊκή παράδοση και το Βυζάντιο, η λέξη έχασε τα φτερά της αλλά κράτησε τη δαιμονική της φύση. Στις αφηγήσεις των γιαγιάδων μας στα χωριά, η στρίγγλα δεν ήταν μια γυναίκα που απλώς γκρίνιαζε. Ήταν μια σκοτεινή οντότητα:

• Μάγισσα και δαίμονας: Πλάσματα της νύχτας που μπορούσαν να πάρουν διάφορες μορφές (συχνά ζώων) για να τρυπώσουν στα σπίτια.
• Ο φόβος της υπαίθρου: Η λαϊκή δοξασία τις ήθελε να πνίγουν μικρά παιδιά στον ύπνο τους ή να πίνουν το αίμα τους, λειτουργώντας ως το αντίστοιχο των σλαβικών βρικολάκων.
• Απόκρυφη δύναμη: Ήταν η προσωποποίηση του ανεξήγητου κακού που έπληττε ξαφνικά μια οικογένεια.

Διαβάστε επίσης:Έκανε ή όχι χρήση της τεχνητής νοημοσύνης η Όλγκα Τοκάρτσουκ στο νέο της βιβλίο;

Η αρχαία κατάρα της Πολυφόντης και τα πρώτα «Βαμπίρ»

Πριν καν οι Ρωμαίοι αρχίσουν να τρέμουν τα πλάσματα της νύχτας, η αρχαία ελληνική μυθολογία είχε ήδη δώσει μορφή στον εφιάλτη. Σύμφωνα με τις Μεταμορφώσεις του Αντωνίνου Λιβεράλις, η πρώτη «στρίξ» ήταν κάποτε γυναίκα: η Πολυφόντη. Όταν εκείνη και οι γιοι της υπέπεσαν στο ύψιστο ταμπού του κανιβαλισμού, οι θεοί την καταράστηκαν και την απογύμνωσαν από την ανθρώπινη φύση της, μεταμορφώνοντάς την σε ένα τερατώδες, φτερωτό πλάσμα. Φανταστείτε την εικόνα: ένα ον με γκριζόασπρα φτερά, διαπεραστικό βλέμμα και γαμψά νύχια, που αν και θύμιζε κουκουβάγια, κρεμόταν ανάποδα στα σκοτεινά σαν νυχτερίδα, βγάζοντας ανατριχιαστικά ουρλιαχτά.

Ο μύθος την ήθελε να αναζητά ανθρώπινα βρέφη για να τραφεί με το αίμα τους, καθιστώντας τις στρίγγλες ουσιαστικά τα πρώτα βαμπίρ της ανθρώπινης ιστορίας. Ο τρόμος ήταν τόσο αληθινός, που οι αρχαίοι χρησιμοποιούσαν το ίδιο ακριβώς όπλο που θα καθιέρωνε αιώνες μετά η λογοτεχνία του τρόμου για τον Δράκουλα: έβαζαν σκόρδο στις κούνιες των μωρών για να τις διώξουν. Όταν η Πολυφόντη καταράστηκε από τους θεούς, μετατράπηκε στο πουλί που οι αρχαίοι ονόμασαν «στρίξ» (το οποίο έγινε strix στα λατινικά και έδωσε το όνομα σε όλο το είδος αυτών των δαιμόνων). Το γαλλικό Le Stryge προέρχεται ακριβώς από αυτή τη λέξη.

Από το σκοτάδι στην κοινωνική κριτική: Πώς φτάσαμε στο σήμερα;

Πώς γίνεται ένα αιμοδιψές τέρας να καταλήξει να περιγράφει απλώς μια γυναίκα με… νεύρα; Η απάντηση κρύβεται στην κοινωνιολογία και τον τρόπο που η γλώσσα αντανακλά τις πατριαρχικές δομές ανά τους αιώνες.

Όσο οι κοινωνίες εκσυγχρονίζονταν και τα δαιμονικά πλάσματα περιορίζονταν στα παραμύθια, η λέξη άρχισε να χρησιμοποιείται μεταφορικά.

Διαβάστε επίσης:Λίστες… με τα καλύτερα βιβλία

Η πορεία της λέξης «στρίγγλα» είναι ένα συναρπαστικό γλωσσικό ταξίδι. Μας δείχνει πώς οι αρχαίοι φόβοι για τα τέρατα της νύχτας εξελίχθηκαν σε κοινωνικά στερεότυπα για τη γυναικεία συμπεριφορά. Την επόμενη φορά, λοιπόν, που θα ακούσετε τη λέξη, θυμηθείτε: πίσω από τη φωνακλού κυρία, κρύβεται μια αρχαία, αιμοδιψής ρωμαϊκή κουκουβάγια!

Κική Δημουλά: 3 ποιήματα που στάζουν πάθος για όσους τα έδωσαν όλα και «λύγισαν»