Αν νομίζεις ότι το ίντερνετ είναι δημοκρατία, ο Ουμπέρτο Έκο έχει άσχημα νέα για σένα.
Πριν φύγει από τη ζωή το 2016, πρόλαβε να μας προειδοποιήσει: Δώσαμε μικρόφωνο σε ανθρώπους που κάποτε μουρμούριζαν σε μια γωνιά του μπαρ, και τώρα νομίζουν ότι έχουν το ίδιο κύρος με ένα βραβείο Νόμπελ. Διαβάζοντας τα παρακάτω 20 αποφθέγματα, θα νιώσεις ότι ο Έκο δεν σχολιάζει τον 20ό αιώνα, αλλά το timeline σου σήμερα το πρωί.
Η φιλοσοφία πίσω από τις ατάκες: Τι πρέπει να ξέρεις πριν διαβάσεις;
Ο Έκο ήταν ο άρχοντας της Σημειολογίας (η επιστήμη των συμβόλων). Τι σημαίνει αυτό πρακτικά για τα αποφθέγματα που ακολουθούν;
-
Το «Ρόδο» που χάθηκε (#14): Η φράση για το ρόδο που «δεν του έχει μείνει πια κανένα νόημα» είναι η κεντρική ιδέα του διασημότερου βιβλίου του (Το Όνομα του Ρόδου). Μας λέει ότι τα σύμβολα έχουν φθαρεί τόσο πολύ από την υπερβολική χρήση, που πλέον είναι κενά περιεχομένου.
-
Η Συνωμοσιολογία (#5, #11): Στο αριστούργημά του «Το Εκκρεμές του Φουκώ», ο Έκο αποδομεί την ανθρώπινη ανάγκη να βλέπουμε παντού μυστικά σχέδια. Όταν λέει ότι «όταν σταματούν να πιστεύουν στο Θεό… πιστεύουν στα πάντα», περιγράφει τέλεια την εποχή μας, όπου η αθεΐα συχνά αντικαθίσταται από ψευδοεπιστήμες και θεωρίες συνωμοσίας.
-
Η «Εισβολή των Ηλιθίων» (#17): Αυτή είναι ίσως η πιο σκληρή και πολυσυζητημένη δήλωσή του. Ο Έκο δεν ήταν ελιτιστής με την κακή έννοια, αλλά πίστευε στην ιεραρχία της γνώσης. Θεωρούσε ότι η άποψη απαιτεί μελέτη και πως τα social media ισοπέδωσαν την αλήθεια προς χάριν της δημοφιλίας.
Μια φορά κι έναν καιρό ο Έσσε μας είπε: «Όταν φοβόμαστε κάποιον είναι γιατί …»
20 αποφθέγματα του Ουμπέρτο Έκο.
1. “Οι ιστότοποι κοινωνικής δικτύωσης έδωσαν το δικαίωμα να μιλάνε σε λεγεώνες ηλιθίων που άλλοτε δεν μίλαγαν παρά μόνο σε μπαρ, αφού είχαν πιει κανένα ποτήρι κρασί, χωρίς να βλάπτουν την κοινότητα. Τους αναγκάζαμε αμέσως να σωπάσουν, αλλά σήμερα έχουν το ίδιο δικαίωμα λόγου με ένα βραβείο Νόμπελ. Είναι η εισβολή των ηλιθίων.”
2. “Πλέον μία χώρα ανήκει σε εκείνον που ελέγχει την επικοινωνία.”
3. “Τι είναι η αγάπη; Δεν υπάρχει τίποτα στον κόσμο, ούτε ο άνθρωπος, ούτε ο διάβολος ούτε κανένα πράγμα που να καθιστώ τόσο υπεύθυνο όσο η αγάπη, γιατί διεισδύει στην ψυχή περισσότερο από κάθε άλλο πράγμα. Τίποτα δεν υπάρχει που να γεμίζει και να δεσμεύει την καρδιά όσο η αγάπη. Έτσι, εάν δεν έχει κανείς τα όπλα για να την υποτάξει, η ψυχή βυθίζεται μέσα από την αγάπη σε μια τεράστια άβυσσο.”
4. “Μου φτάνει που ξέρω να διαβάζω, γιατί έτσι μαθαίνω αυτά που δεν ξέρω, ενώ όταν γράφεις, γράφεις μόνο αυτά που ξέρεις ήδη.”
5. “Ο πολιτισμός δεν ακυρώνει τη βαρβαρότητα, αλλά, πολλές φορές, την επικυρώνει. Όσο πιο πολιτισμένος είναι ένας λαός, τόσο πιο βάρβαρος και καταστροφικός μπορεί να γίνει.”
6.“Τίποτε δεν δίνει σ’ έναν φοβισμένο άνθρωπο περισσότερο κουράγιο από το φόβο ενός άλλου.”
7. “Ο ύπνος κατά τη διάρκεια της ημέρας είναι σαν το σαρκικό αμάρτημα: Όσο περισσότερο έχεις τόσο περισσότερο θέλεις, και πάλι νιώθεις δυστυχισμένος, ικανοποιημένος και ανικανοποίητος την ίδια στιγμή.”
8. “Τι είναι η ζωή αν όχι η σκιά ενός φευγαλέου ονείρου;”
9. “Ο πραγματικός ήρωας είναι πάντα ήρωας κατά λάθος: Ονειρεύεται να γίνει ένας ειλικρινής δειλός όπως όλοι οι άλλοι.”
10. “Οι άνθρωποι δεν είναι ποτέ τόσο ολοκληρωτικά και με τόσο ενθουσιασμό κακοί όσο απ’ όταν πράττουν από τα θρησκευτικά τους πιστεύω.”
11. “Τι θέλει ο πολιτισμός; Να κάνει το άπειρο κατανοητό.”
12. “Κατέληξα να πιστεύω ότι ολόκληρος ο κόσμος είναι ένα αίνιγμα, ένα ακίνδυνο αίνιγμα που έχει γίνει φρικτό από τη δική μας μανιώδη προσπάθεια να το ερμηνεύσουμε σαν να είχε μία υποβόσκουσα αλήθεια.”
13.“Πόσο όμορφο είναι το θέαμα της φύσης, που δεν έχει ακόμα αγγιχτεί από την συχνά διεστραμμένη σοφία του ανθρώπου!”
14. “Το πρώτο χαρακτηριστικό ενός ειλικρινούς ανθρώπου είναι η αδιαφορία για τη θρησκεία, που μας κάνει να φοβόμαστε το πιο φυσικό πράγμα στον κόσμο, δηλαδή τον θάνατο, και που μας κάνει να μισούμε το μοναδικό όμορφο πράγμα που μας έχει δώσει η μοίρα, δηλαδή τη ζωή.”
15.Όταν οι άνθρωποι σταματούν να πιστεύουν στο Θεό, δεν είναι ότι δεν πιστεύουν πια τίποτα. Πιστεύουν στα πάντα.”
16. “Κωμικό είναι η κατανόηση του αντιφατικού. Χιούμορ είναι η υποψία γι’ αυτό.”
17. “Τον Αύγουστο δεν υπάρχουν ειδήσεις.”
18. “Το ρόδο είναι τόσο πλούσιο σε νοήματα, που δεν του έχει μείνει πια σχεδόν κανένα νόημα.”
19. “Έχω φτάσει να πιστεύω ότι ολόκληρος ο κόσμος είναι ένα αίνιγμα, ένα άκακο αίνιγμα που γίνεται τρομερό λόγω της δικής μας μανιώδους προσπάθειας να το ερμηνεύσουμε σαν να είχε δήθεν κάποια βαθύτερη αλήθεια.”
20. “Τι όμορφο που είναι ένα βιβλίο, που επινοήθηκε για να πιάνεται στο χέρι, ακόμη και στο κρεβάτι, ακόμη και μέσα σε μία βάρκα, ακόμη και εκεί όπου δεν υπάρχουν ηλεκτρικές πρίζες, ακόμη κι αν έχει αποφορτιστεί κάθε μπαταρία και αντέχει τα σημάδια και τα τσαλακώματα, μπορεί να αφεθεί να πέσει καταγής ή να παρατηθεί ανοιγμένο στο στήθος ή στα γόνατα όταν μας παίρνει ο ύπνος, μπαίνει στην τσέπη, φθείρεται, καταγράφει την ένταση, την επιμονή ή τον ρυθμό των αναγνώσεών μας, μας υπενθυμίζει (αν φαίνεται πολύ καινούργιο ή άκοπο) ότι δεν το διαβάσαμε ακόμη…”
Μια σπουδαία ερωτική επιστολή της ιστορίας: «Δεν είναι έρωτας αυτό που νιώθω, είναι κάτι πολύ πιο τρομακτικό…»
Φωτογραφία εξωφύλλου