Ενας πίνακας του Μάικλ Αντριους
Μαρία Φακίνου
Oλα τα δέντρα
Εκδόσεις Αντίποδες, 2026, σελ. 176, τιμή 14,40 ευρώ
Η πρωτοπρόσωπη αφηγήτρια της Φακίνου αφήνει έναν άντρα (τον λεγόμενο και «ποτάμι») και πλησιάζει όλο και περισσότερο τον Πέτρο. Πλην όμως, τι ακριβώς έχει συμβεί; Καταχρηστικά μιλώντας, προκύπτει απλώς ένας «καλύτερος» έρωτας, οπότε ο «λιγότερο καλός» θολώνει και χάνεται; Πώς εκτιμά η συγγραφέας τη συγκεκριμένη κίνηση της ηρωίδας της; «Θα απέφευγα τους όρους καλύτερος/λιγότερο καλός, όπως και τον όρο “ευτυχία” που χρησιμοποιεί η μητέρα της Μαρίνας. Αν κάτι διαφαίνεται με αυτή την κίνηση είναι μια αίσθηση κατεπείγοντος, όπως καθετί άγνωστο. Ο “άντρας της πτώσης” είναι η αφορμή για μια εσωτερική μετατόπιση της ηρωίδας που ξεκινά από την ίδια και για την ίδια και θα έχει εκπλήξεις, ματαιώσεις, στάσεις σε άγνωστες αποβάθρες τρένων, και που ξέρουμε ότι κάποια στιγμή κάπου θα καταλήξει χωρίς να γνωρίζουμε το πώς ή το γιατί».
Το αρχείο του έρωτα
Από την άλλη μεριά, αυτό το «σε διάλεξα» της Μαρίνας, που διαβάζουμε σε μια κρίσιμη καμπή του κειμένου, τι μπορεί να σημαίνει; «Μια στιγμιαία αίσθηση παρόντος, την ψευδαίσθηση της παντοδυναμίας ότι ορίζεις τον εαυτό σου κάνοντας μία επιλογή έναντι άλλων που ανοίγονται μπροστά σου. Αυτή η επιλογή φέρει τα στοιχεία του συγκεκριμένου παρόντος, γι’ αυτό αναγκαστικά επανεξετάζεται στο μέλλον ή στο τέλος. Το αν είναι πιο επίπονο ή πιο διαχειρίσιμο εξαρτάται από τις συνδέσεις που έχουν μεσολαβήσει ανάμεσα σε εκείνο το στιγμιαίο παρόν που είναι ήδη παρελθόν και στο τώρα».
Τι είναι πιο ενδιαφέρον αφηγηματικά; Η αρχή ενός έρωτα (το θέλω) ή το τέλος του (δεν θέλω πια); Και γιατί αντιμετωπίζει ως «αρχείο» αυτόν τον έρωτα στο βιβλίο της η Φακίνου; «Κάθε τέλος εμπεριέχει και την αρχή του, όπως και τη γνώση του τέλους. Ωστόσο, κάθε αρχή έχει ένα ανοιχτό τέλος που ακόμα δεν διαφαίνεται. Αφηγηματικά είναι και τα δύο ερεθιστικά. Η οπτική αλλάζει. Ενα αρχείο έχει την έννοια της τακτοποίησης, της τάξης, ενός κλεισίματος. Μέσα από αυτή τη διαδικασία, γίνονται πιο αντιληπτοί οι λόγοι που μια εμπειρία ήταν πολύτιμη και άρα άξια διαφύλαξης, αποκτά ταυτότητα, και γίνεται πάντα εκ των υστέρων».
Ειδικό βάρος, πάντως, έχει η συνύπαρξη της Μαρίνας με τις άλλες γυναίκες του μυθιστορήματος, τη μητέρα της, τις δύο κολλητές της, την παλιά της καθηγήτρια από το πανεπιστήμιο, μα και τη νεαρή κόρη του Πέτρου. «Ηθελα, μεταξύ άλλων, να μιλήσω για την έννοια της φροντίδας που εκφράζεται μέσα από τις σχέσεις με τις υπόλοιπες γυναίκες και μέσα από το φαγητό. Η οπτική των πολύ κοντινών ανθρώπων της Μαρίνας την κάνουν να κοντοσταθεί, να πάει παραπέρα τη σκέψη της, να εμβαθύνει τη σχέση της με τον εαυτό της και με τους άλλους. Μέσα απ’ αυτές τις συναντήσεις, με τις αντιφάσεις και τις συγκλίσεις τους, εκείνη συμπορεύεται κι εξελίσσεται. Πιστεύω στη γυναικεία φιλία, στην ιδιότητα που έχει να στηρίζει, να καταπραΰνει, να ενδυναμώνει, όπως πιστεύω και στη γυναικεία αλληλεγγύη που την έχουμε δει να εφαρμόζεται έμπρακτα μέσα από κινήματα και συλλογικότητες».
Γλώσσα και επιθυμία
Η γλώσσα μπορεί να καθορίσει έναν έρωτα περισσότερο από την ίδια την επιθυμία; Και πότε γίνεται «λέξη-παγίδα» η αγάπη; «Μια λέξη μπορεί να στρέψει το βλέμμα σου προς κάποιον, όπως μπορεί και να το αποστρέψει. Μια γλώσσα είναι ένας κώδικας που αναπτύσσουν όσοι είναι δύο ή όσοι είναι μια παρέα κάνοντας τον δεσμό ακόμα πιο ισχυρό, δημιουργώντας κάτι πολύ δικό τους. Οπότε, ναι, για μένα που γράφω, η γλώσσα καθορίζει την επιθυμία συνύπαρξης επειδή δείχνει για τον καθένα το σύμπαν του, αναφορές, προσλαμβάνουσες, εκλεκτικές συγγένειες. Η αγάπη μπορεί να γίνει μια “λέξη-παγίδα” όταν λειτουργεί καθηλωτικά αντί για απελευθερωτικά, όταν τη χρησιμοποιούμε για να παραμείνουμε σε κάτι γνώριμο που μπορεί όμως να είναι πια φθαρμένο ή και επιζήμιο».