Κάποιες παραστάσεις γεννιούνται για να παρουσιαστούν σε μια σκηνή. Aλλες σχεδιάζονται εξαρχής για να ταξιδεύουν: να αλλάζουν πρόσωπο, να συνομιλούν με διαφορετικές πόλεις και κοινά, να ενσωματώνουν φωνές, σώματα και ρυθμούς που δεν υπήρχαν στην αρχική τους σύλληψη.
«Η συμφωνία του αθλητή», μια μουσικοθεατρική παραγωγή της Εθνικής Λυρικής Σκηνής, ανήκει ξεκάθαρα στη δεύτερη κατηγορία ως έργο που κινείται αδιάκοπα – κυριολεκτικά και μεταφορικά – όπως ο αθλητής του τίτλου.
Πρόκειται για μια «αλληγορική μουσική διαδρομή, από την απόλυτη αδράνεια προς την απελευθερωτική δύναμη της άσκησης», με πρωταγωνιστές τρεις φίλους που «τίποτα δεν τους κινητοποιεί, κανένα σχέδιο δεν μοιάζει αρκετά ισχυρό για να τους σηκώσει από την αδράνεια».
Οταν επιτέλους θα δοκιμάσουν «να ξεπεράσουν τη συνήθεια της ακινησίας», τότε θα ανακαλύψουν τη χαρά της δράσης και της συνεργασίας.
Στο πλαίσιο του προγράμματος «Η ΕΛΣ ταξιδεύει στην Ελλάδα» και με την υποστήριξη του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος, η παραγωγή επισκέπτεται 15 πόλεις, από την Κρήτη (όπου παρουσιάστηκε τον περασμένο μήνα) μέχρι την Ηπειρο και την Ανατολική Μακεδονία και τη Θράκη, όπου θα βρεθεί τις ερχόμενες εβδομάδες.
Η περιοδεία λειτουργεί ως ένα ζωντανό εργαστήριο όπου επαγγελματίες και ερασιτέχνες, παιδιά και ενήλικοι, συναντιούνται επί σκηνής σε μια εμπειρία που ξεπερνά τα όρια της παραδοσιακής παράστασης, όπως επισημαίνει και ο συνθέτης Αλέξανδρος Μούζας, ο οποίος έχει γράψει το λιμπρέτο, τη μουσική και διευθύνει τα σύνολα που συμμετέχουν.
Πώς όμως γεννήθηκε η ιδέα να συνδυάσετε τον αθλητισμό με το μουσικό θέατρο;
Το έργο ήταν μια ιδέα του καλλιτεχνικού διευθυντή της ΕΛΣ Γιώργου Κουμεντάκη, την υλοποίηση της οποίας μου εμπιστεύτηκε πριν από μερικά χρόνια. Από τότε έγιναν πολλά σχέδια και προσαρμογές για να καταλήξει στη σημερινή του μορφή, μια μορφή με την οποία μπορεί να ταξιδέψει σε όλη την Ελλάδα.
Eχετε προσωπική σχέση με τον αθλητισμό;
Ολοι, νομίζω, έχουμε μια βιωματική εμπειρία καλής, κακής, αποτυχημένης ή ανεκπλήρωτης σχέσης με τον αθλητισμό. Είτε γιατί δεν μας δόθηκε η ευκαιρία είτε γιατί οι υποχρεώσεις και οι προτεραιότητες σε κάποιο στάδιο της ζωής μας δεν μας επέτρεψαν να συνεχίσουμε. Πράγματι, νομίζω ότι όλοι ταυτιζόμαστε με κάποιο κομμάτι του έργου.
«Η συμφωνία του αθλητή» μιλά για σωματική άσκηση, ψυχική ισορροπία, αυτοπειθαρχία και αποδοχή της διαφορετικότητας. Θεωρείτε ότι το μουσικό θέατρο μπορεί να μεταδώσει τέτοια μηνύματα πιο αποτελεσματικά από άλλες μορφές τέχνης;
Σίγουρα ο συνδυασμός θεάτρου, μουσικής, τραγουδιού και κίνησης μας δίνει ένα εργαλείο να δημιουργήσουμε μια ιστορία που μπορεί να μιλήσει στον θεατή άμεσα και αποτελεσματικά. Η παράστασή μας μάλιστα είναι τόσο πολύπλευρα ρεαλιστική που μέσα από την οπτική του μουσικού θεάτρου λαμβάνει σχεδόν σουρεαλιστικές διαστάσεις.
Μουσική, λιμπρέτο, μουσική διεύθυνση, και τα τρία δικά σας. Πώς βιώνετε την τριπλή ευθύνη και πώς διαχειρίζεστε τη σχέση ανάμεσα στους τρεις ρόλους;
Οι ρόλοι αυτοί έχουν μια χρονική απόσταση μεταξύ τους. Για τον συνθέτη το έργο ολοκληρώνεται με το λιμπρέτο και τη μουσική, ενώ συνήθως απολαμβάνει τον καρπό της προσπάθειάς του μέσω της εκτέλεσης του έργου από άλλους καλλιτέχνες.
Η μουσική διεύθυνση, που ακολουθεί, αφορά τη σωστή ερμηνεία του έργου. Καταλαβαίνετε ότι υπάρχει μια σχιζοφρενική σχέση μεταξύ των δύο ρόλων όταν συνυπάρχουν στο ίδιο πρόσωπο.
Υπό κανονικές συνθήκες το ένα πρόσωπο θα έπρεπε να κάνει διορθώσεις και υποδείξεις στο άλλο. Από την άλλη, όμως, υπάρχει και η γλυκιά γεύση όταν σου δίνεται η ευκαιρία να παραδώσεις αυτοπροσώπως στο κοινό κάτι που ξεκίνησες πριν από πολύ καιρό από μια αρχική ιδέα.
Η μουσική σας «πλέκει» λυρικά μέρη με τον σύγχρονο ρυθμό της χιπ χοπ και της ηλεκτρονικής χορευτικής μουσικής. Με ποιους τρόπους καταφέρνετε να κρατάτε αυτό το «μωσαϊκό» ενιαίο και συνεκτικό;
Εχοντας ως γνώμονα ότι η μουσική είναι μία, πάντα υπάρχει δημιουργικός τρόπος να συγκεραστούν διαφορετικές μουσικές κουλτούρες και τεχνοτροπίες. Παράλληλα, μην ξεχνάμε ότι ο διαχωρισμός λόγιας και δημοφιλούς μουσικής είναι πλέον ξεπερασμένος.
Η διαχείριση των διαφορετικών μουσικών υλικών πρέπει να γίνεται με γνώση και σε βάθος, με γούστο και δημιουργικότητα. Αλλιώς καταλήγουν σε κολάζ με κιτς αισθητική. Επιπρόσθετα, η μουσική τεχνολογία σε συνδυασμό με τη ζωντανή εκτέλεση προσφέρουν στον συνθέτη μια τεράστια ηχητική παλέτα να διαχειριστεί.
Ο «Αθλητής» πραγματοποιείται με τη συμμετοχή διαφορετικών τοπικών ομάδων, αθλητικών σωματείων, σχολών χορού κ.λπ. Πώς προσαρμόζεται μουσικά και δραματουργικά σε κάθε διαφορετική δυναμική;
Η παράστασή μας είχε σαν αρχική προδιαγραφή τη συμμετοχή παιδιών από κάθε περιοχή, σε ρόλους μουσικών, χορωδών, αθλητών ή χορευτών. Είναι προφανές ότι απαιτείται μεγάλη προετοιμασία, επίπονες πρόβες και ετοιμότητα προσαρμογής στις εκάστοτε συνθήκες.
Ομως αυτό είναι και το κέρδος: σε κάθε σχεδόν παράσταση έχουμε 15-30 διαφορετικά παιδιά από κάθε πόλη που επισκεπτόμαστε να δοκιμάζουν τις δυνάμεις τους σε άκρως επαγγελματικές συνθήκες.
Η συνεργασία σας με την Aννα-Μόσχα Καμπόσου που κάνει τη σκηνοθεσία πώς λειτουργεί στην πράξη;
Οσο και αν φαντάζεται και οραματίζεται ένας συνθέτης το έργο του, ο σκηνοθέτης είναι αυτός που του δίνει πνοή και νόημα. Γιατί το θέατρο, ως παραστατική τέχνη, δεν είναι μόνο το κείμενο, όπως και η μουσική δεν είναι μόνο η παρτιτούρα.
Η επί σκηνής ερμηνεία που αξιοποιεί την εκφορά του λόγου, την κίνηση του σώματος, τον χώρο και τον χρόνο εμπλουτίζει το έργο με πλήθος νοημάτων που δεν φαίνονται εκ πρώτης όψεως.
Σε αυτό το κλίμα εργαστήκαμε με τη σκηνοθέτιδα που προσέφερε με την ευρηματικότητά της πολλαπλές διαστάσεις στους χαρακτήρες και στις ιστορίες τους. Στις συνεργασίες φυσικά δεν λείπουν οι διαφορετικές οπτικές, αλλά καθώς κινούμαστε στον ίδιο νοηματικό άξονα, η πιο αποτελεσματική άποψη έχει προτεραιότητα.
Τι θα θέλατε να πάρουν μαζί τους φεύγοντας από την παράσταση τα παιδιά και οι ενήλικοι που θα την έχουν παρακολουθήσει;
Σε πρώτο επίπεδο μας ενδιαφέρει να περάσουν καλά και να χαρούν την παράσταση. Σε δεύτερο επίπεδο, να αναλογιστούν πόσα οφέλη μπορεί ο αθλητισμός να φέρει στη ζωή μας – από την απλή γυμναστική μέχρι τον πρωταθλητισμό.
Μπορεί η σκέψη να ακούγεται απλοϊκή, αλλά αν δώσουμε την ευκαιρία στον εαυτό μας να σκεφτεί ουσιαστικά, ίσως αλλάξουμε γνώμη. Πάντως, λέω κάθε φορά στους θεατές ότι αν δεν ιδρώσουν μαζί μας, δεν θα έχουμε επιτύχει τον σκοπό μας.