Συνδυάζοντας την ιστορική αναδρομή, τις αναζητήσεις ενός πρωτοποριακού καλλιτεχνικού ρεύματος και τον σύγχρονο μουσειακό σχεδιασμό, η Εθνική Πινακοθήκη παρουσιάζει από τις 15 Απριλίου την επετειακή έκθεση με τίτλο «Ο Κόσμος της Πρωτοπορίας. Πόλη, Φύση, Σύμπαν, Άνθρωπος», η οποία σηματοδοτεί τη συμπλήρωση τριάντα ετών από την πρώτη μεγάλη παρουσίαση της Συλλογής Κωστάκη στην Ελλάδα.
Άποψη από την έκθεση Ο ΚΟΣΜΟΣ ΤΗΣ ΠΡΩΤΟΠΟΡΙΑΣ. ΠΟΛΗ, ΦΥΣΗ, ΣΥΜΠΑΝ, ΑΝΘΡΩΠΟΣ| Έργα από τη Συλλογή Κωστάκη του MOMUS
Άποψη της έκθεσης της Συλλογής Κωστάκη στην Εθνική Πινακοθήκη το 1995. Ευγενική παραχώρηση από το αρχείο Σόνιας Χαραλαμπίδου-Διβάνη και Ειρήνης Χαραλαμπίδου.
Άποψη από την έκθεση Ο ΚΟΣΜΟΣ ΤΗΣ ΠΡΩΤΟΠΟΡΙΑΣ. ΠΟΛΗ, ΦΥΣΗ, ΣΥΜΠΑΝ, ΑΝΘΡΩΠΟΣ | Έργα από τη Συλλογή Κωστάκη του MOMUS
Άποψη από την έκθεση Ο ΚΟΣΜΟΣ ΤΗΣ ΠΡΩΤΟΠΟΡΙΑΣ. ΠΟΛΗ, ΦΥΣΗ, ΣΥΜΠΑΝ, ΑΝΘΡΩΠΟΣ | Έργα από τη Συλλογή Κωστάκη του MOMUS
Μιχαήλ Ματιούσιν [Νίζνι Νόβγκοροντ (Ρωσική Αυτοκρατορία, σημ. Ρωσία) 1861 – Λένινγκραντ (ΕΣΣΔ, σημ. Ρωσία) 1934] Μουσικοζωγραφική κατασκευή, 1918
Λάδι σε χαρτόνι, 51 × 63 εκ.. MOMUS-Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης-Συλλογή Κωστάκη Αρ. έργου 155.78-93
Ελ Λισίτσκι [Περιοχή Σμολένσκ (Ρωσική Αυτοκρατορία, σημ. Ρωσία) 1890 – Μόσχα (ΕΣΣΔ, σημ. Ρωσία) 1941]. Μελέτη για το Μνημείο της Ρόζας Λούξεμπουργκ, 1919-1920 Μελάνι, μολύβι και γκουάς σε χαρτί, 10 × 10,1 εκ. MOMUS-Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης-Συλλογή Κωστάκη Αρ. έργου 440.80
Capturefile: J:KMSTPART 49_05_2007NEFL POPOVA C58 1004.nef
CaptureSN: –.000000
Software: Capture One PRO for Windows
Σολομόν Νικρίτιν [Τσέρνιγκοφ (Ρωσική Αυτοκρατορία, σημ. Ουκρανία) 1898 – Μόσχα (ΕΣΣΔ, σημ. Ρωσία) 1965]
Κόκκινη φιγούρα, 1927 Γκουάς σε χαρτί, 44,9 × 31,5 εκ. MOMUS-Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης-Συλλογή Κωστάκη Αρ. έργου C147-1195
Βασίλι Καντίνσκι [Мόσχα (Ρωσική Αυτοκρατορία, σημ. Ρωσία) 1866 – Νεϊγί-συρ-Σεν (Γαλλία) 1944] Φλιτζάνι και πιατάκι του καφέ. Κρατικό Εργοστάσιο Πορσελάνης του Πέτρογκραντ, 1923 Ζωγραφισμένη πορσελάνη, φλιτζάνι: ύψος = 5,8 εκ., διάμετρος = 7,2 εκ., πιατάκι: διάμετρος = 14 εκ. MOMUS-Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης-Συλλογή Κωστάκη Αρ. έργου 1269
Το διαμέρισμα του Γιώργου Κωστάκη στη λεωφόρο Vernadsky. Μόσχα, μέσα δεκαετίας 1970.
Όταν η ελληνική πρεσβεία λόγω του πολέμου έκλεισε, ο Γιώργος Κωστάκης συνέχισε να εργάζεται στην καναδική πρεσβεία. Στα πλαίσια των επαγγελματικών του καθηκόντων συνόδευε ξένους διπλωμάτες στις επισκέψεις τους σε παλαιοπωλεία και οίκους τέχνης.
Χωρίς να έχει ιδιαίτερη καλλιτεχνική παιδεία και επαφή με τη μοντέρνα τέχνη, προικισμένος όμως με ένα σπάνιο ένστικτο, εντυπωσιάστηκε όταν αντίκρισε το 1946 έναν πίνακα της Ολγκα Ροζάνοβα. Από τότε άρχισε να ενδιαφέρεται για τη ρωσική πειραματική τέχνη των αρχών του 20ού αιώνα. Ήρθε σε επαφή με τις οικογένειες και τον στενό κύκλο των καλλιτεχνών καθώς και με όσους καλλιτέχνες βρίσκονταν ακόμη στη ζωή και για τρεις τουλάχιστον δεκαετίες συγκέντρωνε μεθοδικά έργα «ρωσικής πρωτοπορίας» δημιουργώντας μια περίφημη συλλογή, η οποία διέσωσε από την καταστροφή και τη λήθη αυτό το εξαιρετικά σημαντικό τμήμα της ευρωπαϊκής τέχνης του 20ού αιώνα. Σε πολλές περιπτώσεις αντιμετώπισε ιδιαίτερες δυσκολίες, διότι το σταλινικό καθεστώς είχε θέσει σε απαγόρευση τα έργα της ρωσικής πρωτοπορίας, επιβάλλοντας στην τέχνη το δόγμα του σοσιαλιστικού ρεαλισμού. Ο ίδιος πίστευε ότι η παραγνώριση της τέχνης της «ρωσικής πρωτοπορίας» ήταν ένα τραγικό λάθος και ότι «οι άνθρωποι θα την χρειάζονταν και θα την εκτιμούσαν κάποια μέρα».
Το διαμέρισμα του Γιώργου Κωστάκη στη Μόσχα ήταν στις δεκαετίες 1960 και 1970 άμεσα συνδεδεμένο με την απαγορευμένη τέχνη της πρωτοπορίας και λειτουργούσε σαν ένα ανεπίσημο Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης.
Το 1977 ο Κωστάκης έφυγε από τη Μόσχα με τη συλλογή, αφήνοντας στην Πινακοθήκη Τρετιακόφ ως δωρεά 834 έργα. Μετά την πρώτη έκθεση της συλλογής του στο Kunstmuseum Düsseldorf το 1977 και ιδίως μετά την έκθεση στο μουσείο Guggenheim της Νέας Υόρκης το 1981, η συλλογή του περιόδευσε σε εκθέσεις στα σημαντικότερα μουσεία της Ευρώπης, των ΗΠΑ και του Καναδά. Ο Γιώργος Κωστάκης πέθανε στην Αθήνα το 1990.
Τον Δεκέμβριο του 1995 πραγματοποιήθηκε στην Εθνική Πινακοθήκη – Μουσείο Αλεξάνδρου Σούτσου η πρώτη έκθεση της συλλογής Κωστάκη στην Ελλάδα, σε επιμέλεια της Άννας Καφέτση, γεγονός που αποτέλεσε θρυαλλίδα εξελίξεων για την ιστορία των μουσειακών θεσμών στην Ελλάδα.
1277 έργα
Η αγορά 1.277 έργων της Συλλογής Κωστάκη, της σημαντικότερης συλλογής στο είδος της εκτός Ρωσίας, ολοκληρώθηκε από το ελληνικό δημόσιο τον Μάρτιο του 2000 και με απόφαση του Υπουργείου Πολιτισμού περιήλθε στο νεοϊδρυθέν τότε Κρατικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης της Θεσσαλονίκης, το οποίο τον Νοέμβριο του 2018 μετεξελίχθηκε στον Μητροπολιτικό Οργανισμό Μουσείων Εικαστικών Τεχνών Θεσσαλονίκης (MOMUS). Μετά την ολοκλήρωση της αγοράς, η οικογένεια του Γιώργου Κωστάκη δώρισε στο μουσείο το αρχείο του συλλέκτη που αποτελείται από περισσότερα από 2.000 πολύτιμα αντικείμενα (χειρόγραφα, εκδόσεις, φωτογραφίες, αφίσες, τετράδια καλλιτεχνών, ζωγραφικά σχέδια, κ.ά.)
INFO Ο ΚΟΣΜΟΣ ΤΗΣ ΠΡΩΤΟΠΟΡΙΑΣ. ΠΟΛΗ, ΦΥΣΗ, ΣΥΜΠΑΝ, ΑΝΘΡΩΠΟΣ -Έργα από τη Συλλογή Κωστάκη του MOMUS. Εγκαίνια: Τετάρτη 15 Απριλίου Εθνική Πινακοθήκη – Μουσείο Αλεξάνδρου Σούτσου. Διάρκεια Έκθεσης: 15 Απριλίου – 27 Σεπτεμβρίου 2026