Στην καρδιά του Αγώνα της Ανεξαρτησίας, οι Έλληνες επαναστάτες προχώρησαν σε μια πράξη στρατιωτικού παραλόγου αλλά ύψιστου πολιτισμικού μεγαλείου: προμήθευαν με πολεμοφόδια τους πολιορκημένους Οθωμανούς στην Ακρόπολη, προκειμένου οι τελευταίοι να σταματήσουν να διαλύουν τους κίονες του Παρθενώνα.
Το ιστορικό αυτό επεισόδιο, που εκτυλίχθηκε κατά την πολιορκία του 1821 – 1822 και φέρει τη σφραγίδα του αγωνιστή και μετέπειτα πρώτου Έλληνα αρχαιολόγου, Κυριάκου Πιττάκη, αποτελεί την κορυφαία απόδειξη της αδιάρρηκτης σύνδεσης του νεοσύστατου έθνους με την αρχαία κληρονομιά του.
32 αποφθέγματα των αδούλωτων αγωνιστών του 1821 άγγιξαν το φρόνημά μας
Η εξάντληση των Οθωμανών και η απειλή του μνημείου
Η περίοδος εκείνη υπήρξε δραματική για τον Ιερό Βράχο. Οι οθωμανικές δυνάμεις, εγκλωβισμένες εντός των τειχών από τα στρατεύματα του Οδυσσέα Ανδρούτσου, βρέθηκαν σύντομα αντιμέτωπες με την απόλυτη εξάντληση των πυρομαχικών τους. Μπροστά στο αδιέξοδο, η λύση που επέλεξαν ήταν άκρως καταστροφική: άρχισαν να ανατινάζουν και να αποσυναρμολογούν τους σφονδύλους των αρχαίων κιόνων για να αφαιρέσουν τον πολύτιμο μόλυβδο (το μέταλλο που χρησιμοποιούσαν οι αρχαίοι στους αρμούς) ώστε να τον λιώσουν και να φτιάξουν σφαίρες. Η ισοπέδωση ενός μνημείου, που είχε ήδη πληγωθεί βαρύτατα από τον Μοροζίνι έναν αιώνα πριν, έμοιαζε πλέον αναπότρεπτη.
Η παρέμβαση Πιττάκη και η ιστορική κραυγή
Η ελληνική πλευρά είχε ήδη δείξει τις προθέσεις της. Πριν από την έναρξη του βομβαρδισμού, η Προσωρινή Διοίκηση είχε επιστήσει την προσοχή στον Γάλλο φιλέλληνα συνταγματάρχη Ολιβιέ Βουτιέ (Olivier Boutier), παρακαλώντας τον η «αιγίς της Αθηνάς» και τα κανόνια του να προφυλάξουν τον ναό. Όμως, η πραγματική διάσωση ήρθε από την παρατηρητικότητα του νεαρού Κυριάκου Πιττάκη.
Βλέποντας τους Τούρκους να κομματιάζουν τα μάρμαρα, ο Πιττάκης, γόνος παλιάς αθηναϊκής οικογένειας του Ψυρρή, οδήγησε τους επαναστάτες στην ιστορική απόφαση να συγκεντρώσουν και να στείλουν οι ίδιοι βόλια στον εχθρό. Η θρυλική φράση «Να τα βόλια, μην αγγίξετε τις κολώνες» ήταν μια συνειδητή απόφαση των Ελλήνων να τροφοδοτήσουν τα όπλα που θα στρέφονταν εναντίον τους, πληρώνοντας την ακεραιότητα του μνημείου με το ίδιο τους το αίμα.
Η αλήθεια πίσω από τον θρύλο και το πραγματικό τίμημα της διάσωσης
Η σύγχρονη ιστορική έρευνα, ωστόσο, έρχεται να αποσαφηνίσει τα όρια μεταξύ μύθου και πραγματικότητας, χωρίς να αφαιρεί το παραμικρό από το πολιτισμικό μεγαλείο της στιγμής. Όπως επιβεβαιώνουν οι πηγές της εποχής και τα απομνημονεύματα των Φιλελλήνων, η θρυλική παράδοση των βολιών στον εχθρό αποτελεί μια ρομαντικοποιημένη αλληγορία, καθώς οι ίδιοι οι επαναστάτες αντιμετώπιζαν δραματική έλλειψη πυρομαχικών. Ωστόσο, η ουσία του μύθου εδράζεται σε μια αδιαμφισβήτητη ιστορική αλήθεια: Η Προσωρινή Διοίκηση και ο Οδυσσέας Ανδρούτσος είχαν δώσει ρητή και αυστηρή διαταγή στον επικεφαλής του ελληνικού πυροβολικού, τον Γάλλο συνταγματάρχη Ολιβιέ Βουτιέ, να μην σημαδεύει τον Παρθενώνα και να εξαιρεθούν τα μνημεία από τον βομβαρδισμό. Οι Έλληνες, τελικά, δεν έσωσαν την Ακρόπολη δίνοντας μολύβι στους Τούρκους, αλλά κάνοντας κάτι εξίσου ηρωικό: περιόρισαν την ίδια τους τη στρατιωτική δράση και ρίσκαραν την έκβαση μιας κρίσιμης πολιορκίας, αποδεικνύοντας στην Ευρώπη και στην ιστορία πως ο Αγώνας δεν αφορούσε μόνο την ελευθερία του χώματος, αλλά πρωτίστως την αθανασία της μνήμης.
Μαρία Ευθυμίου: Το μήνυμα του σπουδαίου 1821 που δεν πρέπει να ξεχάσουμε (ΒΙΝΤΕΟ)