Πριν το όνομά του μετατραπεί σε παγκόσμιο επίθετο για την παράνοια, υπήρξε ένας ασφυκτιών νομικός στην Πράγα. Η ιστορική και ακαδημαϊκή ακτινογραφία της πιο βασανισμένης ιδιοφυΐας του 20ού αιώνα.
Αν υπάρχει ένας συγγραφέας που φωτογράφισε με ανατριχιαστική ακρίβεια το άγχος, την αποξένωση και το αδιέξοδο του σύγχρονου ανθρώπου, αυτός είναι ο Φραντς Κάφκα. Γεννημένος το 1883, δεν υπήρξε ποτέ ο κλασικός, αναγνωρισμένος λογοτέχνης που απολάμβανε τη δόξα του. Αντιθέτως, πέρασε τη ζωή του ως ένας αφανής γραφειοκράτης, παγιδευμένος ανάμεσα σε μια τυραννική πατρική φιγούρα και σε ένα σύστημα που συνέθλιβε την ατομικότητα. Σήμερα, το επίθετο «καφκικός» χρησιμοποιείται παγκοσμίως για να περιγράψει καταστάσεις όπου ο άνθρωπος βρίσκεται ανυπεράσπιστος απέναντι σε απρόσωπους, παράλογους και λαβυρινθώδεις μηχανισμούς εξουσίας. Ποιος ήταν, όμως, πραγματικά ο άνθρωπος πίσω από τον μύθο;
5 ερωτικά αποσπάσματα από τα γράμματα του Κάφκα προς στη Μιλένα του
Ο Γερμανόφωνος Εβραίος μιας διχασμένης αυτοκρατορίας
Ακαδημαϊκά, η ταυτότητα του Κάφκα αποτελεί το απόλυτο παράδειγμα της υπαρξιακής αποξένωσης. Γεννήθηκε στην Πράγα, η οποία τότε αποτελούσε κομμάτι της τεράστιας Αυστροουγγρικής Αυτοκρατορίας.
Ήταν Εβραίος, αλλά δεν μιλούσε τα Γίντις. Ζούσε στην Τσεχία, αλλά η μητρική του γλώσσα και η γλώσσα στην οποία έγραψε όλα του τα αριστουργήματα ήταν τα γερμανικά. Αυτή η τριπλή απομόνωση να μην ανήκει ουσιαστικά πουθενά, να είναι μια μειονότητα μέσα στη μειονότητα διαμόρφωσε τον πυρήνα της λογοτεχνίας του. Οι ήρωές του, όπως ο Γιόζεφ Κ. στη «Δίκη» ή ο Κ. στον «Πύργο», είναι πάντα ξένοι, μετέωροι, κατηγορούμενοι για εγκλήματα που δεν γνωρίζουν, σε έναν κόσμο που δεν τους εξηγεί ποτέ τους κανόνες.
Η δικηγορία και το εργαστήριο του παραλόγου
Η μεγαλύτερη παρανόηση γύρω από τον Κάφκα είναι ότι τα έργα του αποτελούν προϊόντα σκοτεινής φαντασίας. Στην πραγματικότητα, ήταν στεγνός ρεαλισμός, βγαλμένος από την επαγγελματική του ρουτίνα.
Ο Κάφκα σπούδασε Νομική στο Πανεπιστήμιο του Καρόλου στην Πράγα και εργάστηκε σχεδόν σε όλη του τη ζωή στο Ίδρυμα Ασφάλισης Εργατικών Ατυχημάτων. Εκεί, ερχόταν καθημερινά αντιμέτωπος με βιομηχανικά ατυχήματα, ακρωτηριασμούς εργατών και μια ατελείωτη, απάνθρωπη χαρτούρα αποζημιώσεων. Η γραφειοκρατία που περιγράφει στα βιβλία του δεν ήταν αλληγορία. Ήταν το ίδιο το γραφείο του. Έβλεπε τον άνθρωπο να μετατρέπεται σε απλό αριθμό πρωτοκόλλου, προαναγγέλλοντας ουσιαστικά τη βιομηχανοποίηση της ανθρώπινης ζωής που θα ακολουθούσε στην Ευρώπη.
Η ιστορική προδοσία του Μαξ Μπροντ
Το πιο οξύμωρο στοιχείο της ακαδημαϊκής του κληρονομιάς είναι ότι σήμερα δεν θα ξέραμε το όνομά του, αν ένας φίλος του δεν είχε αθετήσει τον λόγο του. Ο Κάφκα δημοσίευσε ελάχιστα κείμενα όσο ζούσε.
Όταν πέθανε το 1924 από φυματίωση, σε ηλικία μόλις 40 ετών, άφησε ρητή, γραπτή εντολή στον στενό του φίλο και λογοτεχνικό εκτελεστή, Μαξ Μπροντ: του ζήτησε να κάψει όλα του τα ημερολόγια, τα χειρόγραφα και τα ημιτελή μυθιστορήματα χωρίς να τα διαβάσει. Ο Μπροντ έκανε την πιο καθοριστική απιστία στην ιστορία της παγκόσμιας λογοτεχνίας. Αγνόησε την επιθυμία του φίλου του, διέσωσε τα κείμενα και τα εξέδωσε. Έτσι, ο κόσμος κράτησε στα χέρια του τα τρία μεγάλα, ημιτελή μυθιστορήματά του («Η Δίκη», «Ο Πύργος», «Αμερική»), τοποθετώντας τον Κάφκα οριστικά στο πάνθεον των μεγάλων στοχαστών της ανθρωπότητας.
11 αποφθέγματα του Κάφκα.
- Όλη η γλώσσα δεν είναι παρά κακή μετάφραση.
- Ο καθένας έχει το δικαίωμα να έχει τη δική του άποψη, αρκεί να συμφωνεί με τη δική μου.
- Όποιος διατηρεί την ικανότητα να βλέπει την ομορφιά, δεν γερνάει ποτέ.
- Τα βιβλία που έχουμε ανάγκη είναι εκείνα που πέφτουν σαν το τσεκούρι στην παγωμένη θάλασσα της ψυχής μας.
- Συχνά είναι πιο ασφαλές να είσαι αλυσοδεμένος από το να είσαι ελεύθερος.
- Από ένα σημείο και μετά δεν υπάρχει πλέον επιστροφή. Αυτό είναι το σημείο που πρέπει να φτάσουμε.
- Κάθε επανάσταση εξατμίζεται και αφήνει ένα κατακάθι γραφειοκρατίας.
- Φοβόταν τρομερά το θάνατο γιατί δεν είχε ζήσει ακόμα.
- Δεν μπορείς να σπάσεις αλυσίδες που δεν τις βλέπεις.
- Μην απελπίζεσαι, ούτε ακόμη για το γεγονός ότι δεν απελπίζεσαι.
- Το να πιστεύεις στην πρόοδο δεν σημαίνει ότι πιστεύεις ότι έχει γίνει πρόοδος.
5 κορυφαίοι Αμερικανοί που μίλησαν για τον πόλεμο