Η ημέρα της Γυναίκας, σήμερα και εξετάζουμε πώς η παντελής άγνοια της αρχαίας ιατρικής γέννησε τον μύθο της «Υστερίας». Γιατί τα μεγαλύτερα μυαλά της ιστορίας προσπάθησαν να εξηγήσουν το γυναικείο σώμα μέσα από εντελώς λανθασμένες θεωρίες, αφήνοντας άθελά τους μια βαριά κληρονομιά.
Αν έχεις ακούσει ποτέ τη λέξη «υστερία» να χρησιμοποιείται υποτιμητικά για μια γυναίκα που εκφράζει έντονα τα συναισθήματά της, η ρίζα αυτού του χαρακτηρισμού κρύβεται στην Αρχαία Ελλάδα. Ο Ιπποκράτης και ο Πλάτωνας, κορυφαίες μορφές που θεμελίωσαν τη λογική και τον δυτικό πολιτισμό, υποστήριζαν μια θεωρία που σήμερα μοιάζει κωμική: Πίστευαν ότι η μήτρα (η «υστέρα») ήταν ένα ανεξάρτητο, έλλογο ζώο που ζούσε εγκλωβισμένο μέσα στο γυναικείο σώμα. Το τεράστιο λάθος τους, ωστόσο, δεν πήγαζε από κάποιο συνειδητό, σατανικό μίσος για τις γυναίκες, αλλά από την απόλυτη ιατρική άγνοια μιας εποχής που προσπαθούσε απεγνωσμένα να λύσει τα μυστήρια της ανθρώπινης ανατομίας.
20 αποφθέγματα για τις γυναίκες: Από σοφούς, ερωτευμένους και… απογοητευμένους
Η θεωρία της «Περιπλανώμενης Μήτρας»
Σε μια περίοδο όπου οι βιολογικές γνώσεις ήταν ελάχιστες και οι γιατροί απαγορευόταν αυστηρά να κάνουν ανατομίες σε ανθρώπους, το σώμα ήταν ένας τεράστιος γρίφος. Για την αρχαία ιατρική σκέψη, αν μια γυναίκα έμενε άτεκνη, το «ζώο» αυτό (η μήτρα) αντιδρούσε. Πιστευόταν ότι ξεκινούσε να περιπλανιέται ελεύθερα μέσα στο σώμα, ανεβαίνοντας μέχρι τον λαιμό, προκαλώντας πνιγμό, σπασμούς, μελαγχολία και νευρικότητα.
Αυτή την υποτιθέμενη πάθηση την ονόμασαν «Υστερία». Ο Πλάτωνας, ένας αδιαμφισβήτητος φιλοσοφικός γίγαντας που συνέλαβε την έννοια της Ιδεατής Πολιτείας, στον τομέα της ανατομίας ήταν απλώς ένας άνθρωπος της εποχής του. Προσπάθησε να εξηγήσει τις βιολογικές λειτουργίες με φιλοσοφικούς και ποιητικούς όρους, καταλήγοντας στο συμπέρασμα ότι το γυναικείο σώμα κυβερνάται από ένα ανικανοποίητο θηρίο που αναζητά την αναπαραγωγή.
Η άγνοια που έγινε άλλοθι
Είναι ζωτικής σημασίας να κατανοήσουμε το ευρύτερο πλαίσιο. Η ιατρική της αρχαιότητας δεν έκανε λάθος μόνο στις γυναίκες. Ήταν γεμάτη από εξίσου παράλογες θεωρίες και για τους άντρες, βασισμένη στην ισορροπία των τεσσάρων «χυμών» του σώματος, όπου μια απλή ασθένεια ή ένας πυρετός αντιμετωπιζόταν με επικίνδυνες, σχεδόν θανατηφόρες αφαιμάξεις. Δεν υπήρχε υπερηχογράφημα, δεν υπήρχε ορμονολογία, δεν υπήρχε καν η γνώση του κυκλοφορικού συστήματος. Η θεωρία της περιπλανώμενης μήτρας ήταν μια απέλπιδα προσπάθεια της επιστήμης να εξηγήσει τα ανεξήγητα, όχι μια στοχευμένη συνωμοσία.
Το πραγματικό πρόβλημα δεν είναι το τι πίστευαν οι αρχαίοι Έλληνες μέσα στο γνωστικό σκοτάδι της εποχής τους, αλλά το πώς αυτή η συγκεκριμένη θεωρία εργαλειοποιήθηκε ανηλεώς στους αιώνες που ακολούθησαν.
Η αληθινή μάχη της 8ης Μαρτίου
Αυτή η αρχαία ιατρική πλάνη έγινε το τέλειο, επιστημονικοφανές πάτημα για τις μετέπειτα κοινωνίες. Μετατράπηκε στο απόλυτο άλλοθι για να ακυρωθεί ο γυναικείος ψυχισμός. Στον Μεσαίωνα και κυρίως στη Βικτωριανή εποχή, οποιαδήποτε γυναίκα τολμούσε να υψώσει τη φωνή της, να διεκδικήσει ελευθερία, να αρνηθεί έναν γάμο ή απλώς να εκφράσει τον θυμό της, δεν αντιμετωπιζόταν ως σκεπτόμενο ον. Διαγιγνωσκόταν αυτομάτως ως «υστερική» και κλεινόταν σε άσυλα, με τους γιατρούς να επικαλούνται την αρχαία ελληνική ιατρική παράδοση.
Το απόφθεγμα της ημέρας από Γκυ ντε Μωπασάν: «Οι πιστοί άνδρες αγαπούν τις γυναίκες, ενώ…»