Νομίζεις ότι ο άνθρωπος που έγραψε τον «Ρωμαίο και την Ιουλιέτα» έζησε τον απόλυτο, κινηματογραφικό έρωτα; Η πραγματική ιστορία του κορυφαίου συγγραφέα είναι ένα σκληρό, ψυχολογικό μάθημα για το πώς η αληθινή ζωή απέχει παρασάγγας από την ποίηση.
Αν ψάχνεις το τέλειο ρομαντικό παραμύθι, μην το αναζητήσεις στη ζωή του μεγαλύτερου δραματουργού όλων των εποχών. Ο Ουίλλιαμ Σαίξπηρ δεν παντρεύτηκε από φλογερό, αξεπέραστο πάθος, αλλά από απόλυτη, σχεδόν ασφυκτική ανάγκη. Ήταν μόλις 18 ετών, χωρίς χρήματα, χωρίς καριέρα και εντελώς άγνωστος, όταν άφησε έγκυο την 26χρονη Άννα Χάθαγουεϊ. Ο γάμος τους, που έγινε βιαστικά το 1582, δεν ήταν η μαγική ένωση δύο αδελφών ψυχών, αλλά ένας εσπευσμένος συμβιβασμός για να σωθεί η τιμή της γυναίκας και της οικογένειας στην κλειστή κοινωνία της εποχής. Το απόλυτο ίνδαλμα του ρομαντισμού ξεκίνησε την ενήλικη ζωή του παγιδευμένο σε ένα συνηθισμένο, ανθρώπινο λάθος.
Σαίξπηρ: «Τα πράγματα που δεν διορθώνονται δεν θα ‘πρεπε να…»
Η απόσταση ως μηχανισμός επιβίωσης
Η εικόνα του δεμένου, ερωτευμένου ζευγαριού καταρρέει εντελώς μπροστά στα ιστορικά γεγονότα. Ο Σαίξπηρ εγκατέλειψε σχετικά νωρίς την οικογενειακή εστία στο επαρχιακό Στράτφορντ απόν Έιβον για να κυνηγήσει το όνειρό του και την επιβίωση στο χαοτικό Λονδίνο. Εκείνος έχτιζε τον μύθο του, τα θέατρα και την τεράστια περιουσία του, ενώ η Άννα έμεινε πίσω, εντελώς αποκομμένη από τη λάμψη και την πνευματική του εξέλιξη, για να μεγαλώσει μόνη της τα τρία τους παιδιά.
Αυτή η γεωγραφική και συναισθηματική απόσταση κράτησε δεκαετίες. Δεν μιλάμε για έναν έρωτα που νίκησε τα εμπόδια, αλλά πιθανότατα για μια σχέση που επιβίωσε ακριβώς επειδή οι δύο σύντροφοι ζούσαν πρακτικά εντελώς χωριστές ζωές. Η Άννα ήταν η σταθερά της επαρχίας και ο Ουίλλιαμ ο αστέρας της μητρόπολης. Μια δυναμική που συναντάμε κατά κόρον και σήμερα, όπου τα ζευγάρια παραμένουν μαζί στα χαρτιά, αλλά κατοικούν σε εντελώς διαφορετικά ψυχολογικά σύμπαντα.
Το «δεύτερο καλύτερο κρεβάτι» και η πτώση του μύθου
Η πιο κυνική, άβολη και πολυσυζητημένη απόδειξη αυτής της απόστασης κρύβεται στην ίδια του τη διαθήκη. Όταν ο Σαίξπηρ πέθανε, άφησε το μεγαλύτερο μέρος της τεράστιας περιουσίας του στην κόρη του. Στη γυναίκα του, με την οποία ήταν παντρεμένος για 34 χρόνια, άφησε ρητά και με απόλυτη νομική ψυχρότητα μόνο ένα συγκεκριμένο πράγμα: «το δεύτερο καλύτερο κρεβάτι μου με τα έπιπλά του».
Κάποιοι μελετητές προσπαθούν απεγνωσμένα να το ρομαντικοποιήσουν, υποστηρίζοντας ότι ίσως ήταν το κρεβάτι του γάμου τους και είχε συναισθηματική αξία, αφού το «πρώτο καλύτερο» προοριζόταν πάντα για τους καλεσμένους. Η ωμή αλήθεια όμως παραμένει σαν αγκάθι. Ο άνθρωπος που χάρισε στην ανθρωπότητα τους πιο συγκλονιστικούς στίχους για την αγάπη, τον χρόνο και την αφοσίωση, αποχαιρέτησε τη σύζυγό του με μια διάταξη που μοιάζει περισσότερο με πρακτική υποσημείωση παρά με όρκο αιώνιας λατρείας.
Η λύτρωση του ρεαλισμού
Η πραγματική ιστορία του Σαίξπηρ και της Χάθαγουεϊ δεν πρέπει να μας απογοητεύει, αλλά να μας ρίχνει ένα αναγκαίο, ψυχολογικό χαστούκι. Μας θυμίζει ότι οι τεράστιοι καλλιτέχνες όπως και οι σημερινοί άνθρωποι που θαυμάζουμε στα social media σπάνια ζουν τις μεγάλες, αψεγάδιαστες αγάπες που περιγράφουν ή προβάλλουν. Το έργο τους είναι συχνά η διέξοδος, ο καμβάς πάνω στον οποίο ζωγραφίζουν όσα δεν κατάφεραν να βιώσουν στην πεζή πραγματικότητα.
Αντί λοιπόν να ψάχνουμε τον απόλυτο, κινηματογραφικό έρωτα νιώθοντας διαρκώς ανικανοποίητοι από τους συντρόφους μας, ίσως πρέπει να αποδεχτούμε τη σκληρή ομορφιά του ρεαλισμού. Οι σχέσεις δεν χτίζονται με σονέτα και υποσχέσεις για επόμενες ζωές. Χτίζονται με δύσκολους συμβιβασμούς, με απογοητεύσεις, με αποστάσεις που πρέπει να γεφυρωθούν, και με την ωμή αντοχή των ανθρώπων μέσα στον χρόνο. Και αυτό, από μόνο του, είναι ίσως το πιο σπουδαίο έργο που καλούμαστε να γράψουμε.
Άγγελος Σικελιανός: 10 ποιήματα που βοήθησαν να «σηκώσουμε τον ήλιο» μέσα μας