Ο Σαίρεν Κίρκεγκωρ δεν είχε καμία επαφή με την ψηφιακή εποχή, αλλά γνώριζε την ανθρώπινη ψυχολογία καλύτερα από τον καθένα.
Ήταν ο ίδιος ένα τραγικό θύμα της αναποφασιστικότητας. Ερωτεύτηκε παράφορα τη Ρεγκίνε Όλσεν, την αρραβωνιάστηκε, αλλά λίγο αργότερα διέλυσε τον αρραβώνα τους βυθισμένος στην απόλυτη απόγνωση. Παρέλυσε μπροστά στο δίλημμα: Να διαλέξει την ήρεμη οικογενειακή ζωή ή τον μοναχικό, βασανιστικό δρόμο του συγγραφέα και φιλοσόφου; Αυτή η προσωπική του κόλαση τον οδήγησε στο να γράψει ίσως την πιο ανατριχιαστική και ακριβή φράση για την ανθρώπινη φύση.
Η σκοτεινή αλήθεια πίσω από την πιο παρεξηγημένη ατάκα του Νίτσε: «Αυτό που δεν με σκοτώνει…»
Το απόφθεγμα που εξηγεί το σύγχρονο χάος
Στο έργο του «Η Έννοια της Αγωνίας», ο Κίρκεγκωρ έγραψε κάτι που μοιάζει γραμμένο μόλις χθες για τη γενιά μας:
«Το άγχος είναι ο ίλιγγος της ελευθερίας».
Για να το εξηγήσει, χρησιμοποίησε μια συγκλονιστική εικόνα: Φαντάσου ότι στέκεσαι στην άκρη ενός ψηλού γκρεμού. Κοιτάζοντας κάτω, νιώθεις έναν διπλό φόβο. Ο πρώτος είναι ο προφανής φόβος μήπως γλιστρήσεις και πέσεις. Ο δεύτερος, όμως, ο πιο βαθύς και τρομακτικός φόβος, είναι η ξαφνική συνειδητοποίηση ότι μπορείς να πηδήξεις, αν το θελήσεις. Αυτό που σε τρομοκρατεί δεν είναι το κενό, αλλά η ίδια σου η ελευθερία να κάνεις ό,τι θέλεις. Αυτός ακριβώς είναι ο ίλιγγος.
Η παγίδα του να τα θέλεις όλα (και να μην παίρνεις τίποτα)
Αυτός ο «ίλιγγος» είναι που μας χτυπάει σήμερα. Ποτέ άλλοτε στην ιστορία η ανθρωπότητα δεν είχε τόση ελευθερία. Μπορούμε να διαλέξουμε καριέρα, τόπο κατοικίας, χόμπι, και κυρίως, συντρόφους. Έχουμε κυριολεκτικά χιλιάδες υποψήφιους συντρόφους στην τσέπη μας μέσω των dating apps και χιλιάδες ταινίες στο σαλόνι μας.
Αντί όμως αυτή η απόλυτη ελευθερία να μας κάνει ευτυχισμένους, μας παγώνει. Γιατί; Διότι κάθε φορά που επιλέγεις κάτι, αυτομάτως «σκοτώνεις» όλες τις άλλες εναλλακτικές. Αν επιλέξεις να δεσμευτείς με έναν άνθρωπο στο Tinder, κλείνεις την πόρτα στους υπόλοιπους χίλιους που ίσως είναι «καλύτεροι». Αυτό γεννά έναν αφόρητο φόβο μήπως κάνουμε τη λάθος επιλογή. Το διαβόητο FOMO (Fear Of Missing Out) είναι ουσιαστικά το άγχος του Κίρκεγκωρ σε μοντέρνα συσκευασία.
Γι’ αυτό προτιμάμε το ghosting και τις «χαλαρές καταστάσεις» (situationships). Αρνούμαστε να πάρουμε μια οριστική απόφαση, νομίζοντας ότι κρατώντας όλες τις πόρτες ανοιχτές είμαστε ελεύθεροι. Η αλήθεια όμως, όπως προειδοποίησε ο μεγάλος φιλόσοφος, είναι πως όποιος αρνείται να επιλέξει, καταδικάζεται να στέκεται για πάντα στην άκρη του γκρεμού, ζαλισμένος από τον ίλιγγο των δυνατοτήτων, βλέποντας τελικά τη ζωή να τον προσπερνά.
Η μόνη θεραπεία σε αυτόν τον ίλιγγο είναι το θάρρος της δέσμευσης. Να διαλέξεις έναν δρόμο, έναν άνθρωπο, μια ταινία, αποδεχόμενος απόλυτα ότι η επιλογή σου δεν θα είναι ποτέ τέλεια.
Καρλ Γιούνγκ: Το απόφθεγμα που εξηγεί γιατί προσελκύεις συνέχεια τους λάθος ανθρώπους