Η ταινία Καποδίστριας του Γιάννη Σμαραγδή, αν κρίνουμε από τα απανωτά sold out και τις αντιδράσεις στα social media, αποτελεί ένα από τα πιο παράδοξα πολιτισμικά φαινόμενα των τελευταίων ετών: τεράστια εμπορική επιτυχία, γεμάτες αίθουσες, χειροκροτήματα στο φινάλε και, επειδή η ομορφιά κρύβεται στις αντιθέσεις, σχεδόν καθολική απόρριψη από τους κριτικούς κινηματογράφου.
Κάποια memes, για να περάσουμε ξανά στα social media, προϋποθέτουν ιστορική γνώση, ενώ άλλα υιοθετούν μια πιο απλοϊκή ή ακόμη και ανακριβή προσέγγιση. Ο Καποδίστριας του Γιάννη Σμαραγδή, έτσι όπως είναι κατασκευασμένος από τον σκηνοθέτη, είναι ιδανικός και ανθίζει στα social media καθώς στο τέλος της ημέρας, όπως ακριβώς και η ταινία, δεν έχει καμία σημασία αν οδηγούν στη χειραγώγηση των ιστορικών αφηγήσεων.
Στη μελέτη της Τζούλια Γκοκ το 2024 (History Makes Memes. Memes Make History), διαβάζουμε πως μέσα από το χιούμορ και τον παιγνιώδη χαρακτήρα τους, τα memes δημιουργούν γέφυρες ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν ενώ παράλληλα λειτουργούν ως σημαντικές πηγές κατανόησης της καθημερινότητας ή του τι «παίζει».
Ένα σύντομο πέρασμα από τα ψηφιακά χαρακώματα είναι αρκετό για να επιβεβαιώσει κανείς όλα τα παραπάνω, αλλά και να καταλάβει πως επικρατεί ένας διχασμός όσον αφορά την ταινία, την ποιότητά της και το μήνυμα που τελικά μεταφέρει στο κοινό.
Τα memes, φυσικά, υφίστανται μετασχηματισμούς. Αρχικά λειτουργούν ως διαμοιράσιμο περιεχόμενο και, μέσω αλλοιώσεων και επαναχρησιμοποιήσεων, εξελίσσονται – όπως ακριβώς και το αποτύπωμα της ταινίας για τον Καποδίστρια.
Στην αρχή, μόλις κυκλοφόρησε, προκάλεσε ενθουσιασμό. Στην πορεία, αν και ο ενθουσιασμός παρέμεινε σταθερός, ήρθε η κριτική. Η κριτική δημιούργησε αντιπαραθέσεις και οι αντιπαραθέσεις, σταδιακά, μια γενικευμένη διαδικτυακή ένταση.
Ο Καποδίστριας, λοιπόν, ο «κανονικός» και αυτός του Γιάννη Σμαραγδή, παρασύρθηκε από τη θύελλα της εποχής μας. Παρουσιάζεται ως ιστορική προσωπικότητα, ένας φαντασιακός μεσσίας, καταλήγει ένα απλό meme και πάλι από την αρχή.