
Κάντε TO BHMA προτιμώμενη πηγή
Πριν από λίγες ημέρες επισκέφθηκα στο εξαιρετικό Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού της Θεσσαλονίκης, την περιοδική Έκθεση (έληξε ήδη) με τον τίτλο “ Έκθεση κειμηλίων από ιερές μονές της Μακεδονίας” και την επεξήγηση σύμφωνα με την οποία, το Μουσείο φιλοξενεί έκθεση κειμηλίων από ιερές μονές της Μακεδονίας που επαναπατρίστηκαν από τη Βουλγαρία.
Ας μου επιτραπούν μερικές σκέψεις στο σοβαρότατο αυτό ζήτημα:
Ι. Πρόκειται για τα κειμήλια που περιλαμβάνονται στο μνημόνιο επιστροφής από την Βουλγαρία, το οποίο ανακοινώθηκε πρόσφατα. Είδα Λειψανοθήκες χωρίς το περιεχόμενο, δηλαδή χωρίς Άγια Λείψανα, και τα μεγάλα πουκάμισα Αγίων χωρίς τις Εικόνες. Τα κειμήλια έχουν όμως αξία και διότι φυλάσσουν το περιεχόμενο. Κανένα χειρόγραφο και κανένα παλαίτυπο δεν υπήρχε μεταξύ των κειμηλίων της έκθεσης – ούτε ένα για δείγμα.
ΙΙ. Ουδεμία αναφορά γίνεται σε Μοναστήρια της Θράκης. Και όμως από την Αρχαγγελιώτισσα και την Καλαμού, τις Ι. Μονές που βρίσκονται πολύ κοντά στην Ξάνθη, εκλάπησαν περίπου πενήντα πολύτιμα χειρόγραφα και παλαίτυπα κατά την βουλγαρική κατοχή κατά την διάρκεια του Α παγκοσμίου πολέμου. Τα χειρόγραφα έχουν καταγραφεί το έτος 1905 από τον Χρυσόστομο Χατζησταύρου, Αρχιδιάκονο του τότε Μητροπολίτη Δράμας και μεταγενέστερα Σμύρνης, Ιερομάρτυρα Χρυσόστομου Καλαφάτη. Ο καταλογογράφος μετά από την Μικρασιατικὴ καταστροφὴ έγινε Μητροπολίτης Φιλίππων καὶ κατόπιν Αρχιεπίσκοπος Αθηνών και Πάσης Ελλάδος. Αυτά αναφέρονται σε ενημερωτική ανακοίνωση διαμαρτυρίας της Μητρόπολης Ξάνθης. Ο αείμνηστος καθηγητής Λίνος Πολίτης δέχθηκε την ορθότητα της καταγραφής των χειρογράφων σε μεταγενέστερη δημοσίευσή του.
Η απηνής βουλγαρική κατοχή της Ξάνθης έληξε όταν εισήλθαν στην πόλη ελληνικά στρατεύματα στις 4 Οκτωβρίου 2019, για δεύτερη φορά, διότι είχε ελευθερωθεί και πριν από την συνθήκη του Βουκουρεστίου (1913). Η ημέρα εορτάζεται ως τοπική απελευθέρωση και έχει γενικότερη σημασία για την ενσωμάτωση της Θράκης στον εθνικό κορμό.
ΙΙΙ. Ακόμη και χωρίς τα Μοναστήρια της Θράκης, τα κειμήλια είναι ελάχιστα σε σύγκριση με όσα λαφυραγωγήθηκαν. Σε ανακοίνωση της Μητρόπολης Δράμας στην οποία υπάγεται εκκλησιαστικώς η Εικοσιφοίνισσα, μόνον τα κλεμμένα από την Ιερά Μονή Εικοσιφοινίσσης ιερά κειμήλια είναι 800 και τα χειρόγραφα 430. Ο μητροπολίτης Δράμας τον οποίο δεν έχω την τιμή να γνωρίζω, σπούδασε Αρχαιολογία στο ΑΠΘ με δασκάλους, όπως ο Μ.Ανδρόνικος, ο Γ.Δεσπίνης και ο Π.Βοκοτόπουλος. Η γνώμη του έπρεπε να ληφθεί ιδιαιτέρως υπόψη.
ΙV. Στο μνημόνιο που ανακοινώθηκε, από τη μία πλευρά βρίσκονται ιστορικά και πολιτιστικά αγαθά μεγάλης αξίας που αφαιρέθηκαν από την Ελλάδα κατά τις λεηλασίες των Βουλγάρων στον Α παγκόσμιο πόλεμο και, από την άλλη, ανασκαφικά ευρήματα που έχουν ανακαλυφθεί στην Ελλάδα και δεν έχουν κλαπεί. Η συμφωνία είναι άνιση από κάθε πλευρά, και από αυτά που προσέφερε η ελληνική πλευρά, ενώ ήταν ισχυρό διαπραγματευτικό μέσο και από την πλευρά του δείγματος των κειμηλίων που έλαβε.
V. Το περιεχόμενο της συμφωνίας δεν έχει δημοσιοποιηθεί. Σε μια τέτοια περίπτωση δημοσιοποιείται το σχέδιο της συμφωνίας, για να ασκηθεί κριτική και να επέλθουν βελτιώσεις. Όταν αναρτάται κάθε Νομοσχέδιο πριν να γίνει νόμος, δεν επιτρέπεται να μην γίνεται η παρουσίαση μιας τόσο σημαντικής συμφωνίας. Εξάλλου οι τοπικοί Επίσκοποι δεν πρέπει να αποκλείονται από τις συζητήσεις, διότι η συνεισφορά τους μπορεί να να είναι πολλαπλώς ωφέλιμη.
Συνεπώς το μνημόνιο που ανακοινώθηκε δεν είναι καθόλου ικανοποιητικό, ούτε ως προς την διαδικασία και το αντικείμενο ούτε ως προς τα αποτελέσματα. Η αναθεώρηση και η βελτίωσή του, ποσοτική και ποιοτική, αλλά και η επέκταση σε όλες τις Ι.Μονές – και της Θράκης – είναι επιβεβλημένη.
Στην μνήμη της Γιάννας Καρύμπαλη – Τσίπτσιου, που υπηρέτησε με τη Νομική επιστήμη και την Αρχαιολογία.
Η κα Ρόη Δ. Παντελίδου είναι τ.καθηγήτρια του Αστικού Δικαίου στη Νομική Σχολή του Δ.Π.Θράκης.



