Skip to content
Διάρκεια άρθρου: Λιγότερο απο 1 λεπτό Λεπτά

Γιατί εξακολουθεί να μας απασχολεί ο Κώστας Ταχτσής; Ο Δημήτρης Παπανικολάου για το «Άλλο κρεβάτι» | ΤΟ ΒΗΜΑ

Google Button Κάντε TO BHMA προτιμώμενη πηγή

Είναι κάπως λεπτή η γραμμή πάντως σε αυτό που λέτε, γιατί ως άνθρωποι έχουμε την ανάγκη να «ανακαλύψουμε» λεπτομέρειες και πληροφορίες.

Κάποιες πρώτες αναγνώστριες του «Άλλου κρεβατιού», για παράδειγμα, επιμένουν βλέπω σε όσα το βιβλίο λέει για τη σεξεργασία και την παρενδυτική πλευρά του αφηγητή. Μα, αυτή η «κρυφοφάνερη» πληροφορία συνδέθηκε πολύ με τη ζωή και το έργο του Ταχτσή ήδη από τη δεκαετία του ’70· έπαιζε και ο ίδιος τόσο πολύ με αυτό, που είχε καταλήξει κάπως σαν αναγνωστική προσδοκία, αν όχι εμμονή. Κάθε έργο του έπρεπε κάπως να το αναφέρει. Ήταν ένα κουτσομπολιό που το διαχειριζόταν δηλαδή και ο ίδιος στη σχέση του με το αναγνωστικό κοινό. Κατά τη γνώμη μου, «Το Άλλο κρεβάτι» πάει το πράγμα κάπου αλλού, δείχνει δηλαδή πώς ένας πραγματικά τεχνουργός αφηγητής, σ’ ένα ουσιαστικά μοντέρνο μυθιστόρημα, θα μπορούσε να υπερβεί αυτή την ιστορία, να την «εκμυστηρευθεί» καθώς ταυτόχρονα την δικαιώνει και την μεταμορφώνει. Δημιουργείται έτσι ένα κείμενο όπου η σεξουαλική ταυτότητα, η έμφυλη διαφορά και η ρευστότητα γίνονται ίσως το πιο βασικό έλασμα στον μηχανισμό της μνήμης και της αφήγησης.

Λογοτεχνικά πώς κινείται ο Κώστας Ταχτσής εκείνη την περίοδο;

Βλέπουμε για μια ακόμα φορά πόσο βαθιά ενημερωμένος για τα λογοτεχνικά πράγματα της εποχής του ήταν ο Ταχτσής. Το «Άλλο κρεβάτι» συνομιλεί με αρκετά μυθιστορήματα της σύγχρονης τότε λογοτεχνίας, όπως «Το σύνδρομο Πορτνόι» του Φίλιπ Ροθ, ή «Οι λέξεις για να το πεις» της Μαρί Καρτνινάλ, ενώ δείχνει να έχει κατανοήσει πάρα πολύ καλά το πώς έχει περάσει η εικόνα της ψυχανάλυσης στην δημοφιλή κουλτούρα, για παράδειγμα μέσω των ταινιών του Γούντι Άλλεν.

Τον απασχολούσε το writer’s block;

Πάρα πολύ. Το writer’s block, το συγγραφικό τέλμα δηλαδή, η αδυναμία κανείς να γράψει, ήταν επίσης μια εμμονή του κοινού σε σχέση με τον Ταχτσή, ήταν όμως και ένα άγχος που ο ίδιος ο Ταχτσής είχε, ως φαίνεται, σωματοποιήσει. Έτσι άλλωστε ξεκινά και «Το άλλο κρεβάτι»: ο αυτομυθοπλαστικός ήρωας βρίσκεται στη Νέα Υόρκη, και μπαίνει στο γραφείο ενός ψυχαναλυτή για να μιλήσει για το συγγραφικό του τέλμα. Τελειώνει την πρώτη συνεδρία φωνάζοντας: «Στην Ελλάδα τώρα τελευταία όλοι γράφουν, γράφουν…  Τι εννοείς ποιο είναι το πρόβλημα! Το πρόβλημα είναι ότι όλοι αυτοί οι μαλάκες γράφουν, ενώ εγώ δεν μπορώ, ΕΓΩ ΔΕΝ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΓΡΑΨΩ».

Στην πραγματικότητα, μπορεί ο Ταχτσής να μην έγραφε αυτό που περίμενε ο κόσμος, δεν έγραψε δηλαδή ποτέ το καινούργιο «Τρίτο Στεφάνι», δούλευε όμως διαρκώς, κάθε μέρα σχεδόν, στη γραφομηχανή. Μεταφράσεις, άρθρα, σενάρια, διηγήματα και πολλές εκδοχές αυτοβιογραφικών αφηγήσεων. Σε μια άλλη εποχή θα μπορούσε να έχει δημοσιεύσει περισσότερα μικρά έργα, συχνά γυρίζοντας στις ίδιες εμπειρίες και προσθέτοντας μια αφήγηση από άλλη σκοπιά – περίπου όπως σήμερα συμβαίνει με τα μεγάλα ονόματα του είδους του “autofiction”, της αυτομυθοπλασίας.

Σκεφτείτε το έργο του Πατρίκ Μοντιανό, της Ανι Ερνό, της Κριστίν Ανγκό ή του δημοφιλέστατου στην Ελλάδα Εντουάρ Λουί. Ένα τέτοιο πλαίσιο δεν υπήρχε όμως στην Ελλάδα εκείνη την εποχή. Ο κόσμος περίμενε το μεγάλο έργο… Και ο Ταχτσής φαίνεται να κόλλησε, προσπαθώντας και ξαναπροσπαθώντας να βρει τον «σωστό» τρόπο για να γράψει κάτι μεγάλο. Ό,τι απέμεινε στα χαρτιά του μας δίνει εντούτοις έναν διαφορετικό τρόπο να τον επανεκτιμήσουμε – αυτό προσπαθώ να εξηγήσω στη δική μου συμβολή σε αυτό το βιβλίο, περιγράφοντας τις πολλές εκδοχές των ίδιων ιστοριών που ανακάλυψα. Αντί για έναν συγγραφέα που δεν κατάφερε να τελειώσει την «μεγάλη» αυτοβιογραφία του, δείχνω ουσιαστικά έναν τεχνίτη της αυτομυθοπλασίας που δεν είχε σταματήσει ποτέ να δουλεύει.

Γιατί ο Κώστας Ταχτσής μάς απασχολεί ακόμα;

Αυτό είναι πάρα πολύ ενδιαφέρον. Ας ξεκινήσουμε από το δεδομένο. Ο Ταχτσής μας απασχολεί ακόμα, είναι αλήθεια, και μάλιστα τη νέα γενιά. Κι εγώ δεν την περίμενα την απήχηση που βλέπω να έχουν όλα τα βιβλία του, καθώς επιμελούμαι τις επανεκδόσεις τους τα τελευταία χρόνια. Ακόμα και μια συλλογή όπως «Η γιαγιά μου η Αθήνα», που περιέχει κυρίως μικρά ευκαιριακά δοκίμια της δεκαετίας του ‘70, ακόμα κι αυτό έχει κάνει διαδοχικές ανατυπώσεις από τότε που επανεκδόθηκε το 2022.

Και πού οφείλεται αυτή η απήχηση;

Νομίζω στο γεγονός ότι αυτός ο άνθρωπος είχε βρει μια φωνή, είχε κατακτήσει ένα ύφος γραφής, με το οποίο εκφραζόμαστε ακόμη και τώρα. Γράφει έτσι όπως μιλάμε σήμερα. Τώρα, όταν λέω «ύφος γραφής», δεν εννοώ μόνο το λεξιλόγιο ή τον τρόπο με τον οποίο φτιάχνεις μια αφηγηματική πλοκή. Εννοώ επίσης και το πώς τοποθετείται, μέσα από την αφήγηση, μια νεοελληνική ταυτότητα – με όλες τις αδυναμίες, τις αμφιβολίες, τα οξύμωρα που έχει αυτός ο όρος, με όλες τις τρέλες, τις ασυνέχειες, τις μεγαλοστομίες αλλά και το ξεκατίνιασμα – και, ταυτόχρονα, μια σχέση με την παράδοση, μια σχέση με τη γλώσσα που είναι ενεργητική και πολύ παραγωγική.

Για να γίνουν όλα αυτά δημιουργείται επίσης μια έμφαση στην προφορικότητα του λόγου, η οποία μάλιστα, με τρόπο ιδιαίτερα δημιουργικό και καθόλου «δύσκολο», μεταμορφώνεται σιγά σιγά σε κάτι εντελώς σύγχρονο. Η προφορικότητα, δηλαδή, από το «Τρίτο στεφάνι» ως το «Άλλο κρεβάτι», δεν θεωρείται υποδεέστερο στοιχείο ύφους, αλλά ένας εύστοχος και πολύ ελληνικός τρόπος για να κάνεις μοντέρνα λογοτεχνία. Μ’ αυτά και μ’ αυτά, ο Ταχτσής κατακτάει έναν κοσμοπολιτισμό που δεν τον είχαν πάντα οι σύγχρονοί του. Καμιά φορά σκέφτομαι ότι δεν ήταν τόσο ένας Έλληνας συγγραφέας που προσπάθησε να κάνει «διεθνή καριέρα», αλλά ένας κοσμοπολίτης, διεθνής συγγραφέας, που μιλούσε ελληνικά.

Προφανώς, ένα άλλο στοιχείο που επίσης εξασφαλίζει τη σύγχρονη απήχησή του, είναι και το στοιχείο της ταυτότητας. Για τον Ταχτσή η ταυτότητα είναι μια εμπειρία αντικανονική, συσχετιστική και ρευστή. Το δείχνει αυτό πολύ σχετικά με τη σεξουαλική ταυτότητα και την ταυτότητα φύλου, αλλά το προβάλει εντέχνως και σε μια σειρά άλλες ταυτότητες. Αν με τον όρο κουήρ (queer) σήμερα κατανοούμε μια έκφραση της ταυτότητας που είναι αντικανονική, ανοιχτή, ρευστή και πολιτικοποιημένη ενάντια στους αποκλεισμούς, το έργο του Ταχτσή (καμιά φορά και σε πείσμα του ίδιου του συγγραφέα του) είχε κατακτήσει μια τέτοια, κουήρ διάσταση, εδώ και δεκαετίες.

Το πρωτότυπο άρθρο https://www.tovima.gr/2026/11/01/books-ideas/giati-eksakolouthei-na-mas-apasxolei-o-kostas-taxtsis-to-2026/ ανήκει στο βιβλίο – ΤΟ ΒΗΜΑ .
‹ ›