Ένα πολύτιμο τεκμήριο της μουσικής ιστορίας της Λομβαρδίας επιστρέφει στη διάθεση των ερευνητών, ύστερα από περισσότερο από έναν αιώνα σε ιδιωτική συλλογή. Ο φορέας διαχείρισης του Καθεδρικού Ναού του Μιλάνου απέκτησε τον Κώδικα Sola Cabiati, το παλαιότερο γνωστό αυτόγραφο χειρόγραφο του Franchino Gaffurio. Η αγορά κόστισε 230.400 ευρώ και συνδέει ξανά τον τόμο με το ίδρυμα όπου ο δημιουργός του υπηρέτησε για δεκαετίες. Η αξία του δεν περιορίζεται στη σπανιότητά του: στις σελίδες του διασώζονται μουσικές γνώσεις, προσωπικές σημειώσεις και αινιγματικά σχέδια.
Μια αγορά με ξεχωριστή πολιτιστική σημασία
Η απόκτηση έγινε στη δημοπρασία παλαιών βιβλίων και βιβλίων καλλιτεχνών που διοργάνωσε ο οίκος Il Ponte από τις 30 Σεπτεμβρίου έως την 1η Οκτωβρίου 2026. Η αρχική εκτίμηση για τον τόμο κυμαινόταν μεταξύ 180.000 και 250.000 ευρώ. Παρότι η συνολική δημοπρασία ξεπέρασε το ένα εκατομμύριο ευρώ, η συγκεκριμένη αγορά ξεχώρισε για έναν ουσιαστικό λόγο: ένα χειρόγραφο που παρέμενε σχεδόν απρόσιτο στους μελετητές περνά πλέον σε έναν φορέα που διατηρεί τη μνήμη του δημιουργού του εδώ και αιώνες.
Το τετράδιο ενός νεαρού μουσικού
Ο Franchino Gaffurio ήταν μόλις 22 ετών όταν έγραφε τον κώδικα, στις 16 Σεπτεμβρίου 1473, κατά την παραμονή του στο μοναστήρι του Αγίου Πέτρου στο Λόντι Βέκιο. Ο τόμος χρονολογείται στα έτη 1473–1474 και προσφέρει μια σπάνια ματιά στα νεανικά του ενδιαφέροντα. Αργότερα, ο Gaffurio ανέλαβε τη διεύθυνση της χορωδίας του Καθεδρικού Ναού του Μιλάνου, θέση που κράτησε από το 1484 έως τον θάνατό του, το 1522. Έτσι, το χειρόγραφο φωτίζει μια περίοδο πριν από τη μακρόχρονη σύνδεσή του με τον ναό.
Ένας οδηγός στη μουσική άλλης εποχής
Οι εκατό χάρτινες σελίδες του κώδικα συγκεντρώνουν σημαντικά κείμενα για τη θεωρία της πολυφωνίας και τη σύνθεση κατά τον Μεσαίωνα και την πρώιμη Αναγέννηση. Περιλαμβάνουν έργα των Franco da Colonia και Marchetto da Padova, μέσα από τα οποία καταγράφονται βασικές μουσικές γνώσεις της εποχής. Ο τόμος προηγείται ακόμη και των περίφημων μεγάλων μουσικών βιβλίων που φυλάσσονται στα αρχεία του Καθεδρικού. Δεν αποτελεί, επομένως, απλώς ένα παλιό βιβλίο μουσικής, αλλά τεκμήριο της μελέτης ενός ανθρώπου που αργότερα συνδέθηκε στενά με τη μουσική ζωή του Μιλάνου.
Οι μικρές σημειώσεις που αποκτούν μεγάλη αξία
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι διορθώσεις και οι σημειώσεις στα περιθώρια. Αυτά τα ίχνη επιτρέπουν στους ερευνητές να παρακολουθήσουν στοιχεία της πνευματικής διαμόρφωσης του Gaffurio, πέρα από τα κείμενα που συγκέντρωσε. Ανάμεσά τους υπάρχει και μια χειρόγραφη αναφορά στο πέρασμα του βασιλιά Χριστιανού Α΄ της Δανίας από το Λόντι το 1474, καθώς κατευθυνόταν προς το Μιλάνο. Μια σύντομη καταγραφή μέσα σε έναν μουσικό τόμο διασώζει έτσι και την ανάμνηση ενός γεγονότος της εποχής.
Δώδεκα σχέδια και ένα άλυτο ερώτημα
Ο κώδικας κρύβει επίσης δώδεκα σχέδια με κόκκινη κιμωλία. Απεικονίζουν ανδρικά και γυναικεία πορτρέτα, μορφές με πανοπλίες και θρησκευτικές σκηνές. Τον 19ο αιώνα, οι βιβλιοδέτες Binda χάραξαν στη ράχη του τόμου την επιγραφή «Πορτρέτα του Leonardo da Vinci». Η λεπτομέρεια αυτή δείχνει τη γοητεία που ασκούσαν ήδη τα σχέδια. Ωστόσο, η επιγραφή δεν αποτελεί απόδειξη της προέλευσής τους: η ταυτότητα του δημιουργού τους παραμένει αδιευκρίνιστη, κάτι που χρειάζεται να διαχωρίζεται από την ιστορία της βιβλιοδεσίας.
Η διαδρομή μέχρι την ιδιωτική συλλογή
Το χειρόγραφο ανήκε αρχικά στη Βιβλιοθήκη των Ενδοστεφανωμένων στο Λόντι και αργότερα πέρασε στο Καπιτώλιο. Εμφανίστηκε ξανά στην αγορά το 1925, σε δημοπρασία του οίκου Hoepli, όπου το αγόρασε ο κόμης Gian Ludovico Sola Cabiati. Από τότε παρέμεινε στην ίδια οικογένεια. Ο τόμος βρισκόταν ήδη από το 1925 υπό καθεστώς προστασίας και περιορισμών, γεγονός που έκανε σημαντική τη μεσολάβηση του οίκου δημοπρασιών για τη διαχείριση της πρόσφατης μεταβίβασής του.
Από το σπάνιο απόκτημα στην κοινή κληρονομιά
Για τον φορέα του Καθεδρικού, η αγορά δεν είχε ως μοναδικό στόχο την απόκτηση ενός πολύτιμου αντικειμένου. Κεντρική επιδίωξη ήταν να επιστρέψει στην κοινή χρήση μια πολιτιστική μνήμη συνδεδεμένη με τη μουσική ιστορία του ναού. Η διατήρηση και η μελέτη του χειρογράφου μπορούν πλέον να γίνουν στο ίδρυμα που φυλάσσει επί αιώνες τεκμήρια του Gaffurio. Η νέα αυτή πρόσβαση αναμένεται να ενθαρρύνει την έρευνα και να δημιουργήσει περισσότερες ευκαιρίες για την ανάδειξη της αξίας του.
Μια ιστορία που αξίζει να μοιραστείς
Γνώριζες την ιστορία αυτού του χειρογράφου; Αν τη βρήκες ενδιαφέρουσα, μπορείς να τη μοιραστείς και να περιηγηθείς στην ιστοσελίδα μας για περισσότερα σχετικά θέματα πολιτισμού και ιστορίας.