Κάντε TO BHMA προτιμώμενη πηγή
«ΕΛΕΥΘΕΡΟΝ ΒΗΜΑ», 21.10.1924, Ιστορικό Αρχείο «ΤΟ ΒΗΜΑ» | «ΤΑ ΝΕΑ»
Η κραυγή που προκάλεσε τον πανικό
Το απόγευμα της Κυριακής, στον λαϊκό κινηματογράφο «Πανόραμα» προβάλλεται μια ταινία με τον ανατριχιαστικά ειρωνικό τίτλο «Το κτύπημα του θανάτου».
Σύμφωνα με το δημοσίευμα, η αίθουσα είναι ασφυκτικά γεμάτη, κυρίως από παιδιά ηλικίας 8 έως 14 ετών. Γύρω στις τέσσερις το απόγευμα, μια φωνή διακόπτει την προβολή:
«Φωτιά!»
Μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα επικρατεί πανικός:
«Η τραγική αυτή λέξις επέφερε τα τρομερά αποτελέσματα του πανικού όστις αμέσως επηκολούθησε. Πριν ακόμη κανείς από τους θεατάς βεβαιωθή αν πράγματι εξερράγη πυρκαϊά, όλοι εφέρθησαν επί ποδός».
Παρά τις εκκλήσεις ορισμένων θεατών να παραμείνουν όλοι στις θέσεις τους, το πλήθος ορμά προς την έξοδο. Οι θεατές του θεωρείου κατεβαίνουν τη σκάλα, ενώ εκείνοι της πλατείας κατευθύνονται στο ίδιο σημείο:
«Αλληλοσύνθλιψις μετά κραυγών, οιμωγών, ύβρεων, ικεσιών.
-Έσκασα!
-Βοήθεια!
-Μαννούλα μου!
-Χριστέ, βοήθα».
Ο συνωστισμός γίνεται ασφυκτικός. Παιδιά πέφτουν στο δάπεδο και ποδοπατούνται, ενώ άλλα εγκλωβίζονται ανάμεσα στους θεατές που προσπαθούν απεγνωσμένα να σωθούν.
Σύμφωνα με το ίδιο ρεπορτάζ, υπάλληλοι του κινηματογράφου και χωροφύλακες επιχειρούν να ανακόψουν την έξοδο του πλήθους, θεωρώντας ότι έτσι θα περιορίσουν τον πανικό:
«Οι υπάλληλοι του κινηματογράφου βοηθούμενοι και υπό χωροφυλάκων διά να προλάβουν τον πανικόν απέκλεισαν την έξοδον εις τους πρώτους πανικοβλήτους μικρούς και τοιουτοτρόπως το στρίμωγμα εις την είσοδον κατέστη φοβερόν».
Οι σκηνές μετά την τραγωδία
Όταν η αίθουσα αδειάζει, αποκαλύπτεται το μέγεθος της καταστροφής:
«Το βρωμερόν δάπεδον προς το μέρος της εξόδου είχε στρωθή με αθώα θύματα, τα πλείστα παιδάκια 8 – 15 ετών. Άλλα νεκρά, άλλα ημιθανή, άλλα σοβαρώς τραυματισμένα, το ένα επί του άλλου, εις σωρόν ατελεύτητον!»
Οι πυροσβέστες και οι υπάλληλοι μεταφέρουν τα θύματα έξω από τον κινηματογράφο. Αυτοκίνητα επιστρατεύονται για τη διακομιδή των νεκρών και των τραυματιών στα νοσοκομεία.
Εκεί εκτυλίσσονται νέες δραματικές σκηνές, καθώς οικογένειες αναζητούν τους δικούς τους ανθρώπους:
«Μητέρες, παιδάκια, γέροι σκύβουν εις τα νεκρά κεφάλια και εξετάζουν, μήπως αναγνωρίσουν κανένα. Κάπου κάπου την νεκρικήν σιγήν του θαλάμου διακόπτει μία διαπεραστική κραυγή, μία οιμωγή, ένας θρήνος».
Στις 21 Οκτωβρίου, το «ΕΛΕΥΘΕΡΟΝ ΒΗΜΑ» επανέρχεται στην τραγωδία, δημοσιεύοντας ονόματα θυμάτων και επισημαίνοντας:
«Άπαντες οι φονευθέντες, πλην του Νικολοπούλου, εισί παίδες, ων η ηλικία ποικίλλει μεταξύ 10 – 16 ετών».
Υπήρξε τελικά φωτιά;
Ένα από τα βασικά ερωτήματα αφορά την προέλευση της κραυγής που προκάλεσε τον πανικό.
Ο αστυνόμος του 6ου Τμήματος, Μαρκάκης, αποδίδει το δυστύχημα σε φάρσα ενός μικρού θεατή:
«Δεν πρόκειται περί φωτιάς. Το τραγικόν και φρικιαστικόν αποψινόν δυστύχημα μπορεί κανείς να το χαρακτηρίση ως μοιραίον και τυχαίον».
Ωστόσο, οι μαρτυρίες δεν συμφωνούν. Ο 17χρονος τραυματίας Αναστάσιος Δημητριάδης υποστηρίζει ότι είδε ένα αναμμένο τσιγάρο να πέφτει σε κουτί με κινηματογραφικές ταινίες:
«Διά μιας τότε άρπαξαν οι κορδέλλες φωτιά και βγήκε μια μεγάλη λάμψις, τότε κάποιος εφώναξε “φωτιά!”»
Το ίδιο το δημοσίευμα αναφέρει ότι υπήρξε μικρή εστία φωτιάς, η οποία κατασβέστηκε εγκαίρως, χωρίς όμως να έχει εξακριβωθεί πώς ακριβώς ξεκίνησε.
Ανεξάρτητα από το αν σημειώθηκε αυτή η περιορισμένη ανάφλεξη, η πολύνεκρη τραγωδία προκλήθηκε από τον πανικό και τον συνωστισμό των θεατών και όχι από μια καταστροφική πυρκαγιά.
Ένας κινηματογράφος με υπεράριθμους θεατές
Πέρα από τα αίτια του πανικού, το «ΕΛΕΥΘΕΡΟΝ ΒΗΜΑ» στρέφει την προσοχή του στις συνθήκες λειτουργίας του κινηματογράφου.
Το «Πανόραμα» είχε κατασκευαστεί περίπου πέντε χρόνια νωρίτερα ως θέατρο, προτού μετατραπεί σε λαϊκό κινηματογράφο.
Σύμφωνα με το ρεπορτάζ, η χωρητικότητά του δεν ξεπερνούσε τους 400–450 θεατές, ενώ τις Κυριακές συγκεντρώνονταν περισσότεροι από 2.000.
«Προ της καθημερινής αυτής ασφυκτικής συρροής, – εις ένα κάθισμα εκάθηντο δύο και τρεις – ουδέποτε η αρμοδία αρχή έδειξε καμμίαν συγκίνησιν. Και ο επιχειρηματίας εξέδιδεν αράδα εισιτήρια!»
Η αστυνομία, ωστόσο, δίνει διαφορετική εικόνα. Σε ανακοίνωσή της, που δημοσιεύεται στις 21 Οκτωβρίου, υποστηρίζει ότι στον κινηματογράφο βρίσκονταν περίπου 550 άτομα και ότι υπήρχαν δύο επιπλέον φωτισμένες έξοδοι κινδύνου.
Χαρακτηρίζει μάλιστα το δυστύχημα μοιραίο, υποστηρίζοντας ότι οι έξοδοι επαρκούσαν εφόσον οι θεατές διατηρούσαν την ψυχραιμία τους.
Η οργή και η αναζήτηση ευθυνών
Οι αντιφατικές περιγραφές για τον αριθμό των θεατών, τις εξόδους και την ύπαρξη φωτιάς συνοδεύονται από καταγγελίες για τη στάση των αρχών.
Το «ΕΛΕΥΘΕΡΟΝ ΒΗΜΑ» της 21ης Οκτωβρίου αναφέρει ότι μέλη της Εθνοσυνέλευσης εκφράζουν την αγανάκτησή τους και προετοιμάζουν επερώτηση για τις ευθύνες και τα μέτρα πρόληψης.
«Επρόκειτο δε να υποβληθή […] επερώτησις σχετική διά τα μέτρα τα οποία ελήφθησαν τόσον προς τιμωρίαν των εμμέσων ενόχων του δυστυχήματος όσον και διά την πρόληψιν παρομοίων τραγικοτήτων».
Η τραγωδία του «Πανοράματος» αφήνει πίσω της 26 νεκρούς, δεκάδες τραυματίες και σοβαρά ερωτήματα για τις συνθήκες ασφαλείας στους χώρους δημόσιων θεαμάτων, την τήρηση των κανόνων λειτουργίας τους και τις ευθύνες των αρμόδιων αρχών.