Η ταινία μάς πηγαίνει πίσω στο 2021 και το ξεσκέπασμα των πρακτικών της, τότε, Facebook για να αυξήσει το κέρδος της.
Τις περισσότερες φορές που βλέπω μια ταινία, νιώθω την ανάγκη να μοιραστώ κάτι γι’ αυτό που είδα σχεδόν αμέσως μόλις βγω από την αίθουσα. Πιο σπάνιες είναι οι φορές που συγκρατούμαι και θέλω να δω πώς θα εξελιχθεί το συναίσθημά μου και πώς θα επηρεαστεί από γνώμες άλλων που θα βρεθούν μπροστά μου στα social ή οπουδήποτε αλλού. Και στις δύο κατηγορίες έχει τύχει να συμπεριληφθούν και πολύ καλές και πολύ κακές ταινίες. Οπότε δεν το αναφέρω ως κάποιο κριτήριο που θα δώσει στον αναγνώστη μου κάποιο στίγμα για την ταινία The Social Reckoning για την οποία θα μιλήσω σε αυτό το κείμενο.
Το αναφέρω γιατί σε αυτή την εβδομάδα που πέρασε από την κυκλοφορία της, δεν περίμενα ότι θα δω να κρίνεται τόσο αρνητικά και να καταλήγει να περνάει στη σφαίρα της αδιαφορίας, να μην απασχολεί, όπως περίμενα ότι θα συμβεί και λόγω του ότι είναι sequel του The Social Network, αλλά και γιατί εγώ τη θεώρησα μια ταινία που δε θα ήταν παράλογο να θεωρηθεί από κάποιον ως αριστούργημα. Προς αυτή την κατεύθυνση δηλαδή τείνω κι εγώ. Δεν έχω καταλήξει απόλυτα, αλλά δεν έχω και κανένα επιχείρημα για να πάω αντίθετα και να μιλήσω για μια ταινία που αποτυχάνει ή που έχει τόσα στοιχεία σε μέτριο προς κακό επίπεδο, ώστε της αξίζει μια βαθμολογία κάτω από 6.7/10 και κάτω από 54% που έχει σε IMDB και Rotten Tomatoes.
View this post on Instagram
Για τους μη γνωρίζοντες, πίσω στο 2010 είχε κυκλοφορήσει η ταινία The Social Network, ταινία σεναρίου του Άαρον Σόρκιν και σκηνοθεσίας του Ντέιβιντ Φίντσερ, που περιέγραφε τη γέννηση του Facebook. Τότε, τον Μαρκ Ζάκερμπεργκ υποδυόταν ο Τζέσι Άιζενμπεργκ και ήταν αυτή η πρωταγωνιστική μορφή της ιστορίας. Τότε, το Facebook ήταν απλά ένα social medium. Με δεκάδες εκατομμύρια χρήστες, ναι, αλλά με έναν στόχο: να ενώσει ανθρώπους εξ αποστάσεως και να προσφέρει συντροφιά σε όσους είχαν αίσθηση της μοναξιάς. Να χτίσει κοινότητες. Εκείνος ο Μαρκ Ζάκερμπεργκ δεν υπάρχει πια, όπως και εκείνο το Facebook. Σε αυτά τα 16 χρόνια από τότε, δεν άλλαξε προς το χειρότερο μόνο ο Ζάκερμπεργκ. Άλλαξαν και οι ίδιοι οι χρήστες του μέσου. Είτε στον τρόπο χρήσης του είτε και συνολικά ως άνθρωποι.
Άλλαξαν όμως μόνοι τους ή τους άλλαξε το Facebook; Έγιναν πιο εξτρεμιστές στις απόψεις τους επειδή αυτό επέλεξαν ή γιατί σε αυτόν τον εξτρεμισμό τους εξέθεσε κατ’ εξακολούθηση η πλατφόρμα. Αυτό ακριβώς ερευνά το The Social Reckoning ξετυλίγοντας το κουβάρι της περίφημης υπόθεσης «Βαθέος Λαρυγγιού Νο2», της οποίας γίναμε μάρτυρες το 2021, όταν μια πρώην εργαζόμενη στην τότε αναδυόμενη META, έδωσε στη δημοσιότητα έγγραφα που αποτύπωναν τη στόχευση της εταιρείας να αυξήσει το engagement και τη χρήση του μέσου μέσα από το rage bait και τη ρητορική μίσους.
Τζέρεμι Άλεν-Γουάιτ και Μάικι Μάντισον. Ο σεφ του The Bear και η στρίπερ Anora της οσκαρικής ταινίας του 2025.
Η υπόθεση του Social Reckoning
Η ταινία αρχίζει από ένα σημείο σε έναν περιφερειακό δρόμο στις ΗΠΑ, όπου μια γυναίκα στέκεται έξω από το αυτοκίνητό της που μοιάζει να έχει πρόβλημα. Λίγο μετά, φτάνει ένα περιπολικό με έναν άντρα και μια γυναίκα αστυνομικό. Μαύροι αυτοί, λευκή η γυναίκα. Έχει τη σημασία του. Αρχίζουν να της κάνουν ερωτήσεις και αντιλαμβάνονται πως είναι πιωμένη. Καθώς όμως δεν οδηγεί, δεν έχουν δικαίωμα να τη συλλάβουν. Στέκονται εκεί, προσπαθούν να τη μεταφέρουν για να βεβαιωθούν πως δε θα οδηγήσει μεθυσμένη, αλλά εκείνη γίνεται επιθετική και καταλήγει να βγάζει το κινητό, να καταγράφει τους αστυνομικούς σε βίντεο, να τους βρίζει και να μιλάει για ρατσισμό εις βάρος των λευκών στις ΗΠΑ.
Αυτό το βίντεο πέφτει στην αντίληψη της Φράνσις Χάουγκεν, moderator σε μια ειδική ομάδα που έχει η Facebook, στην Ομάδα Πολιτικής Ακεραιότητας η οποία είχε συσταθεί κατόπιν νομικής απαίτησης. Η Χάουγκεν μαζί με τα υπόλοιπα μέλη, είχαν ως αποστολή να ελέγχουν και να κατεβάζουν περιεχόμενο που ήταν προϊόν παραπληροφόρησης και παρακώλυε τη διαφάνεια των εκλογικών διαδικασιών σε οποιαδήποτε χώρα του κόσμου ήταν την εκάστοτε περίοδο σε προεκλογική διαδικασία.
Όμως, τα πράγματα είχαν αρχίσει να ξεφεύγουν από αυτό. Η πλατφόρμα είχε πάψει να κάνει fact checking σε αναρτήσεις πολιτικού περιεχομένου και σιγά σιγά αναδυόταν η ρητορική μίσους και η οργάνωση γύρω από το κοινό μίσος, αφού ο αλγόριθμος άρχιζε να προβάλλει όλο και περισσότερο περιεχόμενο που ενίσχυε το ένστικτο του μίσους στον χρήστη. Η Χάουγκεν είχε θορυβηθεί από όλο αυτό, με αφορμή τη γυναίκα της πρώτης σκηνής, την οποία γνώριζε προσωπικά στο παρελθόν και δεν ήταν ποτέ της εξτρεμίστρια. Κάτι την είχε αλλάξει. Το Facebook.
Η Χάουγκεν προσπάθησε πρώτα να συζητήσει τα στοιχεία που είχε συγκεντρώσει με τους ανωτέρους της και την ομάδα της, αλλά κανείς δεν την άκουγε. Ωθούμενη από το ότι η ίδια δε μισούσε το Facebook, αλλά το αγαπούσε γιατί πίστευε στο αρχικό του όραμα και ήθελε να το διορθώσει, αποφασίζει να προσεγγίσει τον Τζεφ Χόργουιτς, δημοσιογράφο της Wall Street Journal.
Ο Τζέρεμι Στρονγκ σε ακόμα ένα υποκριτικό του highlight.
Για την ακρίβεια, ο Τζεφ, που έκανε πολιτικό ρεπορτάζ στην Ουάσινγκτον, είχε έρθει στην εφημερίδα μετακλητός και του είχε ανατεθεί ρεπορτάζ για τη Facebook. Ο Τζεφ δεν είχε καν ο ίδιος προφίλ στην πλατφόρμα, ήταν τεχνολογικά αναλφάβητος, αλλά ήταν ένας από τους καλύτερους ρεπόρτερ της χώρας. Παλιάς νοοτροπίας, με ικανότητα στην ερευνητική δημοσιογραφία. Κάνει λοιπόν μια καταγραφή των υπαλλήλων της Facebook και τους στέλνει μήνυμα στο LinkedIn.
Η Χάουγκεν είναι αυτή που ανταποκρίνεται στέλνοντάς του κωδικοποιημένο μήνυμα σε άλλη πλατφόρμα και συναντιούνται κάπου απόμερα, γιατί δε θέλει να αντιληφθεί κάποιος στην εταιρεία ότι δίνει πληροφορίες στον Τζεφ. Άλλωστε, λίγες μέρες πριν, τους είχαν κάνει ειδική πληροφόρηση για να τον αποφύγουν.
Στην πρώτη συνάντησή της με τον Τζεφ, η Φράνσις πιστεύει πως θα του δώσει 3-4 στοιχεία και την επόμενη μέρα αυτός θα έχει ρεπορτάζ. Δε μπορεί να λειτουργήσει όμως έτσι. Πρέπει να συλλεχθούν στοιχεία, να διασφαλιστεί η αλήθεια κι ότι θα είναι αδιάσειστο το ρεπορτάζ. Οι εβδομάδες περνούν, ο Τζεφ δουλεύει αδιάκοπα χωρίς όμως σπουδαίο αποτέλεσμα, ώσπου η Χάουγκεν αποφασίζει να κάνει all in, δίνοντάς του έγγραφα της εταιρείας στα οποία αποτυπώνεται πώς διαμορφώθηκε ο αλγόριθμος για να ενισχύει το engagement μέσα από το μίσος και τη βία και να μιλήσει επώνυμα -δεν είναι πια ανώνυμη whistleblower. Αλλά και, ταυτόχρονα, πώς το Instagram, το αδερφάκι του Facebook, εκθέτει σε έναν ωκεανό από bullying έφηβα κορίτσια.
Όσο εμείς βλέπουμε τη διαδρομή της συνεργασίας της Χάουγκεν με τον Χόργουιτζ, η ταινία κάνει μπρος πίσω στον χρόνο, πηγαίνοντας στο 2021, στις αρχές Ιανουαρίου, όταν ο Ζάκερμπεργκ κάνει μια προσομοίωση ακρόασης που θα έχει από το Κογκρέσο για τις πολιτικές της εταιρείας ως προς το fact checking. Η Ομάδα Πολιτικής Ακεραιότητας έχει διαλυθεί. Είναι η 6η Ιανουαρίου του 2021. Η μέρα που έγινε η εισβολή στο Καπιτώλιο. Την ίδια μέρα, ενημερώνεται ο Ζάκερμπεργκ πως ο Χόργουιτς θα κυκλοφορήσει στις επόμενες εβδομάδες μια σειρά από ρεπορτάζ για τις πρακτικές της εταιρείας, τον αλγόριθμο, την έλλειψη προστασίας προς τους ανήλικους χρήστες.
Αν κάτι δεν έχει στον απαιτούμενο, κατά τα συνηθισμένα, βαθμό η ταινία, είναι το δράμα, η κλιμάκωση. Αλλά αυτός ήταν πάντοτε ο Σόρκιν.
Θέτει πολύ κρίσιμα ηθικά διλήμματα η ταινία
Με αυτό το μπρος πίσω στο χρόνο, μοιάζει η αφήγηση να έχει απλώσει διάσπαρτα κομμάτια από δύο διαφορετικά παζλ και δεν ολοκληρώνει πρώτα το ένα για να πάει στο άλλο. Βάζει ένα κομμάτι στο ένα και ένα στο άλλο. Αυτό το βρήκα ελκυστικό, θεωρώ ότι προκάλεσε μια διπλή περιέργεια που κρατάει τον θεατή στην ιστορία. Και σε ένα σημείο, τα δύο χρονικά σημεία συναντιούνται στο 2020 και μετά στο 2021, σε αυτή την αποφράδα για την αμερικανική δημοκρατία μέρα, η οποία βρίσκει τον Ζάκερμπεργκ στο Δωμάτιο Ελέγχου της Facebook, μαζί με στελέχη και τους moderators, όπου καλείται να πάρει μια απόφαση: να κλείσει το προφίλ του Ντόναλντ Τραμπ, οι αναρτήσεις του οποίου ώθησαν σε αυτό το ξέσπασμα βίας και την εισβολή.
Από τη μία η κάμερα δημιουργεί την αγωνία για την επιτυχία του ξεσκεπάσματος της Facebook, κι από την άλλη μια αγωνία που αποτυπώνεται στο πρόσωπο του Ζάκερμπεργκ και αφορά την αγωνία του τι είναι τελικά σωστό και τι όχι. Γιατί, μπορεί ο Ζάκερμπεργκ να είναι από το 2018 και μετά ένας άπληστος δισεκατομμυριούχος που δεν αντιλαμβάνεται τι συμβαίνει στον κόσμο, αλλά όταν στην προσομοίωση ακρόασης λέει ότι δε θέλει να παρέμβει στην αλήθεια των ανθρώπων, όσο κι αν αυτή ωθεί στο μίσος και τη βία, θέτει έναν μεγάλο κοινωνικό προβληματισμό.
Σε πρώτη σκέψη, το να αφαιρέσεις την πρόσβαση σε επικίνδυνες ρητορικές και σε αυτούς που τις εκφράζουν, φαντάζει σωστό. Αλλά σε δεύτερη ανάγνωση, μήπως αυτό προκαλέσει ως αντίδραση χειρότερο εξτρεμισμό; Και, τελικά, υπάρχει κάτι που είναι ξεκάθαρα σωστό και ξεκάθαρα λάθος, χωρίς να επηρεάζεται από το αποτέλεσμα ή το αποτέλεσμα είναι πάντοτε αυτό που κρίνει κάτι ως σωστό ή λάθος;
View this post on Instagram
Κοιτάζοντας το 2021 από το 2026, δηλαδή το παρελθόν από θέση παρόντος, είναι εύκολο να απαντήσουμε κάποια πράγματα γιατί μάθαμε στην πορεία άλλες λεπτομέρειες, είδαμε τι έγινε ο Ζάκερμπεργκ και τι είναι τα social media. Αλλά σε κάνει να σκεφτείς η ταινία: αν ήμουν εγώ ιδιοκτήτης μιας πλατφόρμας με τόσους χρήστες πίσω στο 2010, πόσες αποφάσεις θα έπαιρνα διαφορετικά ώστε να μην καταλήξω να γίνω σαν τον Ζάκερμπεργκ; Ναι, είναι ένα από τα Τέρατα του σύγχρονου κόσμου. Αλλά ποιες αποφάσεις οδήγησαν βήμα το βήμα τον Ζάκερμπεργκ να γίνει Τέρας; Σήμερα μπορούμε να τα πούμε όλα αυτά με άνεση. Το 2016 δεν τα λέγαμε.
Η ταινία καταφέρνει όμως να μας πάρει από το παρόν και να μας τοποθετήσει στον χρόνο των γεγονότων σε αυτές τις περίπου 2 ώρες που διαρκεί. Είναι στα πολύ συν της.
Κι αυτό το κάνει σα να είναι ένα ρεπορτάζ εν εξελίξει, από την αρχική ιδέα μέχρι την έρευνα και τελικά τη δημοσίευση. Ο Άαρον Σόρκιν έχει σε κάθε του ταινία και σειρά ένα σενάριο που καθιστά τον σεναριογράφο πιο σημαντικό από τον σκηνοθέτη. Και τα σενάριά του προάγουν τις ερμηνείες. Γι’ αυτό και βλέπουμε τόσο καλές ερμηνείες από τη Μάικι Μάντισον ως Χάουγκεν, και τον Τζέρεμι Άλεν-Γουάιτ ως Τζεφ Χόργουιτζ. Τον Τζέρεμι Στρονγκ δεν τον βάζω στη συζήτηση γιατί αυτός είναι κάτι μόνο του, ασχέτως του σεναρίου (αναλυτικά εδώ).
Προσπαθώντας να εξηγήσω τι μπορεί να μην άρεσε τόσο πολύ σε κοινό και κριτικούς, βρίσκω μόνο το ότι η ταινία συγκρίνεται με το Social Network και ότι επειδή κυκλοφορεί το 2026, ο Σόρκιν δεν της έχει δώσει χαρακτήρα σημερινό. Γράφει ο Ρίτσαρντ Μπρόντι, γνωστός κριτικός στο New Yorker, ότι αφαίρεσε τον ανθρώπινο χαρακτήρα. Δεν εντόπισα κάτι τέτοιο. Ο Τζέσι Χάζινγκερ στη Guardian χαρακτηρίζει την ταινία ανολοκλήρωτη, περίεργα τοποθετημένη χρονικά και όχι όσο δραματική θα έπρεπε. Αυτό το τελευταίο το εντοπίζω. Παρόλο που δε με χάλασε, όντως η ταινία χρειαζόταν μια εντονότερη κλιμάκωση. Αλλά είναι η φιλοσοφία του Σόρκιν αυτή να βλέπει τα πράγματα με ηρεμία και ειλικρίνεια, χωρίς να γίνεται τόσο αφηγητής όσο ένας που καταγράφει γεγονότα. Μυθοπλαστικά ή αληθινά, δεν έχει σημασία.
Η ταινία, αν δεν είναι στα μάτια κάποιου αριστούργημα, μπορούμε να συμφωνήσουμε πως είναι μια καλή ταινία που σε «δένει» μαζί της, έχεις κι εσύ τα συναισθήματα των πρωταγωνιστών. Πολλά τα θεωρούμε δεδομένα και εύκολα να επιτευχθούν, επειδή ποτέ δε βλέπουμε όλη τη διαδρομή και βλέπουμε μόνο το αποτέλεσμα. Ε, δεν είναι έτσι. Είναι πολύ δύσκολο, στα δικά μου μάτια, αυτό που κάνει η ταινία The Social Reckoning, ώστε της συγχωρώ τις όποιες αστοχίες.
The post The Social Reckoning: Αδιανόητο ότι αυτή η ταινία δεν θεωρείται αριστούργημα appeared first on Andro.