Κάντε TO BHMA προτιμώμενη πηγή
Διονύσης Χαριτόπουλος έλεγε ότι δεν έχει φανταστικά πρόσωπα πουθενά στα βιβλία του. Ίσως γι’ αυτό τα λόγια του στις συνεντεύξεις διαβάζονται σαν συνέχεια της πεζογραφίας του: ευθέα, ειρωνικά, χωρίς διάθεση να αρέσουν. Δύο συζητήσεις του με το «Βήμα», το 2008 και το 2016, σχηματίζουν σήμερα ένα σύντομο αυτοπορτρέτο του.
Ο συγγραφέας πέθανε σε ηλικία 79 ετών, έπειτα από νοσηλεία του σε νοσοκομείο της Αττικής.
Ένα βιβλίο ξεχασμένο σε ένα δωμάτιο
Γεννήθηκε το 1947 στον Πειραιά. «Ο Πειραιάς, ξέρετε, υπήρξε μια πολύ άγρια υπόθεση», είπε στον Γρηγόρη Μπέκο το 2016, όταν κυκλοφορούσαν οι «Πειραιώτες». Μεγάλωσε «στο γκέτο, στα Μανιάτικα». Η απόφαση να γράψει πάρθηκε στα 12-13 του, στα τέλη της δεκαετίας του 1950, σε ένα από τα δωμάτια που νοίκιαζαν ναυτικοί: «Μέσα σ’ ένα τέτοιο δωμάτιο ξέχασε κάποιος ένα χοντρό βιβλίο». Ήταν «Η γέφυρα των στεναγμών» του Μισέλ Ζεβακό. «Το διάβασα και τρελάθηκα».
Από τότε, η γραφή έγινε η σταθερά του. «Εμένα το γράψιμο με έσωσε κυριολεκτικά», είπε. «Μου έκανε μεγάλες ζημιές στην προσωπική μου ζωή, αλλά με απέτρεψε απ’ το να ακολουθήσω άλλους δρόμους». Στη γενέθλια πόλη του δεν επέστρεφε από νοσταλγία: «Το κάνω για να κατανοήσω τον κόσμο γύρω μου και τον άνθρωπο που έγινα κατόπιν».
«Για να γράψεις, δεν χρειάζεται άδεια»
Το 2008, με αφορμή την επανέκδοση δώδεκα βιβλίων του από τα Ελληνικά Γράμματα, η Μαίρη Παπαγιαννίδου τον συνάντησε στο Κολωνάκι. Ο λαϊκός ήρωας των βιβλίων του δεν ήταν, κατά τον ίδιο, κάποιος γενικός «Νεοέλληνας»: «Η λαϊκή ρίζα μου είναι. Εγώ δεν είμαι παραμυθάς στα βιβλία μου». Αρνήθηκε επίσης να ταυτίσει την ηθική με την κοινωνική τάξη: «Είναι οι ανθρώπινες αξίες. Και δεν τις έχουν όλοι οι λαϊκοί τύποι».
Η βιογραφία του Άρη Βελουχιώτη, «Άρης, ο αρχηγός των ατάκτων», τον έφερε αντιμέτωπο με κόμματα, Τύπο και ιστορικούς. Όταν ρωτήθηκε με ποιο δικαίωμα έγραφε Ιστορία, η απάντηση ήταν κοφτή: «Για να γράψεις, δεν χρειάζεται άδεια, γράφεις ό,τι θέλεις». Άλλωστε, πρόσθεσε, «αντίδραση είχα από το πρώτο βιβλίο».
Στην ίδια συζήτηση διατύπωσε και τη συγγραφική του στάση: «Ένας συγγραφέας είναι πάντα εναντίον της εποχής του. Όποια και να ‘ναι αυτή. Τη θέλει καλύτερη απ’ αυτό που είναι». Και κάτι ακόμη: «Οφείλεις να επισημαίνεις αυτό που δεν βλέπει ακόμα ο άλλος».
Ο μαρξιστής που δεν έγινε ποτέ μέλος
Δεν ανήκε σε κόμμα ούτε σε λογοτεχνικούς κύκλους, χωρίς αυτό να σημαίνει πολιτική ουδετερότητα. «Εγώ είμαι μαρξιστής», δήλωνε το 2016, και μιλούσε για «μια προσωπική ουτοπία για μια δεύτερη ευκαιρία στους φτωχούς και στους αδύναμους». Η Αριστερά, για εκείνον, σήμαινε ανιδιοτέλεια, και χωρίς αυτήν δεν είχε λόγο ύπαρξης.
Γι’ αυτό και δεν χάρισε τίποτα σε όσους την εκπροσώπησαν στην εξουσία: «Αποφασίσατε, κύριοι, να συμμετάσχετε στο κοινοβουλευτικό παιχνίδι; Θα παίξετε με τους κανόνες. Και τι είναι αυτό το λιγδέ στυλ τώρα που γίνατε εξουσία;» Το ίδιο αυστηρός ήταν και με τη συλλογική μας ψυχολογία: «Αντιδρούμε σαν καταδιωκόμενοι, σαν διαρκώς αδικημένοι, σαν θύματα».
Τα τελευταία χρόνια είχε αποσυρθεί στο Μικρό Χωριό της Ευρυτανίας, εκεί όπου ξεκίνησε τη δράση του ο Βελουχιώτης. Οι εκδόσεις Τόπος, που συνεργάζονταν μαζί του από το 2007, τον αποχαιρέτησαν με μια φράση που θα του άρεσε: «Ήταν μια κατηγορία μόνος του».