Κάντε TO BHMA προτιμώμενη πηγή
Είναι η Τεχνητή Νοημοσύνη (ΤΝ) βοηθός ή εχθρός του βιβλίου; Πώς μπορεί να χρησιμοποιηθεί στην εκδοτική βιομηχανία με επωφελείς τρόπους; Τι γίνεται με την προστασία των δικαιωμάτων των δημιουργών αλλά και ηθικά ζητήματα που εγείρει η χρήση της; Η Σάρα Λόιντ, Διευθύντρια Επικοινωνίας Ομίλου και Παγκόσμια Επικεφαλής ΤΝ στην Pan Macmillan (Holtzbrinck Publishing Group), θα μιλήσει για όλα αυτά στο διήμερο σεμινάριο για επαγγελματίες του εκδοτικού χώρου, αλλά και για το γενικό κοινό, ΤhinkPub Athens, που θα διεξαχθεί την Τετάρτη 23 και την Πέμπτη 24 Σεπτεμβρίου, στο Ινστιτούτο Γκαίτε στην Αθήνα (Ομήρου 14-16).
Λίγες μέρες προτού έρθει στην Αθήνα, φέρνοντας μαζί της την εμπειρία ενός παγκόσμιου εκδοτικού κολοσσού που έχει ήδη επενδύσει σε καινοτόμα εργαλεία της ΤΝ και έχει δει τα αποτελέσματα αλλά και τους κινδύνους, μίλησε στο ΒΗΜΑ για την ΤΝ στον χώρο του βιβλίου.
Ως Παγκόσμια Επικεφαλής ΤN στην Pan Macmillan πώς συνδυάζετε την ΤΝ με την ανθρώπινη δημιουργικότητα, η οποία κινεί τον χώρο του βιβλίου;
«Η ανθρώπινη δημιουργικότητα βρίσκεται στην καρδιά της δουλειάς μας, αυτή δίνει στην επιχειρηματική μας δραστηριότητα –συμπεριλαμβανομένων των συγγραφέων, των εικονογράφων, των συναδέλφων και των αναγνωστών μας– νόημα και σκοπό· για εμάς, η τεχνολογία πρέπει πάντα να την υπηρετεί. Πριν εφαρμόσουμε την ΤΝ οπουδήποτε, θέτουμε μια σειρά από απλά ερωτήματα. Βελτιώνει η χρήση της τις υπηρεσίες μας προς τους συγγραφείς και τους εικονογράφους; Φέρνει το βιβλίο τους ταχύτερα στην αγορά; Μας βοηθά να φτάσουμε στο αναγνωστικό κοινό; Είναι πράγματι η ΤΝ η καλύτερη επιλογή ή θα επιτυγχάναμε τα ίδια αποτελέσματα καλύτερα με κάποιο άλλο μέσο;
Στην πράξη, αυτό σημαίνει, για παράδειγμα, ότι ένας επιμελητής μπορεί να χρησιμοποιήσει ένα ασφαλές, εσωτερικό, ιδιόκτητο πρόγραμμα ΤΝ για να συνοψίσει ένα χειρόγραφο ή να επιλέξει παραθέματα για μια παρουσίαση. Ένας υπεύθυνος μάρκετινγκ μπορεί να αυτοματοποιήσει τη διαδικασία μιας διαφημιστικής καμπάνιας. Όμως η απόφαση για την έκδοση, καθώς και το πάθος και η αφοσίωση για να φτάσει το κατάλληλο βιβλίο στον κατάλληλο αναγνώστη, εξακολουθούν να βασίζονται στο ανθρώπινο γούστο, στο ένστικτο, στη διαπροσωπική επαφή και στη δέσμευση. Καμία μηχανή δεν πρόκειται να αντικαταστήσει σύντομα αυτές τις ιδιότητες, άλλωστε δεν θα ήθελα να συμβεί κάτι τέτοιο».
Βάσει της διεθνούς εμπειρίας σας, ποιες είναι οι ιδιαίτερες προκλήσεις που αντιμετωπίζουν στην εφαρμογή της ΤΝ στον εκδοτικό χώρο οι «μικρές» γλώσσες και οι περιφερειακές αγορές βιβλίου;
«Υπάρχουν ιδιαίτερες προκλήσεις, παρότι δεν είναι πάντοτε αυτές που νομίζει κανείς. Αυτό που παρατηρώ συχνά είναι ότι οι εκδότες σε μικρότερες, περιφερειακές αγορές βιβλίου υιοθετούν ταχύτερα τα καινοτόμα τεχνολογικά εργαλεία, γιατί η ΤΝ τους βοηθά να κάνουν πράγματα που τα μέσα που διαθέτουν δεν θα τους επέτρεπαν. Η ανάγκη είναι σπουδαίος επιταχυντής.
Το βασικό ζήτημα εδώ είναι ότι τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα έχουν εκπαιδευθεί κυρίως με δεδομένα στην αγγλική γλώσσα, με αποτέλεσμα να δημιουργείται ένα ποιοτικό χάσμα: ένα εργαλείο που συντάσσει αξιοπρεπή μεταδεδομένα στα αγγλικά μπορεί να είναι μέτριο στα ελληνικά, και όσο πιο «μικρή» είναι η γλώσσα, τόσο διευρύνεται αυτό το χάσμα. Εάν οι αναγνώστες αναζητούν όλο και περισσότερο βιβλία με τη βοήθεια της ΤΝ, το να έχει το βιβλίο σας μια φτωχή περιγραφή στη δική σας γλώσσα μετατρέπεται σε εμπορικό πρόβλημα, όχι σε τεχνικό.
Συνεπώς, θα συμβούλευα τους επαγγελματίες να είναι καχύποπτοι απέναντι σε οτιδήποτε διαφημίζεται και πωλείται ως οικουμενικό, να δοκιμάζουν τα εργαλεία ΤΝ στη δική τους γλώσσα πριν επενδύσουν και να μοιράζονται τη γνώση που αποκτούν. Οι μικρές αγορές που συνεργάζονται θα πάνε πολύ μακρύτερα από τις μικρές αγορές που προσπαθούν να λύσουν τα ίδια προβλήματα κατά μόνας».
Πώς διασφαλίζετε τα δικαιώματα των συγγραφέων απέναντι στην ΤΝ;
«Η Pan Macmillan αντιμετωπίζει αυτό το ζήτημα πολύ σοβαρά. Η θέση μας είναι σαφής: δεν θα πρέπει να επιτρέπεται στις εταιρείες ΤΝ να χρησιμοποιούν υλικό που προστατεύεται από πνευματικά δικαιώματα για την εκπαίδευση των συστημάτων τους χωρίς άδεια ή αμοιβή. Απαιτούμε διαφάνεια και αδειοδότηση: οι κυβερνήσεις πρέπει να θεσπίσουν νόμους που θα υποχρεώνουν τις εταιρείες ΤΝ να αποκαλύπτουν το περιεχόμενο που έχει χρησιμοποιηθεί για την εκπαίδευση των μοντέλων τους, και θα πρέπει να αποκτούν πρόσβαση στο υψηλής ποιότητας περιεχόμενο των βιβλίων μέσω αδειοδοτήσεων – όχι μέσω μη εξουσιοδοτημένης χρήσης.
«Καμία μηχανή δεν πρόκειται να αντικαταστήσει σύντομα το ανθρώπινο γούστο και ένστικτο».
Είμαι μέλος της Ομάδας Εργασίας για την ΤΝ της Ένωσης Βρετανών Εκδοτών και του Συνασπισμού για τα Δικαιώματα των Δημιουργών στην ΤΝ και καταβάλλουμε μεγάλες προσπάθειες για να κατανοήσει η βρετανική κυβέρνηση πώς έχουν εξορυχθεί έργα που προστατεύονται από πνευματικά δικαιώματα για την εκπαίδευση της ΤΝ και για να αποτραπεί οποιαδήποτε χαλάρωση του ισχύοντος νομικού καθεστώτος προστασίας πνευματικών δικαιωμάτων. Διά της νομικής οδού, όταν κρίνεται σκόπιμο, καλούμε τις εταιρείες ΤΝ να αναλάβουν τις ευθύνες τους. Ήμασταν επίσης ένας από τους πολλούς εκδότες που συμμετείχαν στη διαβούλευση που συγκάλεσε η βρετανική κυβέρνηση για τα πνευματικά δικαιώματα και την ΤΝ, με αποτέλεσμα η κυβέρνηση να αποσύρει την πρότασή της για χαλάρωση του νομικού πλαισίου περί πνευματικών δικαιωμάτων και την εξαίρεση των εταιρειών τεχνολογίας που συλλέγουν περιεχόμενο για τη δημιουργία συστημάτων ΤΝ».
Έχουν εκφραστεί πολλές ανησυχίες σχετικά με το απόρρητο των δεδομένων, τις προκαταλήψεις που διαιωνίζουν τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα και τη διαφάνεια των αλγορίθμων. Πώς τις αντιμετωπίζετε;
«Τις αντιμετωπίζουμε με δύο τρόπους: τεχνικά και κριτικά. Το πρώτο είναι το ευκολότερο: χρησιμοποιούμε ασφαλή εργαλεία που έχουν δημιουργηθεί αποκλειστικά για την εταιρεία μας, διασφαλίζοντας ότι κανένα εμπιστευτικό υλικό δεν βγαίνει από το περιβάλλον μας, και κάθε έργο ή ερώτημα ΤΝ περνά από ορισμένες διαδικασίες προτού πάρει έγκριση ή ξεκινήσουμε σχετικές εργασίες.
Η κριτική αντιμετώπιση είναι προφανώς το δυσκολότερο μέρος. Αυτά τα συστήματα αντικατοπτρίζουν τα δεδομένα με τα οποία εκπαιδεύτηκαν, πράγμα που σημαίνει ότι αντικατοπτρίζουν παλαιότερες ή τρέχουσες συνήθειες —οι οποίες δεν είναι πάντοτε καλές. Συνεπώς, ο κανόνας στον οποίο επιμένουμε είναι ότι ένα μοντέλο ΤΝ μπορεί να μας προσφέρει ενημέρωση που θα βοηθήσει στη λήψη μιας απόφασης, αλλά δεν πρέπει να του επιτραπεί να λάβει μόνο του αποφάσεις που θα έχουν συνέπειες για τον άνθρωπο».
Πώς μπορούν οι εκδότες να χρησιμοποιήσουν την ΤΝ για να ανακαλύψουν νέους συγγραφείς χωρίς να επαναλαμβάνουν μεροληπτικές επιλογές του παρελθόντος;
«Υπάρχει πραγματικός κίνδυνος η ΤΝ να αποτελέσει εμπόδιο παρά βοήθεια σε αυτό το σημείο, γι’ αυτό πρέπει να είμαστε προσεκτικοί και συνειδητοποιημένοι σχετικά με το πώς την εφαρμόζουμε. Η εκδοτική βιομηχανία βασίζεται ήδη σε μεγάλο βαθμό σε παρελθόντα δεδομένα —συγκρίσιμοι τίτλοι, παλαιότερες πωλήσεις— και ένα σύστημα εκπαιδευμένο με στοιχεία του παρελθόντος μπορεί απλώς να ενισχύσει παλιά μοτίβα και μεροληπτικές επιλογές. Αν αυτοματοποιήσουμε τις διαδικασίες επιλογής τίτλων χωρίς επιφυλάξεις, θα εισπράξουμε προτάσεις για βιβλία σαν αυτά που έχουμε ήδη, απλώς σε μεγαλύτερο όγκο, ταχύτερα ή πιο αποτελεσματικά.
Επομένως, θα πρέπει να επικεντρωθούμε στο πώς θα διασφαλίσουμε ότι χρησιμοποιούμε την ΤΝ για να διευρύνουμε τη βάση εισαγωγής κι όχι μόνο για να φιλτράρουμε δεδομένα. Ας εξετάσουμε πώς μπορούμε, λοιπόν, να τη χρησιμοποιήσουμε για να μειώσουμε το κόστος προσέγγισης ενός ειδικού κοινού, ώστε ένα βιβλίο που απευθύνεται σε ένα περιορισμένο αναγνωστικό κοινό να γίνει βιώσιμο; Μπορούμε να τη χρησιμοποιήσουμε με υπεύθυνους τρόπους για να καταστήσουμε προσιτές τη μετάφραση, το ακουστικό βιβλίο και τις μορφές που είναι προσβάσιμες σε άτομα με αναπηρία, ώστε να ταξιδέψουν ευρύτερα οι φωνές περισσότερων δημιουργών; Και πώς θα μπορούσαμε να τη χρησιμοποιήσουμε για να ελαφρύνουμε το διοικητικό βάρος από τους επιμελητές μας και άλλες ομάδες εργαζομένων, ώστε να ελευθερωθεί χρόνος για να διαβάσουν περισσότερα χειρόγραφα, να κάνουν νέες επαφές και να κατανοήσουν καλύτερα τα κοινά που παραδοσιακά υποεκπροσωπούνται;».
Με τον καταιγιστικό όγκο ψηφιακού περιεχομένου που μας περιβάλλει, ποιες στρατηγικές αναζήτησης μέσω ΤΝ θα είναι οι πιο αποτελεσματικές για να βοηθήσουν ενδιαφέρουσες φωνές να φτάσουν στους αναγνώστες;
«Η πιο σημαντική αλλαγή στην εποχή μας είναι ότι η εύρεση μετατοπίζεται από το πλαίσιο αναζήτησης με το οποίο είμαστε όλοι εξοικειωμένοι προς τη διαλογική αναζήτηση. Οι αναγνώστες ζητούν συστάσεις από την ΤΝ, και αυτά τα συστήματα απαντούν με βάση όσες αξιόπιστες πληροφορίες μπορούν να βρουν για ένα βιβλίο.
«Τα περισσότερα βιβλία που έχουν κάτι να πουν δεν αποτυγχάνουν επειδή δεν τα θέλει κανείς».
Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να γίνουμε ακόμα καλύτεροι στον τρόπο με τον οποίο “περιγράφουμε” τα βιβλία, ώστε τα συστήματα της ΤΝ να μπορούν να τα ανακαλύψουν εύκολα. Τα αναλυτικά, λεπτομερή, διακριτά και εις βάθος μεταδεδομένα είναι το κλειδί. Εμείς έχουμε επενδύσει σε μεγάλο βαθμό εδώ: ένα από τα ιδιόκτητα εσωτερικά εργαλεία που αναπτύξαμε παράγει και ανανεώνει μεταδεδομένα σε μεγάλη κλίμακα. Επίσης, παρακολουθούμε πόσο συχνά ο ιστότοπός μας αναφέρεται σε συστάσεις βιβλίων από ΤΝ. Είχαμε εξαιρετικά δυνατά αποτελέσματα, αλλά δεν εφησυχάζουμε· οι κανόνες αναζήτησης αλλάζουν συχνά και γρήγορα, οπότε πρέπει να συμβαδίζουμε με την εξέλιξη της αναζήτησης μέσω ΤΝ. Έχω μια καταπληκτική ομάδα που παρακολουθεί τις εξελίξεις και βοηθά τους υπόλοιπους από εμάς να μένουμε ενημερωμένοι καθώς τα πράγματα εξελίσσονται.
Ο δεύτερος τομέας στον οποίο η ΤΝ θα μπορέσει να μας βοηθήσει είναι να εντοπίσουμε ένα μικρό, ειδικό κοινό που μπορεί να ενδιαφέρεται για ένα εξειδικευμένο βιβλίο και να το προσεγγίσουμε με προσιτό κόστος, καθώς και η προσέγγιση περισσότερων ανθρώπων με τις μεγάλες εταιρικές καμπάνιες μας, προσφέροντας εξατομικευμένες διαφημίσεις σε μεγάλη κλίμακα σε κάθε σχετικό κοινό. Τα περισσότερα βιβλία που έχουν κάτι να πουν δεν αποτυγχάνουν επειδή δεν τα θέλει κανείς, αλλά επειδή οι άνθρωποι που θα τα αγαπούσαν δεν μαθαίνουν ποτέ την ύπαρξή τους. Αυτή είναι μια δυνατότητα που προσφέρει η ΤΝ στους εκδότες, η οποία πιστεύω ότι μας ενθουσιάζει όλους».
Η Σάρα Λόιντ θα μιλήσει για τις εφαρμογές της ΤΝ στις εκδόσεις, τη στρατηγική, τα εργαλεία και τα σχετικά ηθικά ζητήματα στο πλαίσιο του ΤhinkPub Athens, την Πέμπτη 24 Σεπτεμβρίου 2026, στο Ινστιτούτο Γκαίτε στην Αθήνα (Ομήρου 14-16). Είσοδος ελεύθερη, με προεγγραφή στο https://thinkpubathens.gr