Μια νεαρή γυναίκα με αγάπη για τη λογοτεχνία και συγγραφικές φιλοδοξίες φτάνει στο Παρίσι για σπουδές. Η γαλλική πρωτεύουσα θα αποδειχθεί ένας τόπος γεμάτος κλειδωμένα δωμάτια στα οποία εκείνη αδυνατεί να εισέλθει. Οι κοινωνικοί και ακαδημαϊκοί κύκλοι στους οποίους νιώθει ότι δικαιωματικά ανήκει αποδεικνύονται απροσπέλαστοι, και η –πλατωνική αλλά ερωτικά φορτισμένη– σχέση με τον καθηγητή της θα αποτελέσει την αφορμή για ένα πλήθος επιστολών που απευθύνονται στον ίδιο και αποτελούν και τον κορμό του μυθιστορήματος. Η Ρένα Λούνα
– Οι ερωτικές σχέσεις καθηγητών ή άλλων μεγαλύτερης ηλικίας διανοούμενων με νεαρά άτομα, που είτε σπουδάζουν είτε προσπαθούν να κάνουν ένα καλλιτεχνικό ξεκίνημα στον ίδιο κλάδο, δεν είναι κάτι καινούριο, τουναντίον. Μπορεί μια φαινομενική συναίνεση να αναιρέσει τη σχέση εξουσίας;
Η ερώτηση μου θυμίζει το σχόλιο πως η φοιτήτρια είναι χειριστική, ένα σχόλιο που με ιντρίγκαρε. Δεν διαφωνώ ότι προσπαθεί να χειριστεί τον καθηγητή. Ο χειρισμός της, όμως, αποτελεί μια τακτική μέσα σε ένα πεδίο του οποίου τους όρους και τις συνέπειες ελέγχει εκείνος· δεν ισοδυναμεί με κατοχή εξουσίας. Όλες οι πράξεις της εκτυλίσσονται κάτω από την ομπρέλα αυτής της ασυμμετρίας.
Στέκομαι στη λέξη «φαινομενική». Όταν μιλάμε για δύο ενήλικα πρόσωπα, η συναίνεση της νεότερης μπορεί να είναι απολύτως πραγματική· μπορεί να επιθυμεί, να φαντασιώνεται, να επιδιώκει τη σχέση, ακόμη και να παίρνει την πρωτοβουλία. Εάν αρνηθούμε εκ των προτέρων αυτή τη δυνατότητα, κινδυνεύουμε να της αφαιρέσουμε την αυτενέργεια και να την αντιμετωπίσουμε σαν παιδί. Η επιθυμία και η φαντασία της, όμως, δεν εξισώνουν αυτομάτως τους όρους της σχέσης. Η σχέση τους παραμένει εκμεταλλευτική, εξαιτίας του πώς ο καθηγητής χειρίστηκε το μεταξύ τους: εκείνος όριζε τις αποστάσεις και κάθε επανάσταση από την ίδια θα ήταν καταστροφική. Φυσικά και έχεις λίγο χώρο να κινηθείς εάν έχει πιαστεί το πόδι σου σε μια παγίδα – αλλά πόσο μακριά μπορείς να πας; Οι σχέσεις εξουσίας εμπεριέχουν αυτή την παγίδα, την οποία ο δυνατός μπορεί να χρησιμοποιήσει ή και όχι. Όταν την χρησιμοποιεί, κοινωνικά έχουμε μάθει να το αποδεχόμαστε με φυσικότητα.
Η επιθυμία της δεν είναι ψεύτικη, αλλά είναι μπλεγμένη με ένα πολύπλοκο κοινωνικό και πολιτικό οικοσύστημα, συνεπώς η συναίνεσή της είναι προέκταση αυτού του μπερδέματος. Υπήρχε συναίνεση, αλλά υπήρχε και μια μεγάλη ευθύνη του καθηγητή, την οποία ο ίδιος είχε συνηθίσει να αγνοεί, διότι, απλώς, έτσι γίνονταν τα πράγματα.
– Τι σημαίνει για σας “γυναικεία γραφή”; Είναι όρος που οικειοποιείστε για το έργο σας;
Όσο δεν υπάρχει όρος «αντρική γραφή», ο όρος «γυναικεία γραφή» θα είναι υπό συζήτηση. Λυπάμαι που ο όρος δημιουργήθηκε εξαρχής, διότι σήμαινε πως υπάρχει ένας έμφυτος, ενιαίος τρόπος με τον οποίο γράφουμε οι γυναίκες. Πως επιλέγουμε το ίδιο θέμα και μας απασχολούν αποκλειστικά τα ίδια ζητήματα. Οι γυναίκες είναι άνθρωποι, άρα διαφορετικές, συνεπώς δεν αποτελούν μια ομοιογενή κατηγορία.
Τα τελευταία χρόνια, όμως νομίζω πως ο όρος έχει επαναδιεκδικηθεί και εννοούμε μια γραφή που γνωρίζει ότι οι γυναίκες δεν εισήλθαν ιστορικά στη γλώσσα, στη λογοτεχνία και στον δημόσιο χώρο από μια ουδέτερη θέση, τότε ναι, από αυτή την άποψη οικειοποιούμαι τον όρο. Εάν η γυναικεία γραφή είναι εκείνη που παρατηρεί πώς η έμφυλη εξουσία εισχωρεί στο σώμα, στην επιθυμία, στη φιλοδοξία, στην ντροπή, ακόμη και στον τρόπο με τον οποίο μια γυναίκα αφηγείται τον εαυτό της, τότε, περήφανα, είμαι μέρος του όλου.
Επομένως οικειοποιούμαι τη «γυναικεία γραφή» ως παράδοση κι ως γενεαλογία, όχι ως αισθητική συνταγή, ούτε ως ξεχωριστό ράφι. Συμφωνώ με τον όρο ως πολιτική θέση, μέχρι να σταματήσει να είναι απαραίτητο.
Διαβάστε επίσης:
Αγαπητή μαρμάρινη πλάκα: Ένα αριστοτεχνικά δομημένο μυθιστόρημα από τη Ρένα Λούνα