“Fatherland”: Ήδη ο τίτλος σημαίνει και επισημαίνει πολλά. Γιατί όχι “Motherland”; Επειδή αυτή η λέξη κρύβει ανάμεσα στα γράμματά της και τη φροντίδα, το νοιάξιμο, τη ζεστασιά και το συναίσθημα. Αντίθετα, ο όρος «Fatherland» έχει συνδεθεί με την καταγωγή, το κράτος, το έθνος και σε προδιαθέτει εξαρχής με μια ψυχρότητα. Καίρια λοιπόν η επιλογή και καθοριστική για την ταυτότητα της νέας ταινίας του Πολωνού Πάβελ Παβλικόφσκι, η οποία είναι ξεκάθαρα συγγενής με το υπόλοιπο έργο του που θαυμάσαμε, τη βραβευμένη με Όσκαρ «Ίντα» (2013) και τον βραβευμένο στις Κάννες «Ψυχρό Πόλεμο» (2018), καταρχάς σε επίπεδο αισθητικής, με δηλωμένη και πάλι την πίστη στα ασπρόμαυρα τετράγωνα κάδρα, αλλά και σε επίπεδο ουσίας αφού και τα τρία φιλμ διατρέχει το πνεύμα μιας Ευρώπης που προσπαθεί να ορθοποδήσει πάνω σε συντρίμια πολέμου και στο τραύμα μιας συλλογικής ενοχής και που ψάχνει τους νέους φάρους που θα οδηγήσουν το βλέμμα και την πορεία της προς το μέλλον.
Ο Χανς Ζίσλερ είναι ο δωρικός και αινιγματικός Τόμας Μαν @Agata Grybowska
Η ταινία ξεκινά με τον γιο του Τόμας Μαν, τον Κλάους Μαν, που ήταν συγγραφέας και ο ίδιος («Μεφίστο»), να μιλάει στο τηλέφωνο με την αδερφή του, Έρικα, η οποία βρίσκεται σε κάποιο δωμάτιο ξενοδοχείου, σε μια στάση από το μεγάλο ταξίδι που κάνει με τον πατέρα τους. Με αυτό το τηλεφώνημα, ο θεατής νοιώθει πόσο ανήσυχο και ανασφαλές πλάσμα είναι ο Κλάους (θαυμάσιος ο Αουγκούστ Ντιλ στην ολιγόλεπτη αλλά καθοριστική εμφάνιση του), αλλά και πόσο «τραυματισμένα» είναι και τα δύο αδέρφια από έναν επιβλητικό, δωρικό και σημαντικό (για τον κόσμο και την ανθρωπότητα) πατέρα, που έχει κλειστεί σε ένα πανίσχυρο κάστρο περίτεχνων λέξεων, «απόρθητο» συναισθηματικά όχι μόνο από τους ξένους αλλά τελικά και από την ίδια την οικογένεια του. Είναι μια σκηνή, όχι απλά έναρξης, αλλά κλειδί για την εξέλιξη και την καρδιά της ταινίας, που επανέρχεται στο μυαλό μας όσο προχωρά η αφήγηση.
Ο Παβλικόφσκι, που πίνει κρασί (μάλλον ελληνικό αφού έχει κάνει την Ελλάδα δεύτερο σπίτι του) στο όνομα της αφηγηματικής λιτότητας, σε αυτό το μινιμάλ κομψοτέχνημα «παίζει» με τις έννοιες του πατριωτισμού, της πατρίδας, αλλά και της πατρότητας, εμφανίζοντας έναν πατέρα που δείχνει να ανησυχεί περισσότερο για τη δημόσια εικόνα του, παρά για τη συναισθηματική κατάσταση του γιου του, και τελικά τον θάνατο του από υπερβολική δόση υπνωτικών.
Ο στυλίστας σκηνοθέτης που έχει αναμφισβήτητα στόφα auteur παραδίδει μια εγκεφαλική, αλλά καθόλου δύστροπη ταινία που την αφήνει να λειτουργήσει πάνω στις ψυχρές αποχρώσεις της ασπρόμαυρης φωτογραφίας (του Λούκας Ζαλ), φροντίζοντας κάθε μικρή λεπτομέρεια στα ακριβή και ακαδημαΐκά του κάδρα. Το ξέσπασμα της Έρικα όταν ουρλιάζει στους φασίστες που περνάνε κάτω από το παράθυρο της λειτουργεί σαν μια μικρή αλλά αναγκαία βαλβίδα αποσυμπίεσης, αμέσως όμως, ξαναμπαίνει το καπάκι στην χύτρα και η ταινία συνεχίζει στον ίδιο ρυθμό να θέτει τα ηθικά και πολιτικά διλήμματα της εποχής, και ίσως και των καιρών μας.
