Κάντε TO BHMA προτιμώμενη πηγή
Το πανηγύρι της Αναστάσεως. Εδουάρδος Σακαγιάν (2026).
Οπως θα πει στο «Βήμα»: «Εκείνο που με γοητεύει είναι ότι πρόκειται για δημιουργούς που συμπορεύονται στην τέχνη και στη ζωή, χωρίς ποτέ να συγκλίνουν σε μία κοινή εικαστική γλώσσα. Συχνά λέγεται πως ένας ζωγράφος είναι μια “κινητή πινακοθήκη”. Διαμορφώνεται από τα έργα που έχει δει, από τα βιβλία που έχει διαβάσει, από τους δασκάλους στους οποίους θήτευσε – και οι δυο δηλώνουν “παιδιά” του Λεονάρντο Κρεμονίνι (σ.σ.: μία από τις σημαντικότερες μορφές της ευρωπαϊκής παραστατικής ζωγραφικής του δεύτερου μισού του 20ού αιώνα, κοντά στον οποίο μαθήτευσαν πολλοί σημαντικοί έλληνες ζωγράφοι).
Οταν δύο ζωγράφοι μοιράζονται επί δεκαετίες τον ίδιο βίο, αυτή η ανταλλαγή γίνεται καθημερινότητα. Το κοινό τους εργαστήριο στου Γκύζη – με τους διακριτούς χώρους του καθενός – μοιάζει με κοίτη όπου κυλούν παράλληλα δύο ποτάμια. Τα νερά τους πλησιάζουν, χωρίς ποτέ να συγχέονται. Νομίζω πως αυτή ακριβώς τη λεπτή ισορροπία είχε διακρίνει και η Αλεξάνδρα Γουλάκη-Βουτυρά όταν επέλεξε να τους παρουσιάσει στο Τελλόγλειο Ιδρυμα το 2022. Δεν πρόκειται για εύκολη αντιπαράθεση, αλλά για μια συνάντηση δύο ζωγραφικών συνειδήσεων που φωτίζονται αμοιβαία».
Στην έκθεση συναντιούνται λοιπόν δύο διαφορετικά τοπία, που όμως έχουν περισσότερα κοινά απ’ ό,τι αντιλαμβάνεται κανείς με μια πρώτη ματιά. Οπως θα εξηγήσει ο Μυλωνάς: «Το ένα είναι το τοπίο της ανθρώπινης συνθήκης. Ο Σακαγιάν ζωγραφίζει τον άνθρωπο σχεδόν πάντοτε ως μέλος μιας κοινότητας. Οι θεατές, οι λουόμενοι, οι οδηγοί στο μποτιλιάρισμα συγκροτούν ένα συλλογικό σώμα.
Αντίστοιχα, στο έργο της Τσακάλη τα άνθη και οι κήποι της είναι ένας ζωντανός οργανισμός που αναπτύσσεται αδιάκοπα. Ακόμη και οι στέγες του Παρισιού αντιμετωπίζονται με την ίδια λογική, σαν η πόλη να έχει αποκτήσει τη δική της βλάστηση. Στη μία περίπτωση η πυκνότητα είναι ανθρώπινη, στην άλλη φυτική. Και οι δύο, όμως, ζωγραφίζουν την ίδια αλήθεια: ότι ο κόσμος δεν είναι άθροισμα πραγμάτων αλλά ένα συνεχές πεδίο σχέσεων. Γι’ αυτό τα έργα τους συνυπάρχουν στον ίδιο χώρο. Συνομιλούν επειδή κοιτούν προς την ίδια κατεύθυνση, ο καθένας από διαφορετική όχθη».
Από τον Νόλαν ως τη μεγάλη ζωγραφική
Η έκθεση βέβαια δεν επιβάλλει μία ανάγνωση που θα σχετίζεται με τη θεματική της. «Δεν πιστεύω ότι η ζωγραφική ανοίγει δημόσιο διάλογο επειδή διατυπώνει θέσεις. Οποτε δοκιμάστηκε με στρατευμένα κινήματα, είχε ημερομηνία λήξης. Μπροστά σε έναν πίνακα συμβαίνει κάτι παράδοξο. Δέκα άνθρωποι στέκονται απέναντί του, αλλά κανείς δεν βλέπει ακριβώς το ίδιο.
Ο καθένας φέρνει μαζί του τις δικές του μνήμες, τις απώλειες και τις προσδοκίες του. Εκεί βρίσκεται, κατά τη γνώμη μου, η βαθιά δημοκρατική φύση της ζωγραφικής. Είναι ίσως η μόνη δημόσια “γλώσσα” που δεν ολοκληρώνεται πάνω στον καμβά αλλά στο βλέμμα του άλλου. Κάποιος θα σταθεί στους ανθρώπους του Σακαγιάν, άλλος θα χαθεί στους κήπους της Τσακάλη».
Για τον Μυλωνά, η διαχρονικότητα ενός έργου δεν εξαρτάται από την εποχή στην οποία δημιουργήθηκε, αλλά από την ικανότητά του να γεννά συνεχώς νέες αναγνώσεις και να συνομιλεί διαφορετικά με κάθε θεατή. «Σκέφτομαι τον Οδυσσέα του Κρίστοφερ Νόλαν. Διαβάζουμε ακόμη τον Ποιητή όχι επειδή ζούμε όπως οι ήρωές του. Τον διαβάζουμε γιατί κάθε εποχή τούς απευθύνει διαφορετικά ερωτήματα.
Κάτι αντίστοιχο συμβαίνει και με τα μεγάλα έργα. Παραμένουν ζωντανά επειδή είναι ανεξάντλητα. Επιτρέπουν σε κάθε εποχή να τα ξαναδεί χωρίς να εξαντλούνται ποτέ. Το έργο δεν αλλάζει, αλλάζει ο θεατής. Ακόμη και σε εμάς τους ίδιους, στα είκοσί μας χρόνια στεκόμαστε μπροστά του διαφορετικά απ’ ό,τι στα πενήντα. Αλλες εμπειρίες, άλλες απώλειες, άλλες χαρές μεταβάλλουν τον τρόπο που βλέπουμε. Και το μεγάλο έργο αντέχει όλες αυτές τις μεταμορφώσεις του βλέμματος».
INFO
«Από το χάος στον κόσμο» στο Μέγαρο Ιδρύματος Τηνιακού Πολιτισμού, Τήνος – Κυκλάδες, έως τις 23/8.