Κάντε TO BHMA προτιμώμενη πηγή
Γραμμένο στην πρώτη εικοσιπενταετία του 20ού αιώνα, το μυθιστόρημα «An American Tragedy» του Θίοντορ Ντράιζερ, το οποίο κυκλοφόρησε το 1925, ήταν εμπνευσμένο από μια αληθινή ιστορία που είχε συγκλονίσει την κοινή γνώμη το 1906.
Το βιβλίο περιγράφει την ιστορία του Κλάιντ Γκρίφιθς, του φτωχού αλλά φιλόδοξου ανιψιού πλούσιου βιομηχάνου, ο οποίος συναναστρεφόμενος δύο γυναίκες υποχρεούται να παντρευτεί τη μία (λόγω εγκυμοσύνης) παρότι η καρδιά του είναι δοσμένη στην άλλη.
Η γυναίκα που πρέπει να παντρευτεί είναι φτωχή, η άλλη πλούσια, και οι διακοπές των νεονύμφων στο θέρετρο μιας λίμνης θα κλιμακώσουν την τραγικότητα αυτού του μοιραίου ερωτικού τριγώνου.
Εκτενές μυθιστόρημα – περισσότερες από 800 σελίδες – το «An American Tragedy» αρχικώς εκδόθηκε σε δύο τόμους. Ωστόσο, παρά τον όγκο και την αρκετά τσουχτερή τιμή του, κατάφερε να πουλήσει περίπου 50.000 αντίτυπα μέσα στον μόλις πρώτο χρόνο κυκλοφορίας του. Παρότι το έργο απαγορεύτηκε σε κάποια σημεία των ΗΠΑ όπως η Βοστώνη, σε γενικές γραμμές χάρηκε την ευρεία αναγνώριση των κριτικών, αναδεικνύοντας τον Ντράιζερ σε κορυφαίο αμερικανό συγγραφέα της εποχής του.
Κοινωνική απεικόνιση
Σε ένα βαθύτερο, ουσιαστικό επίπεδο, το «An American Tragedy» αποτελεί μια αριστοτεχνική απεικόνιση της κοινωνίας, οι αξίες της οποίας διαμορφώνουν τις φιλοδοξίες του Κλάιντ και σφραγίζουν τη μοίρα του. Είναι μια αξεπέραστη απόδοση της σκληρής πραγματικότητας της αμερικανικής ζωής και της σκοτεινής πλευράς του αμερικανικού ονείρου.
Θα πρέπει δε να σημειωθεί ότι σε αντίθεση, π.χ., με τον Φ. Σκοτ Φιτζέραλντ (Ο μεγάλος Γκάτσμπι) ο Ντράιζερ δεν υπήρξε ποτέ «συγγραφέας της μόδας». Ούτε στην εποχή του ούτε στα μετέπειτα χρόνια. Είναι ο λιγότερο «στρωτός» συγγραφέας που μπορεί να φανταστεί κανείς, γιατί η πεζογραφία του απορροφά τον αναγνώστη σε ψυχολογικό επίπεδο – χωρίς όμως να είναι δυσνόητη.
Πράγματι, η επιτηδευμένη «αδεξιότητα» της γλώσσας στην επιφάνεια διαψεύδει τη λεπτότητα της ανάλυσης, ενώ σχεδόν κάθε γραμμή των μυθιστορημάτων του αποτελεί ανάλυση των ανείπωτων σκέψεων και των κινήτρων των χαρακτήρων – τόσο των συνειδητών όσο και των υποσυνείδητων.
Το πέρασμα στον κινηματογράφο
Η ταινία «Μια θέση στον ήλιο» του Τζορτζ Στίβενς, που αποτέλεσε μεταφορά του μυθιστορήματος του Ντράιζερ και από την περασμένη Πέμπτη προβάλλεται ξανά στις αίθουσες, θεωρείται ένα από τα πιο σημαντικά κοινωνικά μελοδράματα του αμερικανικού κινηματογράφου, αλλά δεν είναι η μόνη που έχει ασχοληθεί με το μυθιστόρημα.
Το μυθιστόρημα μεταφέρθηκε για πρώτη φορά στο σινεμά το 1931 από τον Γιόζεφ φον Στέρνμπεργκ, στην ταινία «An American tragedy». Μάλιστα, το στούντιο της Paramount, προτού καταλήξει στον Φον Στέρνμπεργκ, βρισκόταν σε διαπραγματεύσεις με τον Σεργκέι Αϊζενστάιν για σκηνοθέτη – κάτι που, αν γινόταν, θα σηματοδοτούσε την πρώτη ταινία του ρώσου δημιουργού γυρισμένη στην αγγλική γλώσσα. Παρότι ο Αϊζενστάιν είχε αρχίσει να γράφει το σενάριο της ταινίας, αυτό το σχέδιο δεν υλοποιήθηκε ποτέ.
Ομως η ταινία του Φον Στέρνμπεργκ δεν ευτύχησε στα ταμεία. Υπήρξε μεγάλη εμπορική αποτυχία, ίσως επειδή το κοινό της εποχής του δεν ήταν προετοιμασμένο για το σοκ που δέχτηκε από την ταινία, η οποία μάλιστα αντιμετώπισε σοβαρά προβλήματα λογοκρισίας, πέρα από το ότι η διανομή της απαγορεύτηκε ολοκληρωτικά σε διάφορες χώρες όπως η Μεγάλη Βρετανία και η Ιταλία.
Η γέννηση ενός αριστουργήματος
Θα έπρεπε να περάσουν είκοσι ολόκληρα χρόνια ώστε η Paramount, που είχε διατηρήσει τα δικαιώματα του βιβλίου, να βάλει πλώρη για μία δεύτερη κινηματογραφική διασκευή το 1951. Το σχέδιο ανέλαβε ένας μεγάλος σκηνοθέτης, ο Τζορτζ Στίβενς, και η ταινία ονομάστηκε «A Place in the Sun».
Ισως η μεγαλύτερη αξία σε αυτό το ρομάντζο με τα έντονα νουάρ στοιχεία και την κορύφωση δικαστικού θρίλερ να είναι η έντονη κριτική που ασκεί πάνω στους ταξικούς κώδικες της περιόδου της ιστορίας του.
Επίσης, τεράστια σημασία για την επιτυχία της παίζει το επιτυχημένο καστ, το δραματικό ερωτικό τρίγωνο Μοντγκόμερι Κλιφτ στον ρόλο του κεντρικού ήρωα Τζορτζ Ιστμαν, Ελίζαμπεθ Τέιλορ, που υποδύεται την Αντζελα Βίκερς, τη γυναίκα στην οποία η καρδιά του Τζορτζ είναι δοσμένη, και Σέλεϊ Γουίντερς ως Αλις Τριπ, που είναι το πραγματικά τραγικό πρόσωπο της όλης αυτής κατάστασης.
Στην εποχή της ταινίας ο Μοντγκόμερι Κλιφτ ήδη ανήκε στους σημαντικότερους νέους ηθοποιούς του κινηματογράφου και μετρούσε μία υποψηφιότητα για Οσκαρ για την πρώτη του ταινία «The Search» (1948). Εντονος και νευρωτικός, ο Κλιφτ ήταν ιδανικός για τον ρόλο του Τζορτζ, παρότι ο ίδιος, ανασφαλής καθώς ήταν, βασιζόταν σε μεγάλο βαθμό στη δασκάλα υποκριτικής του, τη Μίρα Ροστόβα, για τη διαμόρφωση των ερμηνειών του – κάτι που δεν βρήκε καθόλου σύμφωνο τον Στίβενς.
Ηθοποιός του κινηματογράφου από παιδί (Λάσι), η Ελίζαμπεθ Τέιλορ δεν είχε εργαστεί ποτέ με αυτόν τον τρόπο στο παρελθόν και η ερμηνεία της στην ταινία «Μια θέση στον ήλιο» απέκτησε μεγαλύτερο βάθος. Μάλιστα, η Τέιλορ είχε αναπτύξει έναν εφηβικό έρωτα για τον Κλιφτ και πίστευε πως ήταν ερωτευμένη μαζί του (ο Κλιφτ ήταν ομοφυλόφιλος). Εγιναν στενοί φίλοι και ο Στίβενς, λαμβάνοντας υπόψη του την ένταση της σχέσης τους, συχνά διαμόρφωνε τους διαλόγους ώστε να αποτυπώνεται η αυξανόμενη μητρική τρυφερότητα της Τέιλορ απέναντι στον νευρωτικό Κλιφτ.
Από την πλευρά της, τέλος, η Σέλεϊ Γουίντερς ήθελε με τον ρόλο της Αλις Τριπ να ξεφύγει από την εικόνα του ξανθού pin up girl που την κυνηγούσε επί χρόνια. Ο Τζορτζ Στίβενς δεν την ήθελε αρχικά, αλλά μια οντισιόν της αμακιγιάριστη τον έπεισε και της έδωσε τον ρόλο. Και πράγματι, η Γουίντερς εδώ είναι καταπληκτική.
Ταινία-μνημείο
Η ταινία του Στίβενς – γνωστού επίσης από ταινίες όπως «Ο γίγας», «Shane» και «Η γυναίκα της χρονιάς» – κέρδισε μία θέση στην κινηματογραφική αιωνιότητα χάρη και στα έξι βραβεία Οσκαρ με τα οποία τιμήθηκε έχοντας προταθεί συνολικά σε εννέα κατηγορίες. Κέρδισε στις κατηγορίες σκηνοθεσίας, σεναρίου, φωτογραφίας, μοντάζ, κοστουμιών και μουσικής και έχασε τα Οσκαρ καλύτερης ταινίας, Α’ ανδρικού ρόλου (Κλιφτ) και Β’ γυναικείου ρόλου (Γουίντερς).
Να σημειωθεί ότι ο Τσάρλι Τσάπλιν είχε χαρακτηρίσει την ταινία ως την καλύτερη ταινία που είχε γυριστεί ποτέ με θέμα την Αμερική και ότι το American Film Institute την έχει τοποθετήσει στο νούμερο 53 της λίστας των 100 πιο σπουδαίων ερωτικών ιστοριών του σινεμά στα χρονικά του Χόλιγουντ. Το 1991 το φιλμ επιλέχθηκε για διατήρηση στο Εθνικό Μητρώο Κινηματογράφου των Ηνωμένων Πολιτειών (National Film Registry) από τη Βιβλιοθήκη του Κογκρέσου, καθώς θεωρήθηκε σημαντικό «πολιτιστικά, ιστορικά και αισθητικά».