Η Λασκαρίνα Μπουμπουλίνα και η Μαντώ Μαυρογένους αποτέλεσαν τις δύο εμβληματικότερες γυναικείες μορφές του 1821. Αν και η παραδοσιακή ποίηση της εποχής (όπως του Σολωμού ή του Κάλβου) εστιάζει συχνά σε συλλογικά θηλυκά σύμβολα (π.χ. Σουλιώτισσες, Μεσολογγίτισσες), η λαϊκή μούσα, το δημοτικό τραγούδι, οι ξένοι φιλέλληνες ποιητές και η μεταγενέστερη ελληνική λογοτεχνία αποθέωσαν τις δύο αυτές γυναίκες, μετατρέποντάς τις από ιστορικά πρόσωπα σε αιώνια λογοτεχνικά σύμβολα.
Η ποίηση δεν ύμνησε μόνο την ένοπλη δράση τους, αλλά και μια βαθύτερη, οικονομική και κοινωνική θυσία: την πλήρη εκποίηση των τεράστιων περιουσιών τους για τη χρηματοδότηση του Αγώνα.
Λασκαρίνα Μπουμπουλίνα: Η «Καπετάνισσα» της Λαϊκής Μούσας
Η Μπουμπουλίνα, με τον δυναμικό της χαρακτήρα και τη δράση της στη θάλασσα με το θρυλικό πλοίο «Αγαμέμνων», πέρασε αμέσως στο λαϊκό φαντασιακό. Το δημοτικό τραγούδι και οι λαϊκοί στιχουργοί την αντιμετώπισαν ως μια γυναίκα που ξεπέρασε τα όρια της ανθρώπινης φύσης:
- Το Πρότυπο της Αμαζόνας: Στα λαϊκά στιχουργήματα, η Μπουμπουλίνα δεν περιγράφεται με όρους γυναικείας αδυναμίας, αλλά ως ισότιμη —αν όχι ανώτερη— των ανδρών οπλαρχηγών. Οι στίχοι εστιάζουν στο σπαθί της, στα κανόνια των πλοίων της και στον τρόμο που προκαλούσε στους εχθρούς.
- Η Θυσία των Πλούτων: Η ποίηση τονίζει με δέος ότι μια πάμπλουτη γυναίκα διάλεξε τις κακουχίες του πολέμου αντί για την ασφάλεια των Σπετσών:
«Μπουμπουλίνα Λασκαρίνα και Μαντώ του Μαυρογένους / πλοία δώσατε και χρήμα για τη λευτεριά του γένους»
Μαντώ Μαυρογένους: Η «Ωραία Ελληνίδα» του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού
Η περίπτωση της Μαντώς Μαυρογένους συγκίνησε ιδιαίτερα τους ξένους φιλέλληνες ποιητές (κυρίως Γάλλους και Ιταλούς). Ήταν μια γυναίκα αριστοκρατικής καταγωγής, μορφωμένη και εξαιρετικά ευειδής (γνωστή στην Ευρώπη ως «Bella Greca»), η οποία εγκατέλειψε τα σαλόνια για να βρεθεί στα χαρακώματα.
- Η Ρομαντική Ηρωίδα: Στη φιλελληνική ποίηση, η Μαντώ εξιδανικεύεται ως η ενσάρκωση της ίδιας της Ελλάδας: αγνή, αλλά και αποφασισμένη να πεθάνει. Οι ποιητές υμνούν τις επιστολές που έστελνε στις γυναίκες του Παρισιού και του Λονδίνου για να ζητήσει βοήθεια, μετατρέποντάς την σε σύμβολο διεθνούς αλληλεγγύης.
- Η Τραγικότητα της Θυσίας: Η μεταγενέστερη ελληνική ποίηση και δραματουργία εστιάζει στην τραγική της μοίρα. Η Μαντώ έδωσε όλη της την περιουσία και πέθανε πάμπτωχη και ξεχασμένη στην Πάρο. Αυτή η αντίθεση (απόλυτα πλούτη – απόλυτη φτώχεια για χάρη της ελευθερίας) έδωσε στους ποιητές το υλικό για να υμνήσουν το ανιδιοτελές της πατριωτικό μεγαλείο.
Πώς τις Αντιμετωπίζει η Σχολική και Σύγχρονη Ποίηση
Στη νεότερη λογοτεχνική παράδοση και στα σχολικά ποιήματα, οι δύο ηρωίδες εμφανίζονται σχεδόν πάντα ως συμπληρωματικά αντίθετα:
- Η Μπουμπουλίνα εκπροσωπεί την ατίθαση, τραχιά και δωρική δύναμη της θάλασσας.
- Η Μαντώ εκπροσωπεί την καλλιεργημένη, εύθραυστη αλλά εξαιρετικά επινοητική δύναμη του πνεύματος.
Και οι δύο μαζί, μέσα από τους στίχους, δικαιώνονται ιστορικά γιατί απέδειξαν ότι ο πατριωτισμός δεν έχει φύλο και ότι η γυναικεία συνεισφορά ήταν ηθική, υλική και στρατιωτική.
Αν σας άρεσε το άρθρο, θα βρείτε και άλλα στο site μας. Κι αν σας άρεσε πολύ, παρακαλούμε…κοινοποιήστε το!