Ο Επίκουρος (341–270 π.Χ.) υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους στοχαστές της ελληνιστικής περιόδου και ιδρυτής της περίφημης φιλοσοφικής σχολής του «Κήπου» στην Αθήνα.
Αν και το όνομά του στο πέρασμα των αιώνων παρερμηνεύτηκε, ταυτιζόμενο συχνά με την αλόγιστη πολυτέλεια και τον άκρατο ηδονισμό, η πραγματική του διδασκαλία υπήρξε βαθιά συγκροτημένη, εστιάζοντας στο μέτρο, την απλότητα και τον ορθολογισμό.
Για τον Επίκουρο, ο ύψιστος σκοπός της ανθρώπινης ύπαρξης είναι η ευδαιμονία. Αυτή δεν επιτυγχάνεται μέσα από την κυκλοθυμική επιδίωξη εφήμερων απολαύσεων, αλλά κατακτάται μέσω της «αταραξίας» (της απόλυτης ψυχικής γαλήνης και της απουσίας φόβου) και της «απονίας» (της απουσίας σωματικού πόνου). Μέσα από τον «Τετραφάρμακο», τον πυρήνα της πρακτικής του ηθικής, προσπάθησε να απαλλάξει τον άνθρωπο από τα βαθύτερα άγχη του: τον φόβο του θανάτου και τον φόβο της θεϊκής τιμωρίας. Εξήγησε πως ο θάνατος είναι απλώς η διάλυση των ατόμων και άρα δεν μπορεί να βιωθεί, ενώ οι θεοί ζουν μακάριοι και αδιάφοροι για τα ανθρώπινα ζητήματα.
Ο Επίκουρος δίδαξε ότι η αληθινή ελευθερία κρύβεται στην αυτάρκεια, στην ικανότητα να διαχωρίζουμε τις φυσικές και αναγκαίες επιθυμίες από τις μάταιες, και, κυρίως, στην υπέρτατη αξία της φιλίας. Το έργο του παραμένει μέχρι σήμερα ένας διαχρονικός και ρεαλιστικός οδηγός αντιμετώπισης του υπαρξιακού βάρους.
Επίκουρος vs Πλάτωνας: Μια φιλοσοφική μονομαχία
10 αποφθέγματα του Επίκουρου
- Την ηδονή την έχουμε ανάγκη ακριβώς τότε, όταν πονούμε από την απουσία της∙ ενώ όταν δεν πονούμε, δεν την χρειαζόμαστε πια.
- Ο θάνατος δεν είναι τίποτε για μας, γιατί αυτό που αποσυντίθεται δεν έχει αισθήσεις και ό,τι είναι χωρίς αισθήσεις δεν είναι τίποτε για μας.
- Από τη σκληρή δουλεία συσσωρεύεται μεν μεγάλη περιουσία, αλλά η ζωή γίνεται πολύ ταλαίπωρη.
- Μια φορά γεννηθήκαμε άνθρωποι, δυο φορές όμως δεν είναι δυνατό να γίνουμε.
- Ο δίκαιος άνθρωπος έχει ηρεμία, ενώ ο άδικος είναι γεμάτος ταραχή.
- Είναι μάταιο να ζητάς από τους θεούς αυτά που μπορείς να αποκτήσεις μόνος σου.
- Οι θεοί υπάρχουν σίγουρα, επειδή η γνώση που έχουμε γι’ αυτούς είναι εναργής.
- Ο καθένας φεύγει απ’ τη ζωή, σαν να ‘ρθε τώρα μόλις.
- Αυτός που αδικεί είναι δύσκολο να ξεφύγει αλλά να βεβαιωθεί πως θα συνεχίζει να ξεφεύγει είναι αδύνατον.
- Πρέπει να στοχαζόμαστε τα πράγματα που φέρνουν την ευτυχία, επειδή όταν την κατέχουμε, έχουμε τα πάντα, ενώ όταν αυτή λείπει, κάνουμε τα πάντα για να την αποκτήσουμε.
Διαβάστε περισσότερα λογοτεχνικά αριστουργήματα: