Κάντε TO BHMA προτιμώμενη πηγή
Στα πρώτα του βήματα ο κινηματογράφος δεν μιλούσε, δεν είχε ανάγκη από διαλόγους, ούτε από ηχητικά εφέ. Είχε μόνο εικόνες, φαντασία και έναν πιανίστα καθισμένο κάπου δίπλα στην οθόνη να συνοδεύει μελωδικά τη δράση. Αυτή η ιδιότυπη, μαγική και παράξενη για τον σύγχρονο θεατή αίσθηση επιστρέφει για μία βραδιά στον κήπο του Μεγάρου Μουσικής Αθηνών.
Την Παρασκευή 19 Ιουνίου ο Στάθης Αννινος θα συνοδεύσει παίζοντας πιάνο και live electronics την προβολή της εμβληματικής κωμωδίας του Μπάστερ Κίτον «The General» («Ο Στρατηγός») που φέτος συμπληρώνει εκατό χρόνια από την πρεμιέρα της. Δεν είναι η πρώτη φορά που ο αξιόλογος πιανίστας και συνθέτης «ντύνει» με την πρωτότυπη μουσική του ένα αριστούργημα του βωβού κινηματογράφου, καθώς έχουν προηγηθεί «Ο ένοικος» του Αλφρεντ Χίτσκοκ το 2023 και το «Το εργαστήριο του δρος Καλιγκάρι» του Ρόμπερτ Βίνε το 2024. Είναι όμως η πρώτη φορά που καλείται να δημιουργήσει, βασιζόμενος σε μεγάλο βαθμό στον αυτοσχεδιασμό, πάνω στο ιδιότυπο σύμπαν του Κίτον με τις φρενήρεις ταχύτητες και την καταιγιστική δράση.
Πώς λοιπόν θα κινηθείτε εσείς μέσα σε αυτόν τον πληθωρικό κόσμο; Ποιες είναι οι προκλήσεις του «The General»;
«Η κυριότερη είναι ο ρυθμός του. Σε σχέση με τις προηγούμενες ταινίες που έχω δουλέψει, εδώ τα πάντα κινούνται πολύ γρήγορα. Υπάρχουν τα τρένα, οι καταδιώξεις, οι εντυπωσιακές σκηνές δράσης. Ο Μπάστερ Κίτον είναι απίστευτος! Βλέποντας την ταινία αναρωτιέσαι πώς δεν τραυματίστηκε σοβαρά εκτελώντας κάποιο από αυτά τα ακροβατικά. Για εμένα η πρόκληση είναι να αποδώσω μουσικά αυτή την ένταση, αλλά ταυτόχρονα να βρω και στιγμές όπου η μουσική θα δημιουργεί μια διαφορετική ανάγνωση της σκηνής, επιτρέποντας ίσως και στο κοινό να πάρει μια ανάσα από την καταιγιστική δράση».
Πόσος αυτοσχεδιασμός υπάρχει στη μουσική που θα παρουσιάσετε;
«Εχουμε αρκετό αυτοσχεδιασμό, όχι όμως με την έννοια ότι όλα συμβαίνουν αυθόρμητα. Υπάρχουν συγκεκριμένοι πυλώνες μέσα στην ταινία, γιατί δεν παίζω μόνο πιάνο. Χρησιμοποιώ επίσης synthesizers, λούπες και διάφορα ηχητικά στοιχεία που πρέπει να συγχρονιστούν με συγκεκριμένες σκηνές. Πάνω σε αυτή τη δομή, όμως, δουλεύω πολύ αυτοσχεδιαστικά. Εχω μελετήσει τις σκηνές, αλλά κάθε προβολή μπορεί να είναι διαφορετική. Η ατμόσφαιρα παραμένει η ίδια, όμως ο τρόπος που θα φτάσω εκεί αλλάζει κάθε φορά ανάλογα με αυτό που βλέπω και αισθάνομαι εκείνη τη στιγμή».
Τελικά σε μια βωβή ταινία η μουσική λειτουργεί ως συνοδεία ή ως αφήγηση;
«Και τα δύο. Η μουσική μπορεί να ακολουθεί την εικόνα και να καθοδηγεί τον θεατή συναισθηματικά, αλλά μπορεί και να αφηγείται παράλληλα μια άλλη ιστορία. Κάποιες φορές παίζει ακόμη και κόντρα σε αυτό που βλέπουμε. Μια γρήγορη σκηνή, για παράδειγμα, μπορεί να ντυθεί με μια διαφορετική μουσική προσέγγιση που αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο την αντιλαμβανόμαστε. Αυτή είναι η γοητεία του βωβού κινηματογράφου: η μουσική έχει τεράστια ελευθερία να επηρεάσει την ανάγνωση της εικόνας».
Πόσο εύκολα όμως «κουμπώνει» μια σύγχρονη μουσική γλώσσα πάνω σε μια ταινία εκατό ετών;
«Αυτό ακριβώς είναι που με ενδιαφέρει περισσότερο. Το έχω κάνει και στις προηγούμενες δουλειές μου, τόσο με τον “Δρα Καλιγκάρι” όσο και με τον “Ενοικο”. Μου αρέσει η συνάντηση ενός ασπρόμαυρου φιλμ του περασμένου αιώνα με ήχους του σήμερα. Στη μουσική μου υπάρχουν αναφορές στην κλασική μουσική και στο ragtime, αλλά και στοιχεία από πιο σύγχρονες φόρμες, ακόμη και από ηλεκτρονικούς ή χορευτικούς ρυθμούς. Ολα αυτά συνυπάρχουν με το πιάνο, ένα κατ’ εξοχήν ακουστικό όργανο. Το αποτέλεσμα είναι ένα ιδιαίτερο μουσικό μωσαϊκό».
Για εσάς, τι σημαίνει να συνοδεύετε παίζοντας επί σκηνής μια ολόκληρη ταινία;
«Είναι μια πολύ ιδιαίτερη διαδικασία. Ουσιαστικά γράφεις και εκτελείς το soundtrack εκείνη τη στιγμή. Δεν είναι το ίδιο με το να συνθέτεις μουσική στο σπίτι σου βλέποντας μια ταινία. Εδώ συμβαίνουν πολλά πράγματα ταυτόχρονα. Πρέπει να παρακολουθείς την εικόνα, να αυτοσχεδιάζεις, να ελέγχεις τον ρυθμό της αφήγησης και να παραμένεις απόλυτα συγκεντρωμένος. Είναι μια διαδικασία που ενεργοποιεί τη φαντασία στο μέγιστο».
Πόσο απαιτητική είναι η προετοιμασία;
«Χρειάζονται περίπου δύο με δυόμισι μήνες δουλειάς. Πρέπει να μάθεις την ταινία σχεδόν απ’ έξω. Να ξέρεις κάθε σκηνή, κάθε αλλαγή, κάθε έκπληξη. Το δύσκολο είναι να γνωρίζεις τι πρόκειται να συμβεί χωρίς να το προδίδεις μουσικά. Να μην αποκαλύπτεις στον θεατή κάτι πριν το δει στην οθόνη. Υπάρχει πάντα ένα στοιχείο ρίσκου, αλλά αυτό είναι και μέρος της γοητείας του αυτοσχεδιασμού».
Τι πιστεύετε ότι έχει να πει η συνάντηση μιας βωβής ταινίας με μια σύγχρονη μουσική στο σημερινό κοινό;
«Δεν μου αρέσει να προδιαθέτω το κοινό για το τι θα πρέπει να νιώσει. Αυτό που έχω διαπιστώσει από τις προηγούμενες δουλειές μου είναι ότι κάθε άνθρωπος βιώνει κάτι πολύ προσωπικό. Το μόνο βέβαιο είναι ότι πρόκειται για μια εμπειρία που δεν είναι αναμενόμενη. Δεν βλέπεις μια σύγχρονη ταινία με σύγχρονη μουσική ούτε μια παλιά ταινία με μουσική που προσπαθεί να μιμηθεί τη δεκαετία του ’20. Υπάρχει μια δημιουργική σύγκρουση εποχών και συνήθως οι θεατές εκπλήσσονται ευχάριστα».
Τι θα θέλατε να κρατήσει μαζί του ο θεατής φεύγοντας από το «The General»;
«Θα ήθελα να φύγει έχοντας ζήσει μια εμπειρία. Οχι απλώς μια προβολή ταινίας ή μια συναυλία, αλλά κάτι που βρίσκεται ανάμεσα στα δύο. Κάτι που θα τον κάνει να δει με διαφορετικό τρόπο τόσο τον βωβό κινηματογράφο όσο και τη δύναμη της ζωντανής μουσικής».
Υπάρχει κάποια άλλη βωβή ταινία που θα θέλατε να επενδύσετε μουσικά στο μέλλον;
«Το μεγάλο μου όνειρο είναι το “Μετρόπολις” του Φριτς Λανγκ. Θα ήθελα όμως να γίνει με περισσότερους μουσικούς, με μία μικρή ορχήστρα. Είναι μια ταινία τεράστιας κλίμακας, τόσο οπτικά όσο και νοηματικά, και πιστεύω ότι θα είχε μεγάλο ενδιαφέρον να συνδυαστούν ακουστικοί και ηλεκτρονικοί ήχοι σε μια πιο σύνθετη μουσική προσέγγιση. Είναι κάτι που συζητούμε και σκεφτόμαστε εδώ και καιρό. Ελπίζω κάποια στιγμή οι συνθήκες να το επιτρέψουν».