Κάθε νέα εποχή, κάθε νέα ιστορική περίοδος παρασέρνει στο διάβα της το παλιό και προκαλεί αναστάτωση σε αυτό που επελαύνει. Η Οκτωβριανή Επανάσταση του 1917, έφερε το τέλος της μοναρχίας και της περίφημης τσαρικής παράδοσης ανοίγοντας τον δρόμο για κάτι ρηξικέλευθο και άκρως επαναστατικό, κάτι που, επί της αρχής, θα άλλαζε τις ζωές των ανθρώπων προς το καλύτερο. Το αν τελικά το καλύτερο ήρθε το έχει πει η ιστορία και η εξέλιξη των πραγμάτων διότι η ιστορία είναι αμείλικτη και ουδείς μπορεί να την αμφισβητήσει. Αν η βία και η καταπίεση είναι ικανές να προσδώσουν σε μια επανάσταση αυτό που δικαιούται στην νέα τάξη πραγμάτων είναι θέμα των ειδικών να το εξηγήσουν, όλα εξάλλου κρίνονται κατόπιν εορτής και αφού έχει επέλθει κάποιο εύλογο χρονικό διάστημα. Τα γεγονότα μιας επανάστασης και κυρίως τα αποτελέσματά της μπορούν να ερμηνευτούν με ποικίλους τρόπους και ο ρόλος της λογοτεχνίας και των τεχνών γενικότερα είναι να εκφράσουν τη δική τους άποψη συμμετέχοντας σε μια εναλλακτική οπτική, μια οπτική ανεξάρτητη και ελεύθερη, αδέσμευτη από υποδείξεις και στεγανά. Ο Ολέσα λοιπόν με διαφορετική ματιά και προσέγγιση περιγράφει σε αυτό το σπουδαίο μυθιστόρημα το τέλος μιας καθεστηκυίας τάξης και την έλευση μιας νέας.
Νεκταρία Αναστασιάδου – Σάπια λεμόνια: Ένα λογοτεχνικό βιβλίο για μια μικρή μικρασιάτικη κοινωνία
Μέσα σε αυτό νέο κλίμα λοιπόν, όλα είναι υπό αίρεση, το νέο πλαίσιο δέχεται επίθεση ενώ το παλιό και φθαρμένο έχει πια χαθεί. Μια σύγχυση επικρατεί και αυτό αποπνέει ο Ολέσα μέσα από το μυθιστόρημα, ένα τεράστιο ερωτηματικό πλανάται πάνω από τα κεφάλια των ανθρώπων. Τι άραγε να πρωτοπιστέψουν και τι μέλλει γενέσθαι; Ο ίδιος ο Ολέσα καταθέτει με πνεύμα σατιρικό όλο αυτό το κλίμα σύγκρουσης: «…αποδείχτηκε πως είσαστε απλώς ένας αξιωματούχος, αδαής και ανόητος, όπως όλοι οι αξιωματούχοι που υπήρξαν πριν από σας και θα υπάρξουν μετά από σας. Και, όπως όλοι οι αξιωματούχοι, είσαστε ένας δεσποτικός τύραννος. Μόνο ο δεσποτισμός σας μπορεί να εξηγήσει τον τυφώνα που σηκώσατε γύρω από ένα κομμάτι μέτριο σαλάμι ή το γεγονός ότι φέρατε στο σπίτι σας έναν άγνωστο νεαρό από το δρόμο». Οι μεν επιτίθενται στους δε, το μίσος είναι έκδηλο για αυτούς που τώρα πήραν τα ηνία και εκείνοι που δεν είναι ευχαριστημένοι ονειρεύονται νέες επαναστάσεις. Και τελικά «στην πραγματικότητα, κανείς από τους χαρακτήρες δεν κερδίζει την αμέριστη συμπάθεια του αναγνώστης, καθώς το κείμενο, εναλλάσσοντας αφηγηματικούς τρόπους, χτίζεται πάνω στην αμφισημία». Είναι δίχως αμφιβολία ένα αινιγματικό κείμενο με πολλούς αποδέκτες αλλά και με πολλούς υπαινιγμούς για τα κακώς κείμενα της ανθρώπινης φύσης, ένα μυθιστόρημα που αναδεικνύει πως ο άνθρωπος ποτέ δεν πρόκειται να βγει από τα αδιέξοδα των αδυναμιών του που συνεχώς τον κατατρέχουν.
Απόσπασμα από το βιβλίο «Ζήλια»:
« {…} -Σύντροφοι! Θέλουν να σας πάρουν τη βασικότερη ιδιοκτησία σας: την εστία του σπιτιού σας. Τα άλογα της επανάστασης που αντηχούν στις πίσω σκάλες, συνθλίβοντας τα παιδιά και τις γάτες μας, σπάζοντας τα αγαπημένα μας πλακάκια και τούβλα, θα εισβάλουν στις κουζίνες σας {…}»
Διαβάστε επίσης:
Γιούρι Ολέσα – Ζήλια: Ένα σαρκαστικό σοβιετικό λογοτεχνικό βιβλίο