Αν και στην Ευρώπη όπως και σε άλλα μέρη του κόσμου τα αυτοκίνητα έγιναν πιο καθιερωμένα μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, στην Αμερική, το Oldsmobile Model R του 1901 και το Ford Model T του 1908, θεωρούνται ευρέως τα πρώτα αυτοκίνητα μαζικής παραγωγής που είναι προσιτά για όλους τους ανθρώπους και όχι για μερικούς εκκεντρικούς εφευρέτες ή για τους πλούσιους. Εκεί ανάμεσα, το 1906, έναν χρόνο μετά που το πρώτο βενζινάδικο άνοιξε το 1905 στο Μιζούρι της Αμερικής -καθώς πριν η αγορά βενζίνης γινόταν αποκλειστικά στα φαρμακεία-, στη Βρετανία κυκλοφόρησε η τρίλεπτη ταινία The ‘?’ Motorist, όπου ένα ζευγάρι προσπαθεί να ξεφύγει από την αστυνομία με το αυτοκίνητο και καταλήγουν να πετάνε στα σύννεφα, στο διάστημα, να οδηγούν στο φεγγάρι και στα δαχτυλίδια του Κρόνου, πριν προσγειωθούν ξανά στη Γη και με επιτυχία καταφέρουν να δραπετεύσουν γλυτώνοντας την κλήση της τροχαίας. Το The ‘?’ Motorist μας δείχνει πως το όνειρο του ανθρώπου να πετάει μέσα στο προσωπικό του όχημα είναι σχεδόν τόσο παλιό όσο και η ιστορία της αυτοκινητοβιομηχανίας και όχι κάτι πιο πρόσφατο εμπνευσμένο από την επιστημονική φαντασία.
Τα ιπτάμενα αυτοκίνητα δεν είναι αποκλειστικότητα της επιστημονικής φαντασίας βέβαια, καθώς το αυτοκίνητο του The ‘?’ Motorist δεν είναι κάποιο φουτουριστικό όχημα και με τη χρήση μαγείας ακόμα και στο Χάρι Πότερ συναντάμε ιπτάμενα οχήματα, αλλά είναι άρτια συνδεδεμένη με αυτή. Από το αυτοκίνητο των Jetsons που διπλώνει και χωράει σε μια βαλίτσα, μέχρι την άγρια δυστοπία του Blade Runner, την DeLorean που ταξιδεύει στον χρόνο από το Back to the Future, και τα ιπτάμενα ταξί του Fifth Element, είναι αδύνατον να σκεφτούμε ένα μέλλον δίχως αμάξια που πετάνε δίπλα από τα παράθυρα μιας μεγαλούπολης ανάμεσα σε ολογράμματα.
Τα ιπτάμενα αυτοκίνητα σημαίνουν τόσο πολύ ότι έχουμε φτάσει στο μέλλον, που όσο βαθύτερα οδεύουμε στον 21ο αιώνα κάθε έτος που περνάει γίνεται όλο και μεγαλύτερο meme για να κοροϊδέψει τον ρομαντικό τρόπο που οραματίζονταν το μέλλον κάποτε και ταυτόχρονα να θίξει τις πρωτόγονες καταστάσεις των πόλεων που ζούμε. Η λεζάντα από πάνω συνήθως γράφει «Στο μέλλον θα έχουμε ιπτάμενα αμάξια» και από κάτω «Αθήνα, 2026» με ένα βίντεο που δείχνει πλημμυρισμένους δρόμους και ανθρώπους πάνω στις οροφές των οχημάτων τους για να μην πνιγούν. Είναι όμως τα ιπτάμενα αυτοκίνητα μια ώριμη και σοβαρή ιδέα για το πώς θα πρέπει να περιμένουμε το μέλλον, ή ακόμα ένας δρόμος που θα οδηγήσει σε μια δυστοπική κοινωνία, όπου θα υπάρχει μεγαλύτερη ανισότητα και καταστροφή του περιβάλλοντος;
Αλλά ας δούμε τον κόσμο σήμερα. Όχι σε κάποιο μακρινό μέρος του πλανήτη, ας περιοριστούμε στο δικό μας τετράγωνο πρώτα. Βγαίνουμε από την πόρτα του σπιτιού μας και τι βλέπουμε; Πεζοδρόμια -όπου με το ζόρι χωράει να περπατήσει ένας άνθρωπος μόνος του, καθώς πρέπει να κάνει ελιγμούς ανάμεσα σε δέντρα και κολώνες κάθε ένα μέτρο. Δίπλα του, μια θάλασσα από λαμαρίνες με έναν κάδο σκουπιδιών ανάμεσά τους περιμένουν παρκαρισμένες και καλύπτουν ένα μεγάλο μέρος του δρόμου με αποτέλεσμα ακόμα και τα αυτοκίνητα να μην χωράνε καλά καλά.
Τα παρκαρισμένα φορτηγά μειώνουν την ορατότητα στον δρόμο με αποτέλεσμα πεζοί και οδηγοί να πρέπει να παίζουν ένα μικρό παιχνίδι κρυφτού, όπου ο πεζός κοιτάει διστακτικά τεντώνοντας το κεφάλι του για να δει αν θα καταφέρει να περάσει απέναντι αλώβητος. Οι πιο γενναίοι έχουν απαρνηθεί το πεζοδρόμιο και περπατάνε στη μέση του δρόμου σπρώχνοντας τα καρότσια με τα μωρά τους ή τραβώντας τα καρότσια της λαϊκής. Όσοι μένουν στη γειτονιά και ξέρουν πού είναι οι πινακίδες οδικής σήμανσης τις αγνοούν, γιατί στο κάτω κάτω, «σπίτι μου δεν είναι εδώ; Δεν κατάλαβα, θα σταματάω κάθε φορά;», και όσοι είναι επισκέπτες της γειτονιάς τις ψάχνουν, αλλά δεν τις βρίσκουν γιατί κρύβονται πίσω από τα δέντρα ή δεν είναι ευδιάκριτες επειδή είναι όλες ζωγραφισμένες, οπότε πάνε μαντεύοντας.
Ωπ, έγινε ένα τρακάρισμα. Κάποιος παραβίασε το STOP, αλλά δεν μασάμε, προχωράμε. Προσπερνάμε κόρνες και βρισιές και όλα τα «εσύ εγώ – εγώ εσύ» και ευτυχώς για εμάς το πεζοδρόμιο μεγάλωσε και δεν χρειάζεται να συμπεριφερόμαστε πια σαν δυσδιάστατοι σχεδιασμένοι χαρακτήρες σε βιντεοπαιχνίδι. Δυστυχώς, τώρα που το πεζοδρόμιο μεγάλωσε ο θόρυβος της κίνησης από δίπλα στον δρόμο διπλασιάστηκε και εννοείται πως το ίδιο συνέβη και στα εμπόδια στον δρόμο μας. Αντί για κολώνες και δέντρα έχουμε μηχανάκια και αυτοκίνητα παρκαρισμένα πάνω στο πεζοδρόμιο, ή οδηγούς να τα οδηγούν αυτά τα μηχανάκια και τα αυτοκίνητα πάνω στο πεζοδρόμιο, ενώ δίπλα οι καφετέριες έχουν βγάλει έξω καρέκλες και τραπέζια. Γελάς όμως γιατί ακούς από δίπλα κάποιους να ψάχνουν τη διάβαση πεζών για να περάσουν απέναντι και τους εύχεσαι καλό περπάτημα μέχρι να τη βρουν.
Σ’ όλη τη διαδρομή το κεφάλι σου είναι σκυμμένο γιατί κάπως πρέπει να προστατευτείς από όλες αυτές τις επιθέσεις γύρω σου, από τους ήχους, από τον ήλιο, με το κεφάλι σκυμμένο ίσως προστατεύεις και λίγο την ψυχική σου υγεία, γιατί πόσες φορές θα προλάβεις να δυσαρεστηθείς πριν φτάσεις στον προορισμό σου; Εξάλλου, υπάρχει και ο δρόμος της επιστροφής. Όμως τίποτα, μα τίποτα, δεν μπορεί να προστατεύσει τη μύτη σου, τίποτα δεν μπορεί να προστατεύσει τα πνευμόνια σου που αναπνέει το δηλητήριο μιας πόλης που είναι εγκαταλελειμμένη.
Τα αυτοκίνητα φαίνονται να είναι περισσότερα από τους ανθρώπους και από τη στιγμή που κανένα κράτος δεν έχει προνοήσει και εξασφαλίσει μια θέση γι’ αυτά, αυτό είναι μια πρόσκληση αυταρχικότητας για τον πολίτη να πάρει την κατάσταση στα χέρια του και να κάνει ό,τι γουστάρει. Στο κάτω κάτω, «ο καθένας είναι μόνος του» και «γιατί, οι άλλοι είναι καλύτεροι;», και γιατί να μην το κάνει; Αφού δεν έχει εναλλακτική. Όσα πρόστιμα και να του βάλεις, από τη στιγμή που δεν έχει επιλογές θα συνεχίσει να κάνει το ίδιο. Και αφού έχουμε στο μυαλό μας όλη αυτή την εγκατάλειψη των δρόμων και των πολιτών, και λαμβάνοντας υπόψη μας όλη αυτή την οδηγική συμπεριφορά που γνωρίζουμε από την καθημερινότητα, ας βάλουμε τώρα στην εξίσωση και το υποθετικό σενάριο των ιπτάμενων αυτοκινήτων, γιατί αφού τα έχουμε όλα αυτά δίπλα μας κάθε μέρα, γιατί να μην τα έχουμε και πάνω από τα κεφάλια μας;
Το Blade Runner κυκλοφόρησε το 1982 και διαδραματίζεται το 2019, που σημαίνει πως για τα δεδομένα της ταινίας τα ιπτάμενα αμάξια έχουν καθυστερήσει επτά χρόνια, όμως εδώ είναι η Ελλάδα των Τεμπών, η Ελλάδα των πλημμυρών και των πυρκαγιών, η Ελλάδα του μπλακ άουτ στο FIR Αθηνών. Θα δώσουμε στον κάθε πολίτη, γνωρίζοντας ό,τι γνωρίζουμε, το δικό του προσωπικό ιπτάμενο όχημα, που θα μπορεί να το απογειώνει και να το προσγειώνει όπου και όποτε θέλει, και ειλικρινά δεν θα περιμένουμε να πέφτει πάνω σε κολώνες και πολυκατοικίες; Ή μήπως οι αερόδρομοί μας θα είναι ακόμα καλύτεροι από τους αυτοκινητόδρομους που ήδη έχουμε; Και σε ποιες γειτονιές θα επιτρέπονται να κυκλοφορούν αυτά τα ιπτάμενα αμάξια; Όπως τα πάντα, ακόμα και αυτό θα έχει ταξικό πρόσημο. Οι πλούσιοι θα μένουν στους καταγάλανους ουρανούς με τις μεγάλες εκτάσεις γης που τους ανήκουν και οι φτωχοί μέσα στα τσιμέντα και σε πολυκατοικίες ο ένας πάνω στον άλλο, και τα ιπτάμενα αυτοκίνητα θα περνάνε δίπλα από τα παράθυρά τους και δεν θα τους αφήνουν να κλείσουν μάτι.
Έχουμε συνηθίσει να βλέπουμε στις ταινίες πως ο κάθε άνθρωπος θα είναι κομμάτι αυτής τρομερής και ανεξέλεγκτης τεχνολογικής προόδου, μα στις ίδιες ταινίες κάπου γίνεται η ανατροπή και ανακαλύπτουμε πως η πρόοδος χτίζεται πάντα στον ιδρώτα και το αίμα κάποιου άλλου. Δεν είναι αστείο πως στο μέλλον όλοι πετάμε, τηλεμεταφερόμαστε και μπορούμε να πάμε διακοπές σε άλλους πλανήτες, αλλά συνήθως ο δικός μας πλανήτης δεν είναι ποτέ πιο πράσινος; Γιατί δεν είναι αυτό ένα σπουδαίο και συναρπαστικό μέλλον; Γιατί δεν είναι συναρπαστικό να βρεθούν τρόποι ώστε να έχουμε καλύτερα, ταχύτερα και ασφαλέστερα ΜΜΜ, ώστε να μειωθούν τα ΙΧ; Γιατί δεν είναι πιο συναρπαστικοί οι πεζόδρομοι και ποδηλατόδρομοι, αλλά το να μπορείς να πετάξεις για να πας πιο γρήγορα στη δεκατριάωρη δουλειά σου; Το μέλλον θα έπρεπε να σημαίνει ανεξαρτησία, όχι εξάρτηση στις ίδιες συσκευές που χρησιμοποιούμε ήδη, οι οποίες θα έχουν παραπάνω λαμπάκια και θα πηγαίνουν πιο γρήγορα. Στην εποχή μας, όλες οι διαφημίσεις σου λένε τι θα κάνεις για να γλυτώσεις χρόνο. Από το να πληρώνεις συνδρομές για να ακούς κάτι όταν θα κολλάς στην κίνηση -γιατί εννοείται πως το θεωρούν αυτονόητο πως θα κολλήσεις στην κίνηση-, μέχρι νέες κάψουλες για το πλυντήριο που τα καθαρίζουν όλα γρηγορότερα. Όλος αυτός ο ελεύθερος χρόνος που κερδίζουμε πού πηγαίνει; Τώρα είσαι πιο ελεύθερος να κάνεις περισσότερες δουλειές· ζήτω τα κατάφερες!
Ίσως ήρθε η στιγμή να επαναπροσδιορίσουμε τι θέλουμε από το μέλλον. Ίσως η λύση δεν είναι περισσότερα οχήματα, αλλά λιγότερα. Ίσως δεν χρειάζεται να έχει ο καθένας το δικό του προσωπικό πτητικό όχημα, αλλά να χρησιμοποιούμε τα πόδια μας περισσότερο. Ίσως, μέλλον σημαίνει ένα παγκάκι και ηρεμία σε ένα πράσινο πάρκο. Αν το μέλλον έχει περισσότερες κόρνες, τότε είναι το παρόν.